0059.036 - @ nhani78 (Done WK)

17/11/15
0059.036 - @ nhani78 (Done WK)
  • PDF
    GoogleDocs


    :rose::rose::rose:
    CHÍNH BIÊN

    ĐỆ NHỊ KỶ - QUYỂN XXVII

    THỰC LỤC VỀ THÁNH TỔ NHÂN HOÀNG ĐẾ

    Giáp thân, năm Minh Mệnh thứ 5 (1824), mùa hạ, tháng 5, việc đào sông Vĩnh Tế xong. Vua nói rằng : “Đào con sông ấy để trọn công trước, thực là lợi ức muôn năm vô cùng về sau”. Bèn sai hữu ty dựng bia để ghi.

    Thưởng kỷ lục và sa, bạc cho đổng lý Nguyễn Văn Thuỵ cùng những người tham biện tuỳ biện ; ban gấm đoạn cho quốc vương Chân Lạp và áo quần cho quan Phiên theo thứ bậc khác nhau.

    Lấy Nguyễn Văn Thừa (con trai chánh trấn Chưởng cơ Nguyễn Văn Chấn) làm Cai đội, trật Tòng tứ phẩm thự phó trấn Thuận Thành.

    Đúc súng gang.

    Định lệ lĩnh bổng cho các quan viên văn võ mới thăng và được khai phục. Phàm những kỳ lĩnh bổng (Tam phẩm trở lên mỗi năm lĩnh hai kỳ về tháng giêng và tháng 7, Tứ phẩm đến Thất phẩm mỗi năm bốn kỳ theo bốn tháng mạnh), trước đã lĩnh rồi mà trong tháng ấy được thăng thì chiếu phẩm cấp mới thăng mà lĩnh thêm, giáng cấp được khai phục cũng chiếu phẩm cấp mà lĩnh thêm. Các tháng sau thì đợi kỳ sau.

    Tết Đoan dương. Trước 1 ngày cho các quan văn võ từ Tam phẩm trở lên ăn yến ở điện Cần Chính, các uỷ viên địa phương, cùng quan Tứ phẩm trở xuống ăn yến ở Triều đường bên hữu.

    Dựng điện Chương Thuận.

    Huyện Phong Lộc và hai châu Bố Chính nội ngoại dinh Quảng Bình lúa vụ hạ bị hạn. Tha giảm thuế ruộng. Lại thấy châu Bố Chính ít ruộng vụ hạ, thuế phải nộp cho nộp thay bằng tiền.

    Phó tổng trấn Bắc Thành Lê Văn Phong tâu rằng : “Trong hạt thành có nhiều trộm cướp, Hải Dương nhiều nhất, cũng bởi năm hạn dân đói mà sinh cướp bóc, nếu một mực tra bắt e lại kinh động thường dân. Xin sai các trấn thần hết sức đàn áp để dân yên ở”. Sớ tâu vào, vua chạnh thương, hạ lệnh xét những kẻ phạm tội bắt được có những dân cùng theo giặc thì tha ra, không nên xét kỹ.

    Sai Tổng trấn Bắc Thành Lê Chất về lỵ sở. Vua thấy Chất đi kinh lược Thanh Nghệ, mọi việc dần đã thành mối, mà hai trấn Hải Dương, Bắc Ninh thuộc thành thì giặc cướp trốn náu còn nhiều, dụ rằng : “Từ khi khanh đi Thanh Nghệ, chia đặt canh giữ, trộm cướp vì đấy mà dứt, lấy công thay chẩn, dân nghèo nhờ đấy mà sống, nhân dân địa phương tưởng đã yên ổn, dù có còn một hai đứa phạm trốn, rồi hẳn cũng bắt được, chẳng cần phải lo. Nay nên lấy then khoá cửa Bắc làm trọng. Vậy để lại 2 vệ quân Kinh, chia đóng thú Thanh Nghệ, còn đem ngay về Bắc Thành đóng giữ để cho giặc hết dân yên, cho trẫm khỏi lo về miền Bắc”.

    Lính cơ An thuận đóng thú ở Châu Đốc có Thập trưởng là Hồ Văn Nhương hai lần bỏ trốn. án thủ Nguyễn Văn Thuỵ bắt được đem chém trước rồi sau mới báo thành để chuyển tâu. Lê Văn Duyệt cho rằng : “Thuỵ có chức trách giữ biên giới, muốn mượn một người phạm tội trốn để răn quân chúng, xin miễn cho tội chuyên quyền”. Vua y cho.

    Lại miễn thuế điền thổ cho xã Văn Xá 3 năm.

