0059.038 - @ nhani78 (Done WK)

23/11/15
0059.038 - @ nhani78 (Done WK)
  • PDF
    GoogleDocs


    :rose::rose::rose:
    và bến vạn Công Ngư ; Tuyên Quang thì Bình Di Kinh Thuỷ ải, gồm vào Phương Độ Phẫu ải làm một gọi là tuần Phương Độ Bình ải ; Quảng Yên thì sở Lâm Môn và bến vạn Công Ngư gồm với sở Vũ Dư Lương, Nam Sơn, Ba Chẽ, Tạp Mộc làm một gọi là sở Lâm Môn Công Ngư Vũ Dư Lương ; Thanh Hoa, tuần Đa Lộc ; Nghệ An, 2 tuần Bùi Xá, Vũ Liệt). Lại dời tuần Lãnh Trì ở Sơn Nam đến xã Mễ Sở, gọi là tuần Mễ Sở ; dời tuần Bác Vọng ở Cao Bằng đến xã Nội Chiêm, gọi là tuần Nội Chiêm. Đổi chi tuần Cóc Bông ở Lạng Sơn làm chi tuần Bình Quần. Cấm người lĩnh trưng không được sách nhiễu ngoài lệ làm hại người buôn.
    Cho Chưởng Hữu quân Nguyễn Văn Nhân được thờ ở đền Trung hưng công thần.
    Đóng các thuyền hiệu Định dương, Tĩnh dương, An dương, Bình dương,
    Thanh hải. Thưởng cho từ Suất đội trở lên áo sa đoạn mỗi người 1 cái, lính và thợ hơn 1.000 quan tiền.
    Cho dân đói ở Hải Dương vay thóc.
    Vua dụ rằng : “Vụ chiêm này Hải Dương mất mùa đói kém, trẫm từng đã sai bán thóc và tha thuế, lấy công thay chẩn để giúp qua ngày. Nào ngờ giá gạo một ngày một cao, trộm cướp thêm nhiều, giàu thành ra nghèo, nghèo thành cùng quẫn. Nay nghe đồn nhân dân có nhiều người chết đói ở đường, tuy thành thần chưa đem tình trạng tâu lên, há cứ ngồi nhìn mà không động tâm sao !” Bèn sai Tham tri Hộ tào Bắc Thành là Đoàn Viết Nguyên hội cùng Trấn thần lấy ra 100.000 hộc thóc kho cho dân vay. Dân huyện Thuỵ Anh trấn Nam Định cũng đói kém, cho vay 5.000 hộc thóc.
    Chưởng cơ hưu trí Nguyễn Tiến Lộc chết. Cho 100 quan tiền.
    Giặc trốn ở Sơn Tây là Lê Dương xưng làm thống tướng, họp đảng ở Quốc Oai. Quản phủ Phan Bá Hùng bắt được giết đi.
    Tháng 8, đổi định lệ tha giảm thuế quan điền ở Thừa Thiên cùng các dinh trấn.
    Vua bảo bầy tôi rằng : “Quan điền là ruộng cho dân cày mướn để nộp thóc (mỗi mẫu nộp thóc từ 10 thăng đến 205 thăng, cao thấp khác nhau), chẳng phải như thuế chính cung của ruộng công ruộng tư, cho nên từ trước đến nay hễ gặp tai hại thì không hỏi số thóc mướn nhiều hay ít, chỉ cứ theo ruộng vào bậc nào, so với lệ ruộng công ruộng tư (ruộng nhất đẳng mỗi mẫu 40 thăng, nhị đẳng 30 thăng, tam đẳng 20 thăng) mà chia phần cho giảm bớt. Trẫm nghĩ những ruộng ấy bị mất mùa cùng với ruộng công ruộng tư có khác gì , nếu cứ tính bớt mà thu thì tổn hại nhẹ còn khá, chứ tổn hại nặng thì chịu sao nổi ?”. Bèn hạ lệnh từ sau phàm quan điền thổ gặp có giảm thuế thì cho lấy lệ thóc mướn chia làm 10 phần, chiếu số
    mà giảm.
    Sai Thiêm sự Công bộ là Lê Văn Đức đi Nghệ An trông coi đóng thuyền hải vận lớn.
    Án phủ sứ Hoài Đức là Vũ Văn Phượng chết. Lấy Vệ uý vệ Tuyển phong tiền quân Thần sách là Mai Văn Châu lĩnh chức án phủ sứ Hoài Đức.
