0059.067_Hanna Le (đang soát)

5/6/16
0059.067_Hanna Le (đang soát)
  • PDF
    GoogleDocs


    :rose::rose::rose:
    đều là Đội trưởng suất thập), Võng thành Đội trưởng, Chư quân Đội trưởng, Thân công phủ Đội trưởng, Ngũ hộ Đội trưởng, Lục kiên Đội trưởng, Lý thiện Đội trưởng, Tuần bạc Đội trưởng, Tuần thành Đội trưởng, Phó thiên hộ, Nội tạo tác các cục tượng phó tri sự lĩnh vận thiên tổng, công thương công khố Đội trưởng, dịch trạm Đội trưởng, Phụng ân uý tập ấm, thổ binh Đội trưởng, sắc thụ Hiệu trung tả
    kỵ uý.
    Chánh bát phẩm : Đội trưởng suất thập các thành trấn đạo, thuộc binh đội trưởng suất thập, Chánh bát phẩm bá hộ, các cục tượng Tri sự công thương, công khố thứ Đội trưởng, dịch trạm thứ đội trưởng, sắc thụ Trung tín hiệu uý.
    Tòng bát phẩm : Tòng bát phẩm bá hộ, các cục tượng phó Tri sự, Thừa ân uý tập ấm, sắc thụ Trung tín tá hiệu uý.
    Chánh cửu phẩm : Chánh cửu phẩm bá hộ, các cục tượng chính Chánh cửu phẩm tượng mục, sắc thụ Hiệu lực hiệu uý.
    Tòng cửu phẩm : Tòng cửu phẩm bá hộ, Hộ trưởng các hộ, thợ các cục, Tòng cửu phẩm tượng mục, huyện lệ mục, sắc thụ Hiệu lực tá hiệu uý.
    Lấy Cai đội Cẩm y Nguyễn Văn Trung làm Phó vệ uý vệ Hậu bảo nhất, Văn Thế Lễ làm Phó vệ uý vệ Định võ quân Thần sách.
    Tù trưởng Trấn Ninh là Chiêu Nội đem hiến sổ thổ địa nhân dân (đinh 3.000 người, điền 28 sở), xin định lệ cống. Lại có huyện thổ mục bảy huyện là Xa Hổ, Sầm Tớ, Man Soạn, Mường Lan, Trình Cố, Sầm Nưa và Man Xôi đến quân thứ bọn Nguyễn Văn Xuân nói rằng trước cùng với Trấn Ninh vốn là dân ngoài biên của nước ta, từ khi cho về Vạn Tượng việc cống bèn thôi, nay Vạn Tượng đã mất nước, xin lại dâng cống như trước. Bọn Xuân đem việc tâu lên.
    Vua dụ rằng : “Triều đình làm việc kinh lược là thương cứu nạn yên dân, vốn không phải lấy thổ địa làm lợi. Nay bọn ấy thành thực quy phục, nên theo lời xin để yên lòng người mới phụ”. Bèn cho Chiêu Nội làm Phòng ngự sứ phủ Trấn Ninh, quản lý việc phủ ; thổ mục bảy huyện đều cho làm Thổ tri huyện và Huyện thừa, ban sắc và ấn kiềm (phủ thì ấn đồng, huyện thì dấu đồ ký bằng đồng, cùng mỗi nơi một cái kiềm gỗ), có việc gì cho đến trấn Nghệ An mà báo. Còn như kỳ cống và đồ cống sẽ chuẩn định sau. Dụ rằng : “Tự nay về sau đều nên giữ bờ cõi, yên nhân dân, kính theo lễ triều cống, không cứ việc lớn nhỏ, không được theo nước Vạn Tượng sai khiến”.