    Tả Tham tri bộ lĩnh hai tào Công Binh thành Gia Định là Trần Văn Tuân vì ốm yếu xin hưu. Tuân trước nhân có lỗi phải giáng ba cấp lưu. Bộ Lại cho rằng Tuân đã bỏ vị không có chức gì mà lưu. Vua bèn cho lấy chức Hàn lâm viện Thị độc học sĩ mà về hưu. Lấy Tả Tham tri Binh bộ là Trần Minh Nghĩa lĩnh Binh tào, Ký lục Trần Nhật Vĩnh lĩnh Công tào vẫn kiêm làm việc giấy tờ. Minh Nghĩa chưa đến nhận chức thì chết. Cho 300 quan tiền, 1 cây gấm Tống.

    Dựng công thự cho Công tào Gia Định. Công tào Gia Định trước lệ theo hai tào Binh Hình kiêm lĩnh, đến nay mới đặt chuyên viên coi tào, nên sai thành thần dựng công thự để lấy chỗ làm việc.

    Sai Tôn nhân phủ cứ 3 năm một lần làm danh sách bổng tôn thất, đợi chỉ tuân cấp. Lại hạ lệnh cho bộ Hộ rằng phàm người được dự cấp theo phẩm trật mà chi bổng tôn thất thì cho chiếu theo phẩm trật mà cấp tiền áo mùa xuân.

    Vời Phó tổng trấn Bắc Thành Lê Văn Phong về Kinh. Lê Chất đã đến Bắc Thành, Phong dâng biểu tâu rằng : “Thần là võ biền, không đủ tài chăn trị dân chúng, lại thêm tuổi già nhiều bệnh, không thể nhận nổi trách nhiệm nặng nề, xin nghỉ việc thành”. Vua y cho.

    Sai Viện sứ viện Thượng trà là Nguyễn Văn Lộc mộ lính lập vệ Tả hộ, chia lệ theo các hoàng tử để sai phái.
    Giám quân Tống Phước Đạm, buổi đầu trung hưng, giữ thành Diên Khánh, ốm chết, chôn ở Gia Định ; đến nay cháu là Tống Phước Luật đem về chôn ở xã Hương Cần (thuộc huyện Quảng Điền). Vua nghe biết nói rằng : “Phước Đạm khi trước thờ đức Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế ta theo đi Vọng Các, giúp dựng cơ nghiệp, trong trướng bày mưu, công lao rực rỡ, lại không được thân hưởng hạnh phước thái bình, trẫm nhớ công lao người cũ, rất là bùi ngùi”. Bèn cho vải 100 tấm, tiền 500 quan, sai quan đến tế ; bắt dân sở tại xây phần mộ, cấp cho tiền gạo.

    Vời Chưởng cơ lĩnh Trấn thủ Định Tường là Nguyễn Văn Tuyên về Kinh. Lấy cựu Lưu thủ Quảng Bình là Đỗ Quý làm Trấn thủ Định Tường.

    Các trấn Sơn Nam, Nam Định, Sơn Tây, Bắc Ninh, thuộc Bắc Thành, từ mùa xuân hết mùa hè không mưa, lúa ruộng khoai đỗ khô héo mà dân không báo tai, trấn không khám xét, thành thần đem tình trạng khổ sở của dân tâu lên. Vua thương ; thuế thân thuế ruộng vụ hè năm nay, trước nhân gặp khánh tiết, đã cho các trấn giảm 3 phần 10, nay gia ơn cho Sơn Nam, Bắc Ninh lại được giảm 2 phần 10, Sơn Tây, Nam Định 1 phần 10, huyện An Sơn ở Sơn Tây bị hại nhiều thì cho giảm 4 phần 10.

    Hoãn việc duyệt tuyển ở Thanh Nghệ và Ninh Bình. Dụ rằng : “Thanh, Nghệ và Ninh Bình, lệ cứ các năm giáp và kỷ là khoá duyệt tuyển, nhưng nghĩ địa phương ấy gần đây mất mùa đói kém, ăn ở chưa được yên, ruộng nương chưa làm hết, nay nếu theo lệ mà duyệt tuyển, tuy nhu phí ở tuyển trường, đã lấy của công, mà lúc đi gọi đi bắt, khó mà khỏi phiền đến dân, có phải là ý trẫm yêu nuôi đó sao ! Vậy hoãn lại, dân có người già yếu thì cho quan sở tại xét thực, tạm cho miễn binh dao, đợi đến khi tuyển”.

    Sai Trấn thần Nghệ An hỏi nhân dân có muốn xẻ gỗ lưu, đem đến bán cho quan, để sinh nhai thì trả cho như giá chợ, chớ trả rẻ ; có muốn lĩnh vốn công trước cũng cho. Không muốn thì không ép.