    Lấy Vệ uý vệ hậu nhị quân Thị trung là Đoàn Văn Trường làm Vệ uý Tiền nhị, Vệ uý Hữu vệ dinh Long võ là Dương Văn Trí làm Vệ uý vệ Hữu nhị, Vệ uý vệ Kỳ võ là Hoàng Đức Tòng làm Vệ uý hậu nhị, Phó vệ uý Tiền vệ dinh Long võ là Phạm Phú Chung làm Phó vệ uý Trung vệ dinh Tiền phong, Vệ uý vệ Oai võ là Lê Mậu Cúc làm Vệ uý Tiền vệ dinh Long võ, Cai đội vệ Cẩm y là Trần Văn Hiền làm Phó vệ uý vệ Kỳ võ, Chưởng cơ lĩnh Vệ uý vệ Hữu bảo nhất là Vũ Khánh làm Vệ uý Hậu vệ dinh Hổ oai, Cai đội Nguyễn Văn Niên làm Phó vệ uý Trung vệ dinh Thần cơ, Phó vệ uý vệ Thần oai là Phạm Văn Thuyên làm Phó vệ uý Hữu vệ dinh Tiền phong, Cai đội Nguyễn Văn Tân làm Phó vệ uý vệ Thần oai, phó vệ uý Hậu vệ dinh Thần cơ là Nguyễn Văn Tự làm Vệ uý, Cai đội Trần Văn Kình làm Phó vệ uý.
    Sai Viện sứ Thượng trà viện là Nguyễn Văn Lộc kiêm quản các đội Tiểu hầu.
    Khởi phục cho Phó quản cơ các quân là Phan Tiến Hoàng làm Vệ uý quân Thị nội, hàm Chánh tam phẩm theo ban vào chầu, trả lại cáo sắc từ khi xuất thân đến giờ. Hoàng tuổi đã 70. Vua nghĩ trước có quân công nên lại cho chức ấy. ít lâu Hoàng chết ; cho một cây gấm Tống, 200 quan tiền.
    Nước Xiêm La sai sứ đến báo tang Phật vương. Sứ đến Gia Định, thành thần đem việc tâu lên. Vua truyền nghỉ chầu 3 ngày, dụ rằng : “Tây Hạ là một nước nhỏ ở đời Tống, Triệu Đức Minh chết, Tống Nhân Tông còn nghỉ chầu, huống chi nước Xiêm với nước ta đời đời kết nghĩa láng giềng !”. Khi sứ giả đến Kinh, vua lại nghĩ rằng người ta ngậm sầu mà đến, bỏ hết hát xướng yến tiệc, chỉ sai đem thực phẩm khoản đãi mà thôi. Khi sứ về, vua cho lên điện hỏi rằng : “Nước Xiêm cùng với nước Diến Điện có thù đời đời, nay Diến Điện bị nước Hồng Mao đánh, người Xiêm có hả lòng không” ?. Đáp rằng : “Có”. Vua cười nói rằng : “Nước Xiêm có nước Diến Điện, cũng như nhà có phên giậu, nếu Hồng Mao đánh mà lấy được, thì thế tất rồi đến nước Xiêm. Người mưu việc nước Xiêm nên lo chứ chẳng nên vui”. Ban cho nhiều rồi khiến về.
    Cấp cho các trạm từ Thừa Nỗng ở Thừa Thiên, đến Phiên Tân ở Gia Định mỗi trạm 10 quan tiền, vì có sứ Xiêm La đi lại, đưa đón nhiều nên cấp cho.