    Vua sai thành thần Gia Định trả lại thư của nước Xiêm. Trước đây nước Chân Lạp sai sứ sang nước Xiêm, người Xiêm đem quốc thư gửi sứ Chân Lạp đệ đến triều đình ta. Vua được tin nói rằng : “Nước ta cùng nước Xiêm là nước láng giềng giao hiếu, nay lại nhờ sứ nước khác nhân tiện gửi đưa thư cho ta, sao lại nhận bừa được !”. Bèn sai thành thần tư sang Chân Lạp bảo trả thư lại.
    Triệu Kinh lược biên vụ đại thần là bọn Phan Văn Thuý về Kinh. Đến nơi, vua yên ủi hỏi han hồi lâu. Sai bộ Binh tuyên chỉ úy lạo các tướng sĩ, cho yến lạc(() Yến lạc : ăn yến và vui chơi.) ở cửa Chấn Hanh 3 ngày. Thưởng cho bọn Phan Văn Thuý, Nguyễn Văn Xuân, Trần Lợi Trinh, Đoàn Văn Trường, Lê Văn Hoan đều gia một cấp ; Quản vệ quản cơ trở xuống đến binh lính đều thưởng kỷ lục và lương bổng theo thứ bậc. Chỉ có Nguyễn Công Tiệp làm việc nhiều sai lầm không được dự thưởng.
    Sai trấn thần Nghệ An chọn phái biền binh Thần sách đóng giữ Quy Hợp, Lãng Điền và phủ Trấn Ninh ; rồi vì ngoài biên không có việc gì lại cho rút về.
    Sai thự Hữu Tham tri Hình bộ là Lê Đại Cương, mang cờ bài và đem hai người liêu thuộc đi Bắc Thành xem xử hình ngục. Dụ rằng : “Bắc Thành gần đây bị vỡ đê, bọn tào trưởng Vũ Xuân Cẩn phải đi phát chẩn, việc án để đọng, không thể chóng làm xong được. Để đọng một ngày thì dân chịu khổ một ngày, ngươi nên thanh lý cho chóng. Hết thảy các án kiện giao cho, cùng án mạng án cướp trong hạt, đến tháng 11 phải xét xử xong. Còn như tạp án tầm thường thì do thành xét xử, đến cuối năm phải xong cả, khiến tào không có án để đọng, ngục không có tù giam lâu, để đáp ý trẫm cẩn thận việc ngục thương xót việc hình”.
    Quản cơ cơ Hữu định Trung quân ở Bắc Thành là Nguyễn Văn Uy bổ thu lấy tiền hơn 10.000 quan của quân Thập cơ, quan Bắc Thành đem án tâu lên, bị liên can hơn 20 người. Vua giao xuống đình thần bàn lại, đều cho là luật cấm bổ thu có điều khoản rõ ràng, duy ở thành hạt trước nay có làm việc gì thì phần nhiều lấy của lính, xét nguyên uỷ không phải là tích lệ một ngày, án này liên can nhiều người, xin lượng cho giảm nhẹ”.
    Vua thấy Uy đã ngoài 70 tuổi, đặc biệt hạ lệnh cách chức, phát làm lính ở thành, các người Thống quản đều phân biệt giáng phạt, đòi tiền tang trả lại cho lính, còn các người khác đều phạt roi trượng rồi tha.
    Triệu Thống chế lĩnh thập cơ Kính tiệp của Tiền quân là Phạm Văn Lý về Kinh, đổi bổ Chưởng cơ Thống quản thập cơ Uy thắng của Hậu quân là Đặng Hữu Chất làm Thống quản thập cơ Kính tiệp của Tiền quân.
    Đóng thuyền Phước an (trên mui có lầu).
    Đổi ba dinh Quảng Nam, Quảng Trị, Quảng Bình làm trấn, bỏ hai chữ “trực lệ” ; đổi châu Bố Chính, trấn Quảng Bình làm huyện Bình Chính ; đổi bổ Lưu thủ làm Trấn thủ, Cai bạ, Ký lục làm Hiệp trấn, Hiệp lý làm Tham hiệp, Tri châu làm Tri huyện, đều đổi cấp ấn triện.