    Đặt súng đại bác ở trên các đài của Kinh thành (các đài Nam Minh, Nam Thắng, Nam Xương, Đông Thái, Đông Hoà, Đông Vĩnh, Bắc Định, Bắc Thanh, Bắc Thuận, Tây Thành, Tây Thanh, Tây An và đài Thái Bình, tất cả 13 sở), mỗi đài dựng một kho thuốc súng, một điếm canh.

    Ấm thụ cho Trần Viết Tứ làm Đội trưởng để coi giữ việc thờ cúng Khám lý Cống Quận công Trần Đức Hoà. Hoà là công thần buổi quốc sơ, khoảng năm Gia Long ấm thụ cho con cháu là Trần Tần làm chủ tự. Tần không có con, em là Tứ xin tập ấm. Vua y cho. Nhân sắc rằng từ sau phàm con cháu công thần được tập ấm mà chết thì quan sở tại tâu lên. Định làm lệnh mãi mãi.

    Lấy Cai đội Tôn Thất Bằng làm Cai cơ, trật Chánh tứ phẩm, vẫn lĩnh chức Từ tế sứ, ty Từ tế, lại lĩnh chức quản phủ Hà Trung kiêm quản các chi công tính.

    Chuẩn định cho suất đội thí sai ở trong ngoài ai nguyên có phẩm hàm thì chiếu phẩm phát lương, ngoài ra mỗi tháng cấp cho 1 quan 5 tiền, và 1 phương 15 bát gạo. Định làm lệnh. Lại sắc rằng ở các thành dinh trấn, phàm Cai đội, chánh Đội trưởng, Đội trưởng, Suất đội, chưa có bổng thì đều làm danh sách do bộ tâu xin cấp cho tiền gạo.

    Đặt thêm thuộc ty bộ Binh, Bát Cửu phẩm Thư lại, mỗi chức 4 người, vị nhập lưu Thư lại 30 người. Lệ trước bộ ty gồm Bát Cửu phẩm đều 8 người, vị nhập lưu 90 người, bộ thần nói là công việc bộ rất nhiều, cho nên đặt thêm.

    Lấy Ký lục Quảng Nam là Trần Lợi Trinh làm Biện lý Lại bộ kiêm quản Tào chính, Lang trung Nội vụ phủ là Lê Bá Tú thự Thiêm sự Hộ bộ Biện lý Nội vụ phủ, Tư vụ Binh bộ là Bùi Phổ làm Thiêm sự Binh bộ.

    Thượng thư Công bộ là Nguyên Đức Huyên chết ; cho thuỵ là Đôn Cẩn ; cấp cho 50 lạng bạc, 2 cây gấm Tống, 10 tấm lụa, 30 tấm vải, 10 cân sáp, 300 cân dầu.

    Cho 16 người thân huân công thần thời trung hưng được tòng tự ở Thế miếu (Tả vu thờ 4 vị thân huân là Thái phó Nghị công Tôn Thất Mân, Thái bảo Tương công Tôn Thất Điển, Thái phó Quốc công Tôn Thất Huy, Chưởng tiền quân Quận công Tôn Thất Hội. Hữu vu thờ 12 vị công thần là Thái uý quốc công Võ Tánh, Thái tử Thái sư Quận công Ngô Tòng Chu, Đại đô đốc Quận công Chu Văn Tiếp, Thiếu bảo Quận công Võ Di Nguy, Thái bảo Quận công Nguyễn Văn Trương, Thái phó Quận công Phạm Văn Nhân, Thái phó Quận công Nguyễn Hoàng Đức, Trung dinh Giám quân Tống Phước Đạm, Chưởng cơ Nguyễn Văn Mẫn, Chưởng dinh Đỗ Văn Hựu, Thái bảo Quận công Nguyễn Văn Nhân, Đô thống chế Hậu dinh Mai Đức Nghị). Trước đây khi làm xong Thế miếu, vua sai đình thần bàn cho công thần được tòng tự. Đình thần bàn tâu hai lần. Vua nghĩ các bề tôi đã chết có nhiều người huân liệt rỡ ràng, một lần kê cứu e chưa được hết, lại sai bàn lại. Đến nay bàn xong dâng lên, cho rằng từ thời trung hưng đến nay, các bậc thân huân như Tôn Thất Cảo, Tôn Thất Đồng, Tôn Thất Mân, Tôn Thất Điển, Tôn Thất Huy và Tôn Thất Hội sáu người, các công thần như Võ Tánh, Ngô Tòng Chu, Chu Văn Tiếp, Võ Di Nguy, Nguyễn Văn Trương, Phạm Văn Nhân, Nguyễn Hoàng Đức, Tống Phước Đạm, Nguyễn Văn Mẫn, Đỗ Văn Hựu, Nguyễn Văn Nhân, 11 người, hoặc là trọn tiết trước sau, hoặc là huân lao cao cả, đều nên thờ cúng nghìn năm để nhủ bảo sau này, duy Tôn Thất Cảo, Tôn Thất Đồng là anh đức Thế tổ Cao hoàng đế ta, xin vẫn tòng tự ở Thái miếu như cũ”. (Tôn Thất Mân, Tôn Thất Điển, Tôn Thất Huy, Võ Tánh, Ngô Tòng Chu, trước đã tòng tự ở Tả miếu, đến nay nghị đổi). Vua y theo lời bàn. Tặng thêm Tôn Thất Hội làm Thái phó, Tống Phước Đạm và Nguyễn Văn Mẫn là Chưởng dinh. Lại dụ bầy tôi rằng : “xưa Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế ta từng bảo rằng : Mai Đức Nghị tòng vong, thực hay giữ tiết làm tôi, lúc nguy khốn cũng không đổi lòng, rất được Hoàng khảo ta yêu thương, trẫm quỳ nghe lời dạy, bây giờ còn ở bên tai. Vậy cho Đức Nghị tòng tự ở Thế miếu, vị ở dưới Nguyễn Văn Nhân”.

