Lãng mạn Aeneis

Thảo luận trong 'Tủ sách Văn học nước ngoài' bắt đầu bởi Beringen, 17/6/21.

  1. Beringen

    Beringen Banned

    Thời Cổ La Mã, giới quyền quý có tập quán liên đới tổ tiên mình với thần nhân trong thần phả Hi-La nhằm củng cố địa vị trong đẳng cấp tinh anh. Ở thời điểm sau khi dưỡng phụ Gaius Iulius Caesar (gai-út iu-li-út ca-ê-sa) hoăng, chấp chính quan Gaius Iulius Caesar Octavianus (ốc-ta-uy-a-nút, 63-14 TCN) có nhu cầu dựng lên một huyền thoại làm lá chắn cho mình nhằm ứng phó những hiểm họa trong tam đầu chế. Cho nên khoảng năm 29 TCN, ngài Octavianus đã thuê một thi nhân ít tiếng tăm là Publius Vergilius Maro (pu-bli-út uếc-gi-li-út ma-rô, 70-19 TCN) soạn một tác phẩm nhằm mục phiêu khẳng định huyết thống thánh linh của mình.

    Thực tế từ các thế hệ trước, gia tộc Iulia (theo vai vế, Caesar là biểu bá Octavianus) đã nhiều lần tuyên bố là hậu duệ nữ thần Aphrodite - biểu tượng sắc đẹp và ái tình. Tuy nhiên, thể yêu cầu của Octavianus, Vergilius phải làm sao chứng minh được rằng dòng dõi Venus (hay đích đáng là tổ tiên Octavianus) đã kiến thành Roma, nhằm đảm bảo tính chính thống trong quyền bính Octavianus.

    Sau nhiều ngày suy ngẫm, Vergilius quyết định dựa vào thi pháp Iliás và một phần Odýsseia được cho là của thi sĩ mù Hómēros để sáng tạo sử thi Aeneis (a-ê-nê-ít), nhưng thay Hi văn bằng La văn. Trứ tác được soạn trên giấy da dê - phương tiện kí chú rất đắt bấy giờ. Tuy nhiên trong 10 năm 29-19 TCN, Vergilius trải rất nhiều lần chữa thảo bản, cứ soạn xong lại đốt. Năm 19 TCN, trong một chuyến đi biển, Vergilius mất trên thuyền. Octavianus (bấy giờ đã tuyên xưng đệ-nhất công-dân, cách khác là sa-hoàng) sai hai thi sĩ Lucius Varius Rufus và Plotius Tucca tập hợp các thủ cảo của Vergilius, nhuận sắc rồi cho san hành khắp đế quốc.

    [​IMG]
    Điển tích Tu Marcellus eris (Ngươi sẽ là Marcellus) - Vergilius đọc Aeneis hầu sa hoàng Augustus và sa hậu Octavia

    Mặc dù còn nhiều khiếm khuyết, nhưng Aeneis được coi là sự kế tục xuất sắc những thiên cổ hùng văn IliásOdýsseia, nhưng so với hai kiệt tác thì sử thi này thiên về trữ tình hơn, cũng là văn bản cổ đại hoàn chỉnh nhất còn lưu lại tới nay. Thiên sử thi gồm 9896 câu, chia 12 tập ; cứ diễn tiến nội dung thì có thể chia 2 phần, mỗi phần 6 tập. Tác phẩm lấy nhân vật Aineíās (Αἰνείας) làm trọng tâm và dõi theo hành trình đi tìm "miền đất hứa" của các hậu duệ Troía. Vả chăng, Aineíās vốn là con vương tử Ankhísēs xứ Dardanos, bản thân Ankhísēs lại có họ đàng ngoại với vua Príamos thành Troía, bởi cảm quan Vergilius là coi trứ tác mình như tiếp nối truyền thống Iliás.

    Về thi pháp, khi đặt cạnh IliásOdýsseia, Aeneis bớt bạo lực cũng như yếu tố siêu linh hơn. Tác phẩm cũng ghi lại nhiều sự kiện trọng đại trong lịch sử La Mã cộng hòa, đồng thời bảo lưu nhiều giá trị đạo đức truyền thống của người La Mã. Cho nên, Aeneis nhìn chung khơi lại cái niềm hãnh diện về vị thế công dân La Mã và cũng mở ra kỉ nguyên thịnh vượng của văn nghệ thời đế quốc. Đây là trứ tác được lưu hành phổ biến nhất trong thời La Mã đế quốc và còn gây ảnh hưởng tới Âu châu trung đại. Tuy nhiên, phải tới cận đại, giá trị nghệ thuật trong tác phẩm mới được quan tâm nghiên cứu.

    Đối với lịch sử nhân loại, Aeneis là tác phẩm văn nghệ tiên phong được ra đời theo hình thức đặt hàng, cũng coi là thành tố đảm bảo tính chính thống chính trị của triều đại Iulii-Claudii. Nhưng vượt những toan tính quyền bính nhất thời, tác phẩm để lại cho văn hóa Tây phương một truyền thống văn nghệ vô cùng quý báu.