    Nước Chân Lạp bị đói, Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt tiện nghi phát chẩn 15.000 phương gạo rồi làm sớ tâu lên.
    Vua dụ rằng : “Cứu giúp tai nạn, triều đình cố nhiên là không tiếc của, duy Chân Lạp là nước thuộc phiên, so với dân ta có khác, nếu nước ấy mất mùa đói kém mà phát chẩn thì đợi tâu cũng chưa muộn. Nay tạm cho biên vào sổ tiêu, về sau không được viện làm lệ”.
    Đổi các đội Tráng uy của Tiền quân ở Bắc Thành làm cơ Tráng uy, cơ có 10 đội, mỗi đội 50 người, nếu thiếu cho mộ dân ngoại tịch quê từ Quảng Bình trở về Nam sung bổ.
    Chuẩn định tự nay phàm Chánh đội trưởng suất thập đủ niên lệ mà nên thăng làm Cai đội tòng quân thì chiếu theo tên quan mới định mà thăng làm Cai đội ngạch ngoại, trật Chánh lục phẩm, vẫn là suất thập.
    Bắt đầu định các vật hạng công dùng ở công sảnh thành Gia Định và Bắc Thành. Trước đây hai thành dùng son, giấy, dầu, chiếu, đều lấy ở cục Tạo tác. Đến khoá thanh tra ở Bắc Thành năm thứ 7, mới thấy là quan ngại mà trích tâu lên. Vua bèn sai bộ Hộ châm chước định làm lệ nhất định để thi hành. (Bắc Thành : mỗi năm chi 157 cân 8 lạng dầu, 3 đôi chiếu vuông lớn, 2 đôi chiếu vuông vừa, 10 đôi chiếu dài, 12.000 tờ giấy hội, 40.000 tờ giấy lệnh, 200 tờ giấy màu vàng rắc vàng, 30 tờ giấy hồng điều, 5 cân son đóng dấu, 5 cân dầu, túi vải, dây gai đủ dùng. Gia Định thì dầu và chiếu cũng như Bắc Thành, giấy hội 30.000 tờ, giấy hồng điều 20 tờ, giấy rộng 40.000 tờ, giấy màu vàng 250 tờ, túi vải màu vàng màu lam 60 thước, vỏ đay 20 cân, son 3 cân, dầu 3 cân, đều đến cuối năm báo sổ tiêu).
    Đổi kho Non Nước ở Ninh Bình thành kho Ninh Bình, thuyền An nhất làm đội An nhất.
    Triệu Hiệp trấn Bắc Thành là Nguyễn Hữu Thận về Kinh ; sai Đô thống chế Tiền dinh quân Thần sách, chuyên quản biền binh Bắc Thành là Trương Văn Minh quyền chưởng công việc tổng trấn, kiêm Chưởng cục Bảo tuyền.
    Vua thấy Minh là võ biền, Bắc Thành là nơi quan trọng, sợ một mình không làm nổi, cho các quan ba tào hiệp đồng làm việc thành, những tờ tâu đều cùng ký tên.