    Phủ Từ Sơn trấn Bắc Ninh, có Nguyễn Đình Khuyến làm nghề phù thuỷ, đi đường gặp người Triều Châu nước Thanh là Bạch Xỉ Hoàng Kỳ Trung xem tướng bảo là có tướng chân nhân xuất thế (Khuyến ở trán có cái bướu con và hai bên mép hơi xếch), bèn ngầm rủ đồ đảng làm ấn nguỵ (ấn khắc bốn chữ “Bạch Xỉ hưng sư”) đặt chức nguỵ (Kỳ Trung xưng là Thái sư khâm thành mạnh tư tuyển duyệt Bạch Xỉ công, đồ đảng xưng là Ngũ quân Thống lĩnh, cùng Đốc chiến, Tham mưu), cùng tôn Khuyến làm minh chủ. Nhân có câu sấm xưa “phá điền((1) Phá điền : chữ Điền vỡ ra thành chữ Giáp thân.1) thiên tử xuất”, cho rằng phá điền là năm Giáp thân, bèn hẹn nhau khởi loạn, tiếm xưng hiệu là Hoàng Long. Vệ uý vệ Định võ Tả dinh quân Thần sách là Nguyễn Đình Phổ mật sai Đội trưởng chi Chương nghĩa là Nguyễn Hữu Diệu vào đảng với giặc, rồi báo cho thành thần sai biền binh đánh bắt được Khuyến, cùng đồng đảng là Phạm Văn Đơ ở làng Ngô Xá (thuộc huyện Yên Thế). Kỳ Trung trốn thoát. Việc tâu lên. Vua sai thưởng Nguyễn Đình Phổ 1 thứ kỷ lục ; Nguyễn Hữu Diệu được bổ Cai đội hàm tòng ngũ phẩm, thưởng 300 quan tiền ; thưởng cho biền binh 100 quan tiền. Kỳ Trung lại ngầm dụ hơn một trăm thuyền người nước Thanh lui tới ở ngoài biển Hải Dương, thành thần sai quân dò bắt, các thuyền Thanh đều theo hướng đông chạy mất.
    Biện lý Hình bộ là Ngô Bá Nhân và Trần Bá Kiên phải tội miễn chức. Sai thự Tham tri Lại bộ Nguyễn Khoa Hào và thự Tham tri Công bộ Hoàng Kim Xán quyền lý công việc bộ Hình. Trước lính vệ Hùng cự là Nguyễn Văn Thân đánh chết Đội trưởng Cẩm y là Lê Văn Triệu để vu cho người thường là Nguyễn Tử Bộc. Tư vụ Hình bộ là Nguyễn Ngọc Giáp nhận hối lộ, thêu dệt buộc tội cho Tử Bộc, bọn Bá Nhân đều bị lừa. Án dâng lên. Vua xét trong án có nhiều chỗ mâu thuẫn, lấy làm ngờ, sai đình thần xét lại. Nhân đều bị lột áo mũ, giải chức đợi án. Lại thấy kỳ thu thẩm đến nơi, sai theo các viên quyền lý đeo tội làm việc.
    Đặt thêm chức Huyện thừa ở kinh huyện, trật Tòng lục phẩm.
    Chưởng cơ Nguyễn Văn Chấn và Nguyễn Văn Thắng((2) Nguyễn Văn Chấn là Vannier, chúa tàu Phi Phụng, Thắng là Chaigneau, chúa tàu Phi Long.2), dâng sớ xin về nước. Vua bảo bầy tôi rằng : “Bọn Chấn là người Phú Lãng Sa, năm trước về với ta, có công đánh giặc, cho nên đức Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế ta cho làm đến chức ấy, bổng lộc theo phẩm cấp, lại còn cho hậu thêm. Trẫm từ nối ngôi đến nay, đãi họ cũng không bạc, sao họ lại xin về ?”. Sai đình thần hỏi, hai người đều nói rằng chịu ơn dầy của triều đình đã lâu, chỉ vì già yếu nên muốn quay đầu về núi mà thôi”. Vua cho rằng đi làm quan xa nhớ quê hương là thường tình của người ta, bèn cho về. Cho phẩm phục và 6.000 quan tiền.
    Chuẩn định từ nay năm dinh quân Thần sách ở Thanh Nghệ sai đi thú Bắc Thành, mỗi dinh 300 người, gồm là 1.500 người, hằng năm cứ tháng 11 lại đổi như lệ (lệ trước mỗi dinh 500 người, vì phái thêm hai vệ hữu bảo theo đi thú nên bớt đi). Lại hạ lệnh hễ phái đi thì phái cả vệ, năm nay vệ này, sang năm vệ khác, hết lượt lại bắt đầu (Quản vệ vẫn ở lại thú, Cai đội trở xuống thì thay đổi).
    Định lại lệ thuế kim hộ ở Quảng Nam. Mỗi năm mỗi người phải nộp thuế vàng 3 đồng cân 3 phân, người lão tật thì nộp một nửa, được miễn thuế thân. Lệ trước phải nộp cả hai thứ thuế (thuế vàng 2 đồng 9 phân 2 ly 8 hào, thuế thân 1 quan 5 tiền), nay đổi lại để tiện cho dân.