    Trong kinh kỳ ít mưa. Đảo ở đền Thai Dương phu nhân, được mưa to.

    Chưởng Thuỷ quân Tống Phước Lương coi chở của kho ở Bắc Thành về Kinh. Thưởng Phước Lương cùng ba người quản cơ mỗi người một thứ kỷ lục, viên biền và lính thợ mỗi người tiền lương một tháng. Nhân sắc rằng từ sau phàm viên biền ở Kinh hay ở các địa phương đi giải chở vật hạng về Kinh mà đều được thanh thoả thì suất đội thực thụ trở lên chiếu lệ cấp thêm tiền lương, lại mỗi năm thưởng cho áo quần một lần. Ghi làm lệnh.

    Giáng Tham tri Lại bộ là Nguyễn Văn Hưng làm Thiêm sự Hộ bộ, hiệp lý công việc trấn Bình Hoà. Trước đây Hưng xin phép về thăm nhà ; vừa Trịnh Hoài Đức vì vợ chết cũng muốn cáo, giục Hưng trở lại bộ. Hưng theo ý, liền đến nhận chức. Đến lúc Hoài Đức hết phép nghỉ đến Kinh, Hưng lại dâng sớ xin nghỉ một năm. Vua giận bảo các quan rằng : “ Hưng trước làm lại, không có công chiến đấu gì, đức Hoàng khảo ta nghe một lời nói của Nguyễn Văn Nhân mà bổ dùng vượt bậc, chưa mấy năm đã ngôi đến á khanh, đối với hắn không phải là bạc, sao lại như thế ? Ý giả cái chức Tham tri chưa xứng với tài hắn chăng ? Hay là muốn yêu cầu gì mà làm ra thế chăng ?”. Giao xuống cho đình thần bàn, đều cho là Hưng hậu với tình bạn mà bạc với ơn vua, gấp tình nhà mà hoãn việc nước, đạo làm tôi chẳng nên như thế. Bèn phải giáng chức.

    Đổi bổ Phủ doãn Thừa Thiên là Nguyễn Hữu Phượng làm Ký lục biện lý công việc Binh bộ, lấy Thiêm sự Binh bộ là Lê Đường Anh hiệp lý việc dinh Quảng Bình.

    Sửa lại đền lăng Thuỵ Thánh((1) Lăng Thuỵ Thánh : lăng Hiếu khang Hoàng hậu là mẹ Gia Long.1).

    Đặt thêm viên dịch ở hai sở Nội tàng và Kinh thương. Nội tàng thêm 1 Bát phẩm Thư lại và 14 vị nhập lưu Thư lại. Kinh thương thêm 1 Bát phẩm Thư lại và 19 vị nhập lưu Thư lại (Lệ trước hai sở ấy Chủ sự, Tư vụ, Bát phẩm Thư lại mỗi chức 1 người, Cửu phẩm Thư lại 2 người).

    Bắt đầu đặt cơ Hà Tiên, cơ có 5 đội, mỗi đội 50 người, biên 30 người lính mộ cũ ở trấn làm 1 đội, còn thì sai mộ thêm sung vào.

    Làm trại binh cho Tiền vệ, Hậu vệ dinh Thần cơ, Hậu vệ dinh Long võ, Hậu vệ dinh Hổ oai và các đội Thị nghi và Lục kiên. (Mỗi gian cho 20 quan tiền. Sau lấy làm lệ).

    Thự Tế tửu Quốc tử giám là Thái Doãn và Tư nghiệp là Nguyễn Đăng Sở vì kỳ khảo khoá mùa xuân cân nhắc không được đích đáng, bị bọn Giám sinh là Chu Bá Trác kiện ; việc giao xuống hai bộ Lại Lễ bàn xử, đều giáng làm Hàn lâm viện Thị độc.