    Định lại lệ đúc tiền kẽm. Trước đây cục Bảo tuyền Bắc Thành đúc tiền kẽm, có năm thừa đến 30.000 cân, có năm không thừa tí nào. Qua việc thanh tra xét thấy là quan ngại, tâu lên. Vua dụ bộ Hộ rằng : “Cục Bảo tuyền là nguồn của ở đấy mà ra, quan hệ đến việc chi tiêu của nhà nước, việc đúc tiền hao hay trội phải có tiêu chuẩn nhất định mới không có tệ chấm mút. Thế mà đến nay hàng năm đúc tiền, hoặc dôi ra, hoặc hụt đi, tuỳ ý thay đổi, dẫu bụng dạ quỷ quyệt không có chứng cớ rõ rệt, mà gian dối từ lâu, tình trạng không hỏi cũng biết. Vậy lĩnh cục là Trần Xác và Hiệp lý là Hoàng Văn Tân giao cho bộ bàn xử. Còn số kẽm đúc còn thừa cũng nên theo đấy trừ tính, châm chước định thành ngạch, bàn kỹ tâu lên”. Đến bấy giờ Hộ bộ bàn tâu, cho là việc đúc tiền kẽm bắt đầu từ năm Gia Long thứ 12 [1813], số kẽm trừ hao, số tiền thành khí, đều đã có lệ, duy số kẽm thừa chưa từng bàn đến. Song đúc tiền đã lâu thì phép ngày càng nghiêm, công càng ngày càng tinh, cặn bã vụn vặt hẳn là phải có số thừa ngoài lệ. Nay thanh tra xét ra, có năm không có kẽm thừa thì chẳng phải là ăn bớt hay sao. Nhưng tình thì có ăn bớt mà không có tang chứng, chưa nên khép tội “giám thủ tự ăn trộm”. Trần Xác và Hoàng Văn Tân xin chiếu lệ không làm nổi việc mà cách chức. Lại cứ số kẽm còn thừa, theo từng hạng mà trừ tính (hạng kẽm tốt mỗi 100 cân, đáng thừa 2 lạng 9 đồng cân 9 phân 3 ly, thành tiền 46 đồng ; kẽm hạng nhì mỗi 100 cân, đáng thừa 14 lạng 1 đồng cân 9 phân 2 ly, thành tiền là 3 tiền 33 đồng ; kẽm hạng ba mỗi 100 cân đáng thừa 2 lạng 6 đồng cân 3 phân 4 ly, thành tiền 36 đồng), gia vào chính ngạch để làm định lệ. Tự nay về sau đúc tiền kẽm theo lệ ấy mà làm”.
    Vua theo lời bàn.
    Trấn thủ Biên Hoà là Mai Văn Châu chết, lấy Phó vệ uý vệ Hậu nhị quân Thị trung là Nguyễn Hữu Thuyên làm Trấn thủ Biên Hoà.
    Lấy thự Thiêm sự Lại bộ là Phan Hữu Tình và Lang trung Binh bộ là Phạm Đình Thuân làm Tư nghiệp Quốc tử giám.
    Quan Bắc Thành tâu rằng : “Những cơ binh mới dồn ở các trấn thuộc thành xin cấp cho mỗi cơ cờ vuông cùng chiêng, trống, thanh la, mỗi thứ một cái, mỗi đội cán cờ 4 cái, súng tay 20 khẩu, giáo dài 20 cái ; những thứ nhà nước đã cấp thì lưu lại mà dùng, những cái sắm riêng thì nhà nước tính giá trả tiền ; thiếu thì nhà nước chế cấp cho”. Vua y cho.
    Cai cơ Thượng trà viện quân Thị nội gia hàm Phó vệ uý quyền lĩnh Phó trưởng sử phủ Thiệu Hoá quận vương là Trần Hưng Hoà, vì lộ việc tham nhũng, bộ Hình kết án đồ. Vua đặc cách sai đánh 100 trượng, cách chức, phát đi đạo Cam Lộ ra sức chuộc tội, rồi lại thả.
    Sai Vệ uý lĩnh Viện sứ Thượng trà viện là Lê Thuận Tĩnh kiêm quản Nha bài thị vệ và các ty Lý thiện.
    Sai Tả tham tri Binh bộ là Nguyễn Công Tiệp, Thị lang là bọn Lê Văn Đức, Trương Minh Giảng, quyền giữ ấn triện bộ Binh, cho Trần Văn Tính khỏi kiêm lĩnh.