    Đồ đảng của sư Kế nước Chân Lạp là Đinh Mạt quấy rối hai phủ Ba Cầu Nam và Tầm Run. Phó tổng trấn Gia Định là Trần Văn Năng tâu xin sai quân vì nước ấy phòng bị. An phủ nước ấy là Tham My Đê Đô đem dân phiên đánh bắt, chém được Đinh Mạt cùng đồ đảng hơn mười người. Năng dâng tâu tình trạng. Vua sai hậu thưởng. Vừa Lê Văn Duyệt đến thành, theo ý mình tâu rằng : “Nước lớn đối với nước phụ thuộc, cứu tai biến, thương hoạn nạn, phải giữ đại thể, còn như trộm cướp nhỏ mọn thì đối với sự thể triều đình không quan hệ gì mấy. An phủ là quan phiên, trừ giặc phiên cũng là chức phận mà thôi. Năng chưa quen việc biên giới, việc nhỏ báo to để cầu thưởng là không phải”. Vua cho là phải. Chỉ cho An phủ áo quần và hậu tuất cho dân bị thương mà thôi.
    Chế cấp ấn triện cho các huyện do phủ nha kiêm lý trong hạt thành Gia Định. Huyện Tân Long phủ Tân Bình ở Phiên An, huyện Phúc Chính phủ Phúc Long ở Biên Hoà, huyện Vĩnh Bình phủ Định Viễn và huyện Tân Minh phủ Hoằng An ở Vĩnh Thanh, huyện Kiến Hưng phủ Kiến An ở Định Tường, 5 huyện ấy đều thuộc phủ nha kiêm lý, cấp cho ấn bằng đồng và dấu kiềm bằng gỗ, mỗi huyện mỗi thứ một cái do viên Tri phủ giữ, có việc về huyện ấy thì đóng ấn ấy, không được dùng ấn của phủ.
    Bề tôi phản ở nước Chân Lạp là Đê Đô Minh chạy sang nước Xiêm, người Xiêm nhận cho ở gần biên giới, dung túng cho cướp bóc, hai phủ Bông Xuy Ba Lai bị rối loạn. Quan bảo hộ Nguyễn Văn Thuỵ đem quân trấn áp, dân Phiên mới yên. Tướng Xiêm giữ phủ Bắc Tầm Bôn là Phi Nhã Liêm Cầm Hiên đưa thư cho Thuỵ nói che đậy cho Đê Đô Minh. Thuỵ báo về Gia Định. Lê Văn Duyệt đem việc tâu lên và nói rằng : “Đê Đô Minh quấy nhiễu Chân Lạp là do người Xiêm xui khiến, việc vỡ lại kiếm lời dối trá. Xưa nay vẫn quen dùng kế ấy làm đắc sách. Xin sai Thụy trả lời nói rõ, lấy sự lý lợi hại mà bảo thì nó mới sợ, mà nước Phiên nhờ được yên vậy”. Vua cho là phải.
    Ký lục Phú Yên là Lê Văn Quảng chết. Vua nghĩ Quảng xa cách quê hương, cho 200 quan tiền, nhân bảo bộ Hộ rằng : “Vì nước quên nhà tuy là phận sự người bề tôi, mà vong hồn bơ vơ ở nơi đất khách, tình cũng nên thương. Từ nay các chức Cai bạ, Ký lục, Hiệp trấn, Tham hiệp làm quan ở xa mà chết, tuy đã có lệ tuất, cũng nên đem việc đề đạt, trẫm sẽ gia ơn đặc cách”.
    Lấy Tả thống chế quân Thị trung là Tôn Thất Dịch làm Đô thống chế Hữu dinh quân Thần sách, Phó đô thống chế Hữu dinh quân Thần sách là Tôn Thất Bính làm Tả thống chế quân Thị trung.
    Quan Bắc Thành tâu rằng Bắc Ninh tiếp giáp với Lạng Sơn, đất nhiều rừng rú, trộm cướp thường hay ẩn nấp, xin phái biền binh hai cơ An thuận đi thú ở đấy.
    Vua y cho.
    Bỏ bớt chức Giáo thụ phủ Diên Khánh trấn Bình Hoà, đặt Giáo thụ phủ Bình Hoà, vì trấn lỵ đặt ở đất phủ Diên Khánh, đã có Đốc học lại có Giáo thụ, mà phủ Bình Hoà thì chưa có giáo chức. Trấn thấy thế tâu lên nên có mệnh này.

    CHÍNH BIÊN

    ĐỆ NHỊ KỶ - QUYỂN XXIX

    THỰC LỤC VỀ THÁNH TỔ NHÂN HOÀNG ĐẾ

    Giáp thân, năm Minh Mệnh thứ 5 (1824), mùa thu, tháng 9, lấy Phó tướng quân Nguyễn Văn Xuân làm Phó tướng Hữu quân.