    Lấy Lang trung Lại bộ là Nguyễn Công Trứ, Lang trung Lễ bộ là Thân Văn Quyền đều thự Tư nghiệp Quốc tử giám. Hoàng Kim Hoán tâu rằng hai người ấy một người là khoa mục xuất sắc, một người thì quan thân quyền quý đều biết tiếng, có thể làm khuôn mẫu cho học trò, xin cử sung chức ấy, nên có mệnh này.

    Định phẩm trật quan lại Khâm thiên giám. Giám chính 1 viên trật Chánh ngũ phẩm, Giám phó, Chiêm hậu đều 1 viên trật Tòng ngũ phẩm, linh đài lang 2 viên trật Chánh thất phẩm, Bát Cửu phẩm Thư lại, mỗi chức 4 viên ; linh đài lang ở các thành trấn thì trật Tòng thất phẩm.

    Tri phủ Bình Thuận là Đinh Văn Phác xin giải chức. Phác là con trai Đinh Phiên. Phiên phải tội phát vãng Hà Tiên, Phác xin theo đi để hầu nuôi. Vua cho.

    Định lệ lương nhật trình cho lính Kinh đi sai phái. Phàm sai đi việc quân hay việc quan, từ trăm người trở lên, đường đi qua Quảng Nam vào Nam, qua Quảng Bình ra Bắc thì các quan dinh trấn đều theo số lính mà phát lương nhật trình, đi đến nơi thì thôi.

    Lấy Ký lục Phiên An là Bùi Đức Minh lĩnh chức Tuyên phủ sứ hai phủ Trà Vinh, Mân Thít, kiêm quản đồn Uy viễn. Sai chế ấn quan phòng “Tuyên phủ sứ” bằng đồng, ấn đồ ký “Uy viễn đồn” bằng đồng và dấu kiềm bằng ngà cấp cho.

    Lấy Hiệp trấn Hà Tiên là Trịnh Xuân Trạm làm Ký lục Phiên An, nguyên Hiệp trấn Nghệ An là Nguyễn Kim Truy làm Hiệp trấn Hà Tiên.

    Trấn thần Quảng Ngãi tâu rằng : “Lính sáu cơ Kiên dãi dầu lam chướng, canh giữ ác man, không thể ví với ba đội Tráng của cơ Quảng Ngãi chỉ làm việc ở trấn, thế mà từ trước đến nay chỉ cấp gạo ăn thôi ; xin gia ân cấp thêm tiền. Vua y cho (mỗi người mỗi tháng 5 tiền).

    Thổ tù động Trịnh Vạn (thuộc phủ Thọ Xuân) ở Thanh Hoa họp đảng mưu làm giặc. Trấn thần sai Vệ uý Tiền vệ Hổ oai là Nguyễn Văn Phượng và thự Vệ uý vệ Nghĩa võ quân Thần sách là Vũ Văn Tín đem biền binh chia đường tiến đánh. Giặc nghe tin vỡ trốn. Quan binh đuổi đánh, chém được hơn 10 đầu, đốt 16 sở đồn trại. Bọn chạy trốn vào các động sách nhiều đứa bị dân sở tại bắt được. Việc tâu lên. Thưởng cho binh dân bạc tiền theo thứ bậc.

    Cấp thêm ruộng tự điền cho Quốc công Tống Phước Khuông.

    Dụ rằng : “Nhà Quốc công Tống Phước Khuông đời đời tích đức mà sinh ra Cao Hoàng hậu là Hoàng tỷ ta có phong độ trinh tĩnh như Hậu phi((1) Hậu phi : vợ Chu Văn Vương1) đương lúc mới gây dựng nước nhà giúp đức Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế ta dựng nên cơ đồ, để lại đời đời cái đức trị nội, tốt đẹp như bà Chu Khương, và nuôi nấng thân trẫm coi như con đẻ, phước đức chứa đầy thực đã lâu lắm. Đầu đời Gia Long truy phong tước cao là Quốc công vinh danh hiển hiện tưởng đã cùng cực, duy ruộng tự điền còn chưa miễn thuế. Trẫm nghĩ yêu từ người thân, phải nên báo nghĩa. Vậy số ruộng cũ là hơn 97 mẫu, cấp thêm hơn 2 mẫu quan điền cho đủ số là 100 mẫu, đặt làm tự điền của Tống Quốc công, miễn thuế mãi mãi, khiến con là Đô thống chế Tống Phước Lương giữ việc tế tự suốt đời”.

    Cho các vệ cơ đội kinh binh từ Cai đội tòng quân trở xuống được cấp trước tiền áo quần mùa xuân sang năm, vì cớ làm việc cần lao.