    Quốc trưởng nước Vạn Tượng là A Nỗ sai con là Hạt Xà Bông đem phương vật vào tạ. Vua cho ra mắt, hỏi rằng : “Nước ngươi có quan văn võ giúp đỡ hay không ? Lúc trước đánh nhau với nước Xiêm, chỉ nghe có ngươi và Chiêu Ba Thắc là họ hàng quốc vương, ngoài ra sao không có ai nữa ?”. Thưa rằng : “Các tướng đánh mãi không nên công gì, hoặc hàng Xiêm, hoặc bị bắt, nay ở thành Viên Chăn còn có một người võ tướng thôi”. Vua lại hỏi : “Làm vua được mấy đời rồi ?”. Thưa rằng : “Năm đời”. Vua cười bảo thị thần rằng : “Mọi sự không có sách, mấy đời cũng không biết, có phải chỉ truyền được năm đời mà thôi đâu”. Sai trả lại những đồ dâng, chỉ lấy 10 thớt voi đực, cho rất hậu rồi bảo về.
    Man tù ở động Lạc Hoàn cũng sai em là Hạt Xà Bút đem phương vật đến dâng. Vua nói rằng : “Man này đã có lệ cống, không phải như nước Vạn Tượng tạ ơn. Dụ cho trấn Nghệ An thưởng cho và yên ủi, không nhận đồ dâng”.
    Đổng lý thanh tra Nội vụ phủ là Trương Minh Giảng và Nguyễn Nhược Sơn tâu dâng sách thanh tra, tìm ra của công hao hụt rất nhiều. án bộ Hình nghĩ xử các giám lâm chủ thủ bị truất cách hơn 20 người.
    Vua nói rằng : “Bọn ấy không biết cẩn thận của công đấy thôi, không phải ăn bớt đâu, nên gia ơn lượng giảm theo thứ bậc”.
    Tù phạm quân lưu ở Nghệ An trước kia dồn bổ làm 2 đội Tòng thiện tam và tứ ở Bắc Thành, do Trương Văn Minh và Nguyễn Đức Nhuận cai quản sai phái, đến bây giờ việc bắt giặc đã giảm, vua sai rút về Nghệ An, trước trích lấy 30 người phát đi làm lính ở cơ Định man đạo Cam Lộ, còn thì đợi sang năm giải về Kinh, chia đi đóng thú ở các địa phương.
    Cho Tôn Thất Duyên làm Thứ đội trưởng, coi giữ việc thờ cúng Thiếu sư Phước quận công Tôn Thất Diễn. Duyên là cháu bốn đời về dòng thứ của Diễn, trước đây tên Tào mạo sổ tôn thất được thừa tập, đến bấy giờ việc phát giác, bắt Tào về sổ dân, cho Duyên thay.
    Vua nghĩ tháng 11 năm nay là tiết Lục tuần đại khánh của Hoàng thái hậu, triệu Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt về Kinh chúc thọ, sai Thống chế quản lý biền binh thành Gia Định là Nguyễn Văn Tuyên quyền giữ ấn triện thành Gia Định, các Tào trưởng Trần Nhật Vĩnh, Hoàng Văn Diễn, Trịnh Xuân Trạm hội đồng giúp làm việc thành.
    Trước đây vua bảo Duyệt đến cuối mùa hạ đầu mùa thu thì vào chầu, nhân gặp Vạn Tượng cùng nước Xiêm đánh nhau, lại lưu Duyệt lại. Đến bấy giờ việc biên phòng hơi thư, Duyệt đem tình hình tâu lên, vua bèn xuống chỉ triệu về Kinh, định đến thượng tuần tháng 10 thì khởi hành để khỏi gặp lụt mùa thu, lại cho mang bộ hạ 800 người đi theo.
    Sai bộ Lễ chiếu sách ở hai bộ Lại, Binh xem những quan to ở các thành trấn đạo ai có dấu khuyên son thì cho triệu về Kinh. Lại tư đi các địa phương cho các quan văn võ Tòng ngũ phẩm trở lên, hưu trí hay nghỉ phép, và những người giám thủ họ Lê, họ Trịnh, ai tình nguyện vào Kinh thì đến kỳ đều đến họp, theo ban mà chúc mừng.