    Tại Việt Nam, Aeneis được bà Nguyễn Bích Như dịch qua bản Pháp văn của tác gia Gérard Chandon là Contes et récits tirés de l'Enéïde, nên khi phát hành qua Nhà xuất bản Mũi Cà Mau năm 1986 phải sửa nhan đề là Thần-thoại La-mã. Năm 2017, dịch phẩm này được Công ty Sách Huy Hoàng phối hợp Nhà xuất bản Phụ Nữ hiệu chính tái bản. Ngoài ra, tới thời điểm 2020 chưa thấy dịch phẩm Việt ngữ nào khác.

    [​IMG]
    [​IMG]
    [​IMG]
     

    Các file đính kèm:

    Chỉnh sửa cuối: 20/6/21
  2. Beringen

    Beringen Banned

    Res Gestae Divi Augusti (tạm dịch «Augustus chí thánh công nghiệp kí» hoặc «Augustus thần thiêng kỉ công bi văn») là nhan đề hậu thế đặt cho bài minh văn trên đồng trụ tại lăng mộ sa hoàng Augustus. Tác phẩm được xác nhận là một trong những tài liệu cổ đại nguyên vẹn nhất còn tới nay.

    [​IMG]

    Cứ văn bản, tác phẩm được soạn ngay sau khi sa hoàng Augustus hoăng (năm 14 Công Nguyên), nhưng có lẽ đã được thực hiện trước đó nhiều năm và qua nhiều lần tu chính. Văn bản được đích thân Augustus chỉ định làm di chiếu nên yêu cầu nguyên lão viện tiến hành điêu khắc.

    Nhưng nguyên bản được chạm trên đôi đồng trụ trước cửa lăng mộ sa hoàng Augustus, nay án ngữ khu cổ tích Campus Martius thuộc đô thành Roma. Qua biến động thời gian, đôi đồng trụ ấy đã mất. Tuy nhiên, trong thời kì La Mã đế quốc hưng thịnh, bài minh được sao thành nhiều bản khắc trên thạch bi rất nhiều thần điện trải khắp không gian đế quốc, mà đa số tồn tại ở dạng song ngữ Hi-La. Nhờ thế, học giới hiện đại dựa vào bản khắc hoàn hảo nhất tại Ankara để phục chế nội dung tác phẩm này.

    Toàn bài minh gồm 35 đoạn, chia 4 chương, kèm lời tựa và bạt. Tựu trung lược thuật hành trạng và những tuyên ngôn chính trị của sa hoàng Augustus dưới ngôi kể thứ nhất (ego), nhưng tác giả chắc hẳn là thư lại hầu cận sa hoàng. Tác phẩm để lại cho hậu thế sự am hiểu nhất định về văn phạm Cổ La Mã.

    Tựa : Lược thuật công nghiệp sa hoàng Augustus.
    Đoạn 02 → 14 (Thành tựu chính trị) : Liệt kê quá trình thăng tiến và những vinh dự chính trị đã đạt (cố ý không đề cập thẳng nguyên danh những đấu thủ chính trị cũ).
    Đoạn 15 → 24 (Thành tựu công ích) : Liệt kê những dịp ban phát của cải và đất đai cho quân dân, chứng minh đóng góp ấy từ tiền túi bản thân.
    Đoạn 25 → 33 (Thành tựu quân sự) : Mô tả các hoạt động quân sự và việc lập liên minh với thế lực ngoài La Mã tại Địa Trung Hải.
    Đoạn 34 → 35 (Tuyên ngôn chính trị) : Nêu quan điểm chính trị của cá nhân ở cương vị độc lập với chính phủ.
    Bạt : Lược thuật bài minh, liệt kê những công trình đã hạ lệnh thi công hoặc tái thiết, chứng minh rằng đã dốc vốn 600 triệu denarius (khoảng 100 tỉ Mĩ kim năm 2020).
    Phần Tựa và Nội Dung soạn từ trước, riêng Bạt chỉ được soạn sau khi sa hoàng mất.


    [​IMG]

    Trích Augustus chí thánh công nghiệp kí, Ngọc Giao dịch năm 2018 : "Năm mười-chín tuổi, dư đã dốc sáng-kiến và tài-sản ra trưng-tập một quân-đội nhằm cứu-chuộc nền cộng-hòa khỏi sự áp-bách của phái thiểu-số. Nhờ công-tích đó, nguyên-lão viện ban cho dư một pháp-lệnh biểu-dương. Khi Gaius Pansa và Aulus Hirtius đắc cử chấp-chính quan, bèn chỉ-định dư làm thành-viên nguyên-lão viện với quyền phát-ngôn tương-ứng chấp-chính quan, khiến dư được thống-trị tuyệt-đối. Nguyên-lão viện lại cử dư kiêm đại-pháp quan, để với cương-vị này, cùng nhị vị chấp-chính quan coi-quản quốc-sự, cho bờ-cõi bớt phần thương-tổn. Cũng năm ấy, khi các chấp-chính quan trận-vong, dân-sự bèn bầu dư chấp-chính, khiến dư được dự tam-đầu chế cùng quản quân-quốc".
     

    Các file đính kèm:

    hathao thích bài này.

Chia sẻ trang này