    Lấy Cai bạ Quảng Nam là Lê Đại cương làm Cai bạ Vĩnh Thanh, Thiêm sự Binh bộ là Bùi Phổ làm Thiêm sự Hình bộ sung biện Hình tào Gia Định, Tham hiệp Nam Định là Nguyễn Hữu Thị làm thự Ký lục Phú Yên.
    Thiệu Hoá công Chẩn mất. Công là do Hoàng thái hậu sinh, tính cẩn thận hiền hoà, đi đứng có lễ. Thế tổ cùng Hoàng thái hậu rất yêu. Vua cũng quý mến lắm. Khi công ốm vua nhiều lần đến thăm, sai thái y rộng tìm phương hay để điều trị. Đến khi chết, vua đến nhà khóc, bảo thị thần rằng : “Anh em là nghĩa thiên luân, nay công mất đi, lòng trẫm đau đớn ; nhưng người ta sống chết có mệnh, trẫm không thể sao được. Từ khi công mắc bệnh, Hoàng thái hậu thường lấy làm lo, trẫm sợ đau lòng thái hậu, thường yên ủi giải khuây, mà thái hậu thương công không thể thôi được, một hôm đốt hương khấn trời rằng : bệnh của công khỏi hay không thế nào, xin ứng mộng cho. Đêm ấy nằm chiêm bao thấy một người già bảo rằng : “Công chết rồi”. Hoàng thái hậu đem chiêm bao bảo trẫm, trẫm liền khuyên rằng : Đấy là việc mộng ảo, chưa hẳn thực vậy. Nay mới biết mộng ấy không phải là hư. Trẫm muốn phong công lên tước Vương, các Công tử đều cho được quý hiển để yên ủi tấm lòng thương yêu của Hoàng thái hậu và chút thư lòng mến tiếc anh em của trẫm”. Bèn phong làm Thiệu Hoá quận vương, thụy là Cung lương, nghỉ chầu 5 ngày, khiến Quảng Uy công là Quân tứ tế. Vua thân đến rót rượu dâng cúng. Sai Tôn Thất Diệu và Tôn Thất Bính trông nom việc tang. Dựng sơn phần ở phường An Ninh. Ngày đưa đám nghỉ chầu một ngày, xa giá đến lầu cửa Đông Nam để đưa. Các con là Thiện Khuê, Thiện Chỉ còn bé, sai cho bổng gấp đôi, đợi khi lớn sẽ cho tập tước (Thiên Khuê tập tước Công, Thiên Chỉ tập tước Hầu).
    Xã Hà Trung (thuộc huyện Phú Vang) ở Thừa Thiên đồng lúa bị nước mặn tràn vào. Hạ lệnh tha thuế.
    Vệ uý thống quản mười cơ Hùng dũng của Hữu quân Bắc Thành là Vũ Văn Châu quản lĩnh đem bốn cơ Bắc thuận tứ ngũ lục thất (1.625 người) đến Kinh, đi đường có người trốn, Châu bắt chém, đến khi bệ kiến, vua mắng rằng : “Cái tội binh trốn chẳng ví với tội trốn khi lâm trận được, người tự ý giết, thực là lạm quyền. Nay tạm tha, sau nên chừa đi”. Rồi cho thăng thụ Chưởng cơ, vẫn thống quản mười cơ Hùng dũng.
    Sai biền binh bốn cơ Bắc thuận đi thú Gia Định. Từ Suất đội thí sai trở lên theo phẩm thực thụ mà cấp cho tiền bổng 1 tháng, binh lính cấp 1 quan tiền. Lại dụ cho thành thần Gia Định rằng : “Phàm ngày binh đến thành mà không ai trốn thì những viên quản suất cho xin thực thụ, không cần phải thí sai hay quyền thự đủ hạn. Binh lính thì mỗi năm cấp cho áo quần một lần hạn 3 năm thì đổi. Từ sau có mộ lính đi thú, cứ theo lệ ấy mà làm”.
    Bắt đầu đúc tượng người đồng (tay cầm cái bài viết chữ “Trai giới”). Phàm gặp tế hưởng vua trai giới thì quan Lễ bộ do Nội giám tiến người đồng, tế Nam giao thì tiến trước 3 ngày, tế hưởng ở Tôn Miếu thì tiến trước 2 ngày, tế Xã Tắc cùng miếu lễ thì tiến trước 1 ngày.