    Triệu các thổ ty ở Bắc Thành, Thanh Hoa và Ninh Bình đến Kinh. Dụ rằng : “Thổ ty các hạt đã chịu tước mệnh của triều đình, chính nên lần lượt tới cửa khuyết bái chầu, duy chỗ quan ải hẻo lánh xa xôi cho nên từ trước đến giờ không nỡ bắt trèo đèo lội suối ; nhưng nghĩ bọn họ đều ở đất vua, làm tôi vua, không giống những dân ngoài giáo hoá, đạo thường đức tốt, há không có lòng trông ngóng quyến luyến sao ! Nay gặp khánh điển, cho chọn mỗi hạt 1, 2 người cho vào chầu chúc thọ. Từ sau có chỉ tuyên triệu thì cho cắt lượt người khác, để được lần lượt xem thấy ánh sáng”.
    chính biên
    đệ nhị kỷ - quyển XLVIII
    Thực lục về thánh tổ nhân hoàng đế
    Đinh hợi, năm Minh Mệnh thứ 8 [1827], mùa thu. Vua đi săn ở các nguồn Tả, Hữu Trạch. Lúc về yết điện Minh Thành(() Điện Minh Thành : điện ở trong vườn lăng Thiên Thụ (lăng Gia Long).).
    Vua bảo bộ Lễ rằng : “Trẫm vốn cho rằng vô cố thì không dám cúng nhảm nơi sơn lăng. Nay đi qua gần đây, nếu không dâng hương thì lại không hợp lễ, vậy chiết trung dùng thường phục dâng hương ở điện Minh Thành mà về, tưởng như thế thì về tình lễ đều không đến nỗi sai”.
    Bộ Hình dâng sách thu thẩm. Vua dụ rằng : “Từ trước đến nay sách án đều giao cho đình thần bàn lại, án nặng thì cho bắt giam, án nhẹ thì lượng giảm, là để rõ ý cẩn thận việc hình ngục. Năm nay gặp tiết Lục tuần đại khánh Hoàng thái hậu, các điều gia ơn đều đã tuyên bố, về việc hình ngục cũng nên nghĩ xử khoan hồng. Nay nếu theo lệ xét lại hết thảy thì không khỏi lại thêm giấy mực, mà những tội tình xác đáng trẫm cũng không nỡ bắt giam. Vậy hạ lệnh cho đình thần xem hết cả ba sách, án nào tội tình đáng thương, đáng ngờ, đáng khoan giảm, thì trích ra bàn định tâu lên. Còn những tội nặng thì thôi không phải tâu”.
    Đến lúc bản tâu dâng lên, có Nguyễn Đăng Huyên là quan phạm tội xử trảm hậu, đình thần bàn cho khoan giảm, Phan Văn Thuý đem việc ấy tâu trước mặt vua. Vua dụ rằng : “Đình thần bàn để tỏ rõ lẽ phải của nhà nước, khi đem ra bàn chung, nếu ý kiến khác cũng cho giữ ý kiến, không phải muốn cho hùa nhau đâu. Người tuỳ ban chủ thảo phải nghe kỹ mà biên chép, sao lại sơ suất như thế ?" Chủ thảo là đường quan Binh bộ Nguyễn Công Tiệp và bộ ty Dương Văn Phong, Lê Phước An đều phạt bổng 6 tháng.
    Bắt đầu đúc ấn “Hoàng đế tôn thân” (vuông 3 tấc 2 phân, dày 3 phân 6 ly), ấn “Sắc mệnh chi bảo” (vuông 3 tấc 2 phân, dày 3 phân 2 ly), đều núm hình rồng cuốn, ấn “Khâm văn chi tỷ”, ấn “Duệ võ chi tỷ” (đều vuông 2 tấc 7 phân, dày 3 phân 2 ly). Lại đúc lại ấn “Trị lịch minh thời” (vuông 2 tấc 8 phân, dày 3 phân 2 ly), đều núm hình rồng ngồi. Dùng vàng mười mà đúc. Sai bộ Lễ hội đồng với Nội vụ và Vũ Khố coi việc đúc ấn. Đúc xong, buộc ấn bằng giây tơ vàng, thưởng cho thợ đúc 30 lạng bạc ; bọn chuyên biện là giám lâm Vũ Khố Trần Văn Hoằng, Nguyễn Đăng Uẩn đều được thưởng một thứ kỷ lục.