    Thượng thư Hộ bộ kiêm quản Hình bộ Nguyễn Hữu Thận vì tuổi già dâng biểu xin hưu. Vua không cho, chỉ cho nghỉ việc ấn Hình bộ, giao cho Biện lý là Ngô Bá Nhân và Trần Bá Kiên quyền giữ.

    Tham hiệp Hải Dương là Hà Thứ, tuổi già hưu trí, lấy thự Tham hiệp Tuyên Quang là Nguyễn Mậu Bách thay.

    Ở Gia Định mưa đá.

    Phát ra 1.000 tấm sại nam ở Nội vụ phủ tải đi Gia Định may áo quần cho thú binh.

    Tháng 6, ngày mồng 1, Quý tỵ, có nhật thực.

    Chuẩn định từ nay hằng năm những thuyền vận tải của các địa phương đến Kinh đều được yên ổn, thì những đền Nam hải Long vương và đền Thai Dương phu nhân, cho theo lệ lễ tháng trọng hạ mà làm lễ tạ, sắm lễ vật, đặt ca nhạc, cấp thêm cho 100 quan tiền.

    Xây cầu đá ở đường quan phủ Thừa Thiên (Hương Trà 5 sở, Phú Vang 8 sở).

    Cho con gái tôn thất mà không được lương tháng mỗi năm 2.000 phương gạo, do người tộc trưởng chia cấp. Từ sau lấy làm lệ. (Từ trước mỗi năm 1.000 phương gạo, đến nay cấp thêm).

    Cho các trạm ở Bắc Ninh và Lạng Sơn 3 tháng tiền gạo (Bắc Ninh 4 trạm, Lạng Sơn 2 trạm, mỗi tháng mỗi trạm cho 30 quan tiền 10 phương gạo).

    Vua bảo bộ Hộ rằng : “Trước đây nhân tiết Vạn thọ thi ân để mừng, các trạm từ Thừa Thiên vào Nam đến Phiên An, ra Bắc đến Sơn Nam, từng đã được cấp tiền gạo, duy từ Bắc Ninh trở ra, công việc đài đệ so với trạm Sơn Mai trở vào hơi nhẹ, nên không được dự ; nhưng nghĩ xứ ấy giá gạo đắt đỏ, mà phu trạm ứng trực chẳng chút sơ khoáng, thực cũng đáng thương. Vậy đặc cách cấp cho”.

    Lấy Vệ uý vệ Trung nhất quân Thị trung là Trần Đăng Long làm Thống chế dinh Tiền phong quân Thị nội, vẫn quyền lĩnh việc Vũ Khố, Cai đội Hoàng Văn Tâm hiệp lý công việc Vũ Khố, Vệ uý vệ Tả nhất quân Thị trung là Nguyễn Văn Quyền quản đội Bả lệnh, Vệ uý Tiền vệ dinh Tiền phong quân Thị nội là Nguyễn Đăng Huyên quản các đội Tả vệ, Hữu vệ và Hoàng kiếm, Viện sứ viện Thượng trà là Nguyễn Văn Lộc quản các đội Ngân súng, Nội hầu.


    Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt tâu rằng : “Năm cơ Phiên bình hậu, Định uy tiền, Vĩnh bảo tả, Vĩnh bảo hữu, Vĩnh bảo hậu cùng năm đội Định tín cơ Phiên võ thuộc thành số biền binh nhiều mà các chánh phó Quản cơ ngang vai đối thủ, gặp có việc sai phái dễ sinh ương ngạnh ganh nhau, nên có một đại viên thống lĩnh thì mới có thể thống nhất chí mọi người được. Trấn thủ Biên Hoà là Nguyễn Văn Phong trải theo quân ngũ, người tuy già mà sức vóc còn mạnh, có thể đương cái trách nhiệm thống quản, xin cho Phong nghỉ việc trấn thủ để chuyên coi việc quân, theo thành mà thao luyện”. Vua y lời tâu. Bèn lấy Phong Thống quản biền binh thành Gia Định, Chưởng cơ lĩnh Vệ uý Trung vệ Tiền phong là Lê Văn Từ thay lĩnh Trấn thủ Biên Hoà.

    Lấy Cai đội vệ Tiền nhất quân Thị trung là Nguyễn Văn Quế làm Phó vệ uý vệ Hộ lăng tiền, Phó vệ uý vệ Diệu võ Tả dinh quân Thần sách là Ngô Văn Thứ làm Vệ uý vệ Tuyển phong tả, Phó vệ uý vệ Cẩm y là Nguyễn Tăng Minh làm Phó vệ uý vệ Tiền nhất quân Thị trung, vẫn kiêm quản các đội Dực võ.