    Thiêm sự Binh bộ hiệp lý công việc trấn Bình Định là Vũ Hàm Chương chết ; cho 100 quan tiền.
    Trấn thủ Bình Thuận là Mai Gia Cương có tội bị miễn chức. Trước Tri phủ Bình Thuận là Đinh Văn Phác sai người về Kinh tâu bày về dân tình lại tệ bảy điều, đại lược nói quan lại tham ô bóc lột, hình ngục chẳng xét, đồng lúa tổn hại khám báo không thực, chỉ tên tham hặc Gia lương không để ý đến việc dân. Vua sai chép sớ ấy cho xem, khiến tâu trả lời, Gia lương không chối cãi được, liền giải chức đợi xét, giao xuống bộ Hình bàn xử. Khi án thành, phải tội cách chức, phát đi Cam Lộ ra sức chuộc tội.
    Thự Cai bạ Thái Bá Hạc cũng vì bỏ bễ văn án mà bị cách bỏ hàm thụ, lui về Thiêm sự biện lý việc trấn.
    Lấy Trấn thủ Phú Yên là Nguyễn Văn Tài làm Trấn thủ Bình Thuận, Đề đốc Kinh thành Trương Văn Chính làm Trấn thủ Phú Yên.
    Trong kinh kỳ ít mưa. Sai thự Tham tri Nguyễn Đăng Tuân đảo vũ ở miếu Nam Hải Long vương. Được mưa to. Vua bảo thị thần rằng : “Nay là thời gieo mạ của nhà nông, được trận mưa to lòng trẫm rất lấy làm mừng, nhưng đến lúc cấy chưa biết mưa móc ra sao ?”. Vừa Quảng Trị cũng báo được mưa, vua mừng nói : “Trong Kinh mới đựơc mưa vừa đỡ nóng ruột lại nghe Quảng Trị báo tin, xiết bao mừng rỡ, bất giác ăn được nhiều cơm”.
    Sai đúc ấn đồng cho các Phó tướng năm quân Trung Tiền Tả Hữu Hậu. Lại sai chế ấn quan phòng và dấu kiềm bằng ngà cho các Phó tướng Trung Tiền Hữu Hậu quân, như kiểu của Phó tướng Tả quân.
    Phú Yên sửa chữa thuyền ghe, tâu xin sai dân lấy nộp vật liệu. Vua không cho,
    sai lấy tiền công mà mua.
    Truy tặng Vệ uý Thần sách là Tôn Thất Nông làm Thống chế. Nông là con Chiêm Quận công (Chiêm Quận công là con thứ 33 của Hiển Tông Hiếu minh hoàng đế), đầu thời trung hưng theo đánh giặc chết tại trận, tặng Chưởng vệ vệ Cẩm y. Con là Văn còn nhỏ, để mất cáo sắc, đến nay tâu xin. Vua nghĩ thương người thân huân, sai bộ Lễ bàn, truy tặng chức ấy.
    Sai bộ Lại biên thành đơn (danh sách) các quan viên văn giai ở Kinh để tiến trình, đợi vua khuyên dấu son thì cho theo ban tâu việc. Từ nay phàm có người mới bổ đều do bộ biên tiếp vào danh sách, ai có khuyên son mới được dự.
    Chuẩn định từ nay lục bộ làm thành đơn thì đều dùng giấy tinh khiết do nhà nước cấp. Ghi làm lệ.
    Bình Thuận và Thuận Thành có bệnh dịch, sai Trấn thần làm thuốc viên cấp cho dân.
    Quan thành Gia Định tâu rằng : “Khâm sai Chưởng cơ Ba Phủ là Sơn Cố tự bày tỏ rằng tổ tiên trước ở Xỷ Khê đạo Quang Hoá, buổi quốc sơ theo quan quân đi dẹp giặc man ở Trà Vinh, có dự chiến công được cho họ là Sơn, đến khi giặc Tây Sơn khởi loạn, dời sang ở Ân sóc nước Chân Lạp, thuộc quản hạt của Chiêu Chuỳ Đồng Phù, nay xin đem hơn trăm người bộ lạc về đất cũ. Vua thương dân mới về chẳng đủ tư dùng, sai xuất 500 quan tiền kho cho vay.
    Đình thần tâu cử Thượng bảo Thiếu khanh Hoàng Quýnh làm Cai bạ Quảng Nam.