    Ban chậu sành đo nước mưa mới chế cho các địa phương để lường tính nước mưa.
    Chế cấp dấu kiềm cho những người thủ hộ các cửa Cung thành, Hoàng thành, Kinh thành, Thuỷ quan Tây thành cùng cầu Thanh Long, để khi có việc tâu báo thì dùng.
    Tham hiệp Sơn Nam là Đặng Văn Nguyên có tội bị miễn chức. Nguyên vì tha kẻ mua trộm gỗ lim là vật cấm, thành thần tham tâu giải chức đợi xét. án xong, giáng làm Chủ sự Lại bộ.
    Lấy Thống chế Thuỷ quân là Nguyễn Văn Hạnh làm Thống chế Hữu dinh quân Thần sách, Chưởng cơ Đỗ Quý làm thự Thống chế dinh Hổ oai, Cai đội Trần Hữu Lễ làm Phó vệ uý vệ Dương võ Trung dinh quân Thần sách.
    ấm thụ cho cháu công thần Vọng Các Khâm sai Thống binh cai cơ Nguyễn Văn Biên là Nguyễn Văn Hùng làm Ân kỵ uý.
    Chủ sự do Kinh phái đi cho vay ở Bắc Thành là Dương Tam trở về. Vua triệu vào hỏi dân tình có mừng không. Đáp rằng : “Sau khi ngập lụt, dân đói xanh xao vừa nghe thấy lệnh cho vay thóc, ai cũng vui vẻ như được sống lại, tranh nhau đến vay”.
    Vua lại hỏi : “Nghe nói chuột đồng Hải Dương tự nhảy xuống nước chết chìm, có hay không ?”. Tâu rằng : “Chuột không cắn lúa mà đều tự nhảy xuống nước chết chìm, người đánh cá bắt được hàng nghìn con”.
    Vua nói : “Ngươi nói minh bạch, chắc lòng người cũng minh bạch, thế mà ngày trước cớ gì phải tội ?”. Tâu rằng : “Thần phải tội là vì ngu tối mà thôi”.
    Bắc Thành giá gạo rẻ dần, thành thần tâu lên. Vua vui lòng, nhân hỏi thị thần rằng : “Thóc cho vay lần này sang năm dân có trả được không ?”. Hộ bộ Lương Tiến Tường tâu rằng : “Thói dân Bắc Thành điêu bạc, tự trước đến nay các món nợ thường hay kéo dài để mong được xá, thần tưởng vị tất trả được”. Vua nói rằng “Thóc cho vay phát ra, nạn đói kém hơi thư, dân mọn đều được nhờ, nếu họ có lương tri thì phải cám ơn lắm, sao lại đến nỗi trốn nợ. Vả lại Bắc Thành trải qua cuối đời Lê Trịnh, lại thêm loạn Tây Sơn, chính sự suy đồi, giáo dục bỏ phá, bởi thế sinh ra thói xấu. Sau khi nhà nước ta đại định, đã hơn 40 năm, cấm trộm cướp, thương tai nạn, làm việc lợi trừ việc hại, đức chính thấm vào lòng dân không phải là một vài ngày, cái cơ dời đổi phong tục có thể đến nơi, trẫm cùng các khanh nên giữ một lòng khắc phục khó khăn, ngày đêm chăm làm việc để mong thịnh trị, chứ không nên đổ cho thói quen thì mới phải”.
    Tướng giặc Hải Dương là Dương Văn Thái ban ngày họp đảng đi ăn cướp. Tri huyện Tiên Minh là Lê Đình Khản đem lại và dân đi bắt được. Thưởng cho Khản gia một cấp, bổ làm Đồng tri phủ Kinh Môn ; thưởng cho lại và dân 200 quan tiền.