    Đắp năm đoạn đê mới và hai đoạn đê cũ ở Bắc Thành dài hơn 2.173 trượng, chi tiền hơn 66.140 quan (trấn Sơn Nam, hai con đê mới : Một con ở xã Lưu Khê đến xã Bộ Đầu huyện Thượng Phước, một con ở xã Đà Xuyên đến xã Bảo Đà huyện Nam Xang. Trấn Nam Định, một con đê mới ở các xã Mai Xá, Mỹ Lộc huyện Mỹ Lộc. Trấn Sơn Tây, hai con đê mới : một con ở xã Đại Cát đến xã Mạc Xá huyện Từ Liêm, một con ở xã Cam Giá thượng huyện Phước Thọ, hai đoạn đê cũ ở các xã Hạ Trì, Thượng Cát, một đoạn ở xã Thượng Cát).

    Cho cháu Tham tán tặng Thượng thư Binh bộ Nguyễn Đăng Trường là Nguyễn Đăng Nguyên và Nguyễn Đăng Trinh, được miễn phú dịch. Vua nhớ lại Đăng Trường trải thờ tiên triều, gặp hoạn nạn giữ trọn tiết nghĩa, cho nên đặc cách gia ơn ấy.

    Thống chế Trung dinh quân Thần sách lĩnh Trấn thủ Vĩnh Thanh là Trần Công Lại chết. Vua nghe tin nói rằng : “Lại có quân công rõ rệt mà trong việc đào sông Vĩnh Tế cũng có khó nhọc”. Truy tặng Đô thống chế, thuỵ là Tráng Nghị ; cho 2 cây gấm Tống, 20 tấm lụa, 500 quan tiền.

    Năm trấn ngoại Bắc Thành giá gạo cao, thuế vụ chiêm cho dân được bớt giá nộp thay bằng tiền.

    Lấy Lang trung Hộ bộ là Trương Thừa Huy làm Thiêm sự Lễ bộ, sung việc cung phụng lăng Thiên Thụ.

    Lấy Ký lục Bình Định là Nguyễn Văn Thục làm Ký lục Quảng Nam, Thiêm sự Lễ bộ là Vũ Hàm Chương hiệp lý việc trấn Bình Định.

    Định kỳ thi Hương sang năm. Chiếu rằng : “Việc bảo cử người hiền tài là thịnh điển của bậc minh vương, cho nên nhà nước lấy người phần nhiều là do kén dùng trong khoa mục. Đức Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế ta, sau khi đại định mở khoa thi Hương, đã có đủ quy thức. Trẫm nối ngôi đến nay, thường nghĩ đến việc khuyến khích đề bạt nhân tài. Năm trước đã mở ân khoa thi Hương thi Hội, rộng đường thu dụng nhân tài. Nay chuẩn cho lấy mùa thu năm Minh Mệnh thứ 6 Ất dậu mở khoa thi Hương ở ba trường Thừa Thiên, Gia Định, Nghệ An vào tháng 7, ở ba trường Thanh Hoa, Bắc Thành, Nam Định vào tháng 9. Học trò các ngươi đều nên kính vâng đức tốt, đua nhau giũa mài để đáp cái ý chí bồi đắp gây dựng”

    Đổi đúc ấn “Thừa Thiên thí trường” (trước là “Trực lệ thí trường”) và ấn “Nam Định thí trường” (trước là “Sơn Nam thí trường”).

    Sai 200 biền binh cơ Ngũ thuỷ của Thuỷ quân đi trên 16 chiếc thuyền hiệu, theo Chưởng cơ Nguyễn Văn Hạnh ra thú Bắc Thành. Nhân sắc rằng : “Từ nay quân Kinh đi thú các thành dinh trấn thì những Cai đội tòng quân, Chánh đội trưởng, Đội trưởng, Suất thập được thực thụ thì cho ở chỗ thú được chiếu phẩm phát bổng, ngày về Kinh thì phát lương ăn như lệ”. Ghi làm lệnh.

    Đưa 6 đĩnh bạc kiểu mới vào Gia Định để theo kiểu mà đúc (các thứ 1 lạng, 5 đồng cân, 4 đồng cân, 3 đồng cân, 2 đồng cân và 1 đồng cân, mỗi thứ 1 đĩnh).

    Sai Vệ uý Nguyễn Tài Năng trông coi đóng 6 chiếc thuyền hải đạo.

    Cho biền binh Bắc Thành và Thanh Nghệ đến thao luyện ở Kinh trở về ngũ.