    Vua nói : “Quýnh là người cũ ở tiềm để, vốn có học thức, có thể khiến theo chính sự được, nhưng làm việc có ít ngày mà cho lên chức cao ngay thì không tỏ được công bằng”. Không cho.
    Cho Hoàng Kim Hoán thôi việc quản lý Quốc tử giám. Vua nghe nói Kim Hoán có con học ở giám, gọi bảo Hoán rằng : “Cha làm quản lý, mà con làm Giám sinh, có nên không ?”. Kim Hoán bèn xin lui tránh. Vua y cho.
    Lấy Đốc học Nam Định là Trần Trọng Huyên làm Tế tửu Quốc tử giám.
    Bắt đầu đặt ty Thừa biện ở Tôn nhân phủ, sai Đô thống chế Hữu dinh quân Thần sách là Tôn Thất Dịch mộ dân ngoại tịch thông thư toán 15 người sung bổ.
    Đô thống chế Tả dinh quân Thần sách lĩnh Phó tổng trấn Bắc Thành là Lê Văn Phong chết. Phong trước tự ở Bắc Thành vào yết kiến, xin nghỉ về quê, rồi ốm chết ở nhà. Vua nghe tin, bảo bộ Lễ rằng : “Phong là em ruột Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt, đầu thời trung hưng, theo đánh giặc có nhiều công lao, kịp khi cầm cờ tiết trấn biên cương lại hay trừ trộm cướp để yên dân, trẫm xét người ấy có tiết tháo có độ lượng cho nên ngày thêm quý mến, chính mong cho một nhà anh em được vẻ vang lâu dài. Nay vội bỏ đi trước, thực đáng buồn vậy”. Bèn gia tặng Thiếu bảo chưởng dinh, thuỵ là Tráng nghị sai quan tứ tế. Lại cho 5 cây gấm Tống, 50 tấm lụa, 100 tấm vải, 2.000 quan tiền, cấp cho 3 người mộ phu. Cho con thứ là Tề làm Phó vệ Tả quân.
    Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, tế đông hưởng.
    Truy tặng ba đời của Tống Quốc công phu nhân Lê thị (mẹ Cao hoàng hậu). Đầu đời Gia Long dựng nhà thờ ở xã An Quán, cấp tự điền để thờ cúng, đến nay đặc cách gia ơn, truy tặng cha phu nhân là Lê Văn Hưng làm Phấn võ tướng quân khinh xa uý Thần sách Phó vệ uý, vợ cả Nguyễn thị làm Thục nhân ; ông phu nhân là Lê Văn Phượng làm Tín nghĩa Đô uý phó thần quân hiệu phó quản cơ, vợ cả Nguyễn thị làm Cung nhân ; tằng tổ phu nhân là Lê Văn Ninh làm Kiến công Đô uý phó hộ quân hiệu Trung quân Cai đội, vợ cả Nguyễn thị làm Nghi nhân.
    Trấn thủ Nghệ An là Nguyễn Văn Soạn tâu rằng : “Từ trước đến nay nhân dân bắt nộp trộm cướp tổn phí rất nhiều, hoặc có người cáo giác cho nên người ta sợ không dám nói đến tên kẻ cướp ; biền binh đi bắt lại hay dung ẩn. Xin phàm kẻ cướp cùng người oa trữ bắt được thì chém ngay, như thế trộm cướp phải tắt mà dân được yên”. Sớ dâng vào. Vua dụ mắng rằng : “Trẫm từ khi lâm chính đến nay, những việc đau khổ của nhân dân chẳng việc gì không để ý. Những người mang trách nhiệm địa phương nên theo giòng mà tuyên truyền đức hoá, khiến dân yên nghiệp làm ăn mà dứt hết gai ác, đó mới là thượng sách để dẹp cướp yên dân. Huống chi dân Nghệ An mấy năm đói kém liền, dẫu có mấy lần tha giảm thuế má ơn trạch còn chưa xuống hết, quan lại địa phương chẳng chịu tìm cách chăm nuôi, để dân đến cùng khổ mà làm trộm cướp, thế thì các lối thả hùm báo trong cũi ra là ở ai vậy ? Vả các tệ ngươi nói đó đều là tự mình dung túng sách nhiễu, cùng là xử đoán không minh, bổ biền bất lực, sao lại không biết nhận lỗi mà còn tâu nhảm như thế. Như bảo hễ bắt được chém ngay, chẳng cần tra hỏi, thì chẳng phải là giết người như nhặt cỏ hay sao ? Phàm vương giả trị dân đem lòng thương người để làm chính sách thương người, điều đáng quý là làm sao trừ tàn ác, bỏ giết người hoá gian ngoan thành lương thiện. Bọn trộm cướp kia cũng đều là con đỏ của triều đình, đến như kẻ quen ác cố phạm không thể dạy được thì mới bất đắc dĩ phải giết thôi.