    Định lại lệ thưởng tiền sắm đồ cưới cho các công nữ con Hoàng tử trở xuống, con vợ cả, con vợ lẽ khác nhau. (Hoàng tử cùng các tước công chi gần, con gái cả con vợ cả thưởng 5.000 quan ; con gái thứ con vợ cả mỗi người 3.000 quan ; con gái cả con vợ lẽ cũng 3.000 quan ; con gái thứ con vợ lẽ mỗi người 2.000 quan. Cháu gái cả hoàng thái tử con vợ cả được 3.000 quan ; các cháu gái thứ con vợ cả, đều 2.000 quan ; cháu gái cả con vợ lẽ cũng 2.000 quan ; các cháu gái thứ con vợ lẽ đều 1.000 quan. Hoàng tử và các tước công chi gần, cháu gái cả con vợ cả 1.500 quan, con vợ lẽ 1.000 quan, còn đều 700 quan ; con gái cả của Trưởng công chúa 2.000 quan, con gái thứ đều 1.000 quan. Các tước công chi xa, con gái cả con vợ cả 2.500 quan, con vợ lẽ 2.000 quan, các con gái khác đều 1.000 quan).
    Làm nhà quan trại lính ở Bắc Thành đã xong. Trương Văn Minh tâu xin tiền cho quân sĩ ăn yến để úy lạo. Vua phê bảo rằng : “Ngươi cùng các lãnh binh phải nên vỗ về quân lính cho được vui lòng để dễ sai khiến. Nếu không thế thì gần đây như việc quân hiệu Nguyễn Văn Uy thu bổ bị phát giác, thử nghĩ một bữa ăn no có yên ủi được lòng mà lấp miệng được không ?”.
    Sai thự Tả Tham tri Lại bộ Lê Đăng Doanh, thự Tả Tham tri Hình bộ Nguyễn Kim Bảng, chuyên làm việc bộ, không phải kiêm quản việc Thương bạc và Tào chính nữa. Vua thấy hai bộ ấy nhiều việc mà Thương bạc và Tào chính đã có Phan Văn Thuý và Trần Đăng Long kiêm quản rồi, nên miễn cho.
    Giáng Hữu Thị lang Công bộ là Lê Bá Tú làm Lang trung Nội vụ phủ, vẫn biện lý việc Nội vụ phủ. Bá Tú làm việc nhiều sai lầm nên bị truất giáng. Bèn sai nghiêm sức cho quan lại Nội Vụ phủ, dụ rằng : “Phủ Nội vụ là chỗ chứa họp của cải của kho nội, đã nhiều lần xuống chỉ nghiêm sức, thế mà đến kỳ thanh tra thì hao hụt có, hư hỏng cũng có, tiêu quá cũng có, lầm lẫn cũng có, mối tệ rất nhiều, cũng đã theo luật mà trừng trị. Lại thấy thiếu người làm việc, đã chọn lại dịch ở Tào chính và Thương bạc bổ thêm vào. Nhưng gần đây xét ra, bọn kia một mực nhân tuần không biết sợ, không thể không nghiêm dụ lại để răn đe. Vậy truyền chỉ cho các quan lại, nay viên dịch đã đủ ngạch, ai có việc nấy, tay chân giúp đỡ lẫn nhau, người này người khác khuyên bảo nhau, làm sao cho các hạng của cải đều có ngăn nắp, công việc rõ ràng chu đáo, xếp đặt đúng phép, hằng ngày xem xét, không cho một mảy mất mát, không để một vật gì hư, không một án nào lầm lẫn, không một việc nào lờ mờ, để đáp ứng chí ý của trẫm uỷ thác tin dùng. Nếu trải lần này chỉ mặt vạch tai mà bảo đi bảo lại mà còn không nghe biết, cứ theo thói cũ, thì kẻ phạm tội sẽ bị nghiêm trị, không thể khoan tha. Nếu gặp án thiếu hụt, hư hỏng thì lại tội đến cả