    Bắt đầu đánh thuế đất thuế đinh ở Hà Tiên. Hà Tiên trước vì việc binh lửa, nhân vật điêu hao, các thuế đều miễn, đến nay nhân dân đều dần đông lên, địa lợi ngày thêm mở mang, dân số được 668 người, lập thành 37 xã thôn sách, ruộng vườn 348 khoảnh, thành thần Gia Định biên lấy số ấy dâng lên. Vua sai chước định lệ thuế : 12 xã thôn người Hán (người Việt) 168 người đều coi như lệ khách hộ ở các trấn ; xã Minh Hương 83 người, người Đường (Hoa kiều) 138 người, coi như lệ người Minh Hương ở thành ; vườn 54 khoảnh, chia làm 3 bậc, coi như lệ vườn cau ở thành Gia Định ; lấy năm Ất dậu là sang năm bắt đầu. Còn 294 khoảnh ruộng phần nhiều là đất sỏi xấu vẫn được miễn thuế. Dân Chân Lạp 25 sách, 279 người, sản nghiệp không bì với người Hán, hằng năm chỉ thu tiền suất mà thôi (Tiền suất mỗi người 1 tiền).

    Cho Nguyễn Khoa Kiên được thờ ở miếu Trung tiết công thần, cấp cho 1 người mộ phu. Kiên ở triều Duệ tông làm quan đến Khâm sai đốc chiến Cai cơ, năm ất mùi từ Gia Định thống lĩnh Thuỷ quân, đánh nhau với giặc Tây Sơn ở Phú Yên bị bắt, Kiên vì nghĩa không theo giặc mà chết ; đến nay em là Nguyễn Khoa Minh làm trạng tâu lên. Vua khen là người vẹn tiết ở chiến trường, nên đặc cách cho như thế.

    Đóng thuyền An Hải.

    Ban cho các quan văn võ từ Tứ phẩm trở lên quạt tre hoa và khăn nhiễu đỏ.

    Cho Bùi Phụ Đạo khai phục làm Hàn lâm viện Biên tu, rồi thăng Lang trung Binh bộ sung biện Binh tào thành Gia Định.

    Cho Phan Văn Thuý làm Phó đô thống chế Hậu dinh quân Thần sách.

    Nước Chân Lạp sai sứ đến cống. Vua cho lụa vóc và phẩm vật mà bảo về.

    Chuẩn định rằng những con em của thợ ở các cục của Vũ Khố đến tuổi thì đều vào sổ ở cục ấy, không được tự ý đi làm ở nha khác. Làm trái thì phạt 100 trượng.

    Nguồn Thu Bồn dinh Quảng Nam, có người lái buôn được 50 cân quế tốt, nhờ dinh thần tiến lên. Vua khen lòng thành, cho 1.000 quan tiền và 5 cái áo sa, sai lấy quế chia cho các quan.

    Định lệ các quan văn võ dự đình nghị. Văn từ Tòng tam phẩm, võ từ Tòng nhị phẩm trở lên, được dự đình nhị. Trước kia trong hàng thần, ai có chỉ cho thì mới được dự, đến nay mới định làm lệ.

    Tặng Cai cơ Vọng Các là Vũ Văn Nhẫn làm chánh Quản cơ. Nhẫn giữ nguồn Thạch Thành, chết tại chức, chưa được tuất và tặng, người con là Thừa ân uý Vũ Văn An xin. Vua nghĩ Nhẫn theo hầu yên cương, nhiều công khó nhọc, nên có lệnh ấy.

    Lấy Cai bạ Bình Hoà là Hoàng Kim Xán biện lý công việc Công bộ.

    Chở 750.000 quan tiền kẽm ở kho Kinh đến Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Bình Hoà, Bình Thuận và Gia Định (Quảng Ngãi, Bình Thuận đều 100.000 quan, Bình Định, Phú Yên, Bình Hoà đều 50.000 quan, Gia Định 400.000 quan).

    Thự Cai bạ Phiên An là Đoàn Khắc Chung chết, tặng Cai bạ, cho 100 quan tiền.

    Bắt đầu định địa phương đày những người bị tội quân lưu. Vua bảo bầy tôi rằng : “Những người phạm tội quân lưu trước vì chỗ phát phối chưa định cho nên đổi làm tội chuẩn đồ theo thứ bậc. phạm tội quân lưu chỉ kém tội chết một bậc, cho nên phạm tội ấy suốt đời không được về làng, sao lại xử đoán ngang với tội đồ tầm thường ! Huống chi trong ấy còn có nhiều kẻ được gia ân tha chết, nếu nhất khái cho đồ, hết hạn thả ra thì cái tính hung tợn chưa chắc đã biết hối cải, lại thêm quấy rối bình dân, thực chẳng phải cái ý trừ kẻ ác để yên dân lành đâu”. Vậy hạ lệnh cho bộ Hình bàn kỹ để có người xét hình có căn cứ mà theo. Đến khi lời bàn dâng lên,
  • Chia sẻ trang này