    Nay lại chẳng hỏi là cố ý hay lỡ lầm, thủ phạm hay tòng phạm, mà nhất khái thi hành pháp luật nghiêm dữ thì trẫm chẳng hiểu ngươi dụng tâm ra thế nào vậy. Mạng người rất là trọng, cái quyền sống chết Trấn thần sao được tự chuyên. Nay tạm khoan thứ, phàm những mối tệ từ trước nên nghĩ dứt bỏ hết, mới khỏi phụ cái ý đặt quan vì dân của trẫm”.
    Châu Trình Cố trấn Thanh Hoa tranh chiếm hai động man Mộc Thương và Cẩm Nang thuộc Mộc Châu trấn Hưng Hoá, kiện nhau mãi không xong, thuế khoá không nộp. Quan Bắc Thành đem việc tâu lên. Vua sai bộ Hình bàn, xin lấy sông Mã làm địa giới, phía nam sông thuộc Thanh Hoa, phía bắc sông thuộc Hưng Hoá, hai động ấy ở về phía bắc sông thì xử cho về địa giới Mộc Châu để dứt mối tranh. Vua theo nghị. Bèn sai Trấn thần Thanh Hoa lấy hoạ phước hiểu bảo châu Trình Cố mà tha tội cho.
    Gia tặng Tiết chế Tả quân đô đốc Du Quận công Nguyễn Cửu Dật làm
    Thái bảo, cho thụy là Trung Mẫn, cấp cho 2 người mộ phu. Trước bọn Nguyễn Cửu Kỳ tự bày tỏ rằng tổ tiên từ Nguyễn Cửu Kiều đến Nguyễn Cửu Dật đời đời là họ công thần, xin gia ân điển. Vua bảo bộ Hộ rằng : “Nguyễn Cửu Dật đương lúc trời còn mờ tối, xông pha tên đạn, căm giặc cần vương, hoặc lấy một toán cô quân mà chống được giặc mạnh, hoặc trong một đêm mà nhổ được đồn giặc, công lao rõ ràng, đến nay người ta vẫn còn ca tụng, chẳng may đi thuyền vượt biển bị đắm, vì nước bỏ mình, cái tiết trung nghĩa thực là đáng khen. Vậy tặng thêm và cho thụy để nêu lên”.
    Ấm thụ cho Ngô Tòng Hoà làm Đội trưởng coi giữ việc thờ Lễ bộ Ngô Tòng Chu. Con nuôi của Tòng Chu là Hoàng chết, không có con. Vua nghe tin nói rằng : “Tòng Chu mà không có người nối sau thì lấy gì mà khuyên người làm thiện ?”. Sai bộ Lễ tìm hỏi, bèn cho người cháu họ tên là Hoà coi việc thờ.
    Ký lục Quảng Nam là Nguyễn Văn Thục ốm bị miễn chức ; lấy Hiệp trấn Sơn Tây là Trần Thiên Tải làm Cai bạ Quảng Nam, Thiêm sự Binh bộ là Ngô Phước Hội hiệp lý việc trấn.
    Lấy Vệ uý vệ Diệu võ quân Thần sách là Hồ Văn Trương làm Vệ uý Hữu vệ dinh Long võ.
    Lấy Hàn lâm viện Thị độc Nguyễn Đăng Sở làm Đốc học Nam Định.
    Sai Vệ uý quản Hậu vệ dinh Tiền phong kiêm quản vệ Trung hộ là Nguyễn Văn Nghị mộ lập hai đội 11 và 12 của vệ Trung hộ.
    Định quy thức đài cờ, cột cờ và lệ treo cờ cho các địa phương. Trước vua dụ rằng : “Trong thành của các thành dinh trấn đạo phủ huyện cùng trong các đài Trấn Hải, Điện Hải, Định Hải đều dựng cùng đài cờ và cột cờ ở phía nam thành hay đài và chế cờ vàng, phàm gặp những ngày khánh đản, nguyên đán và rằm mồng một thì treo lên để tỏ lễ nghi pháp độ, sai bộ Công bàn và gửi kiểu mẫu
  • Chia sẻ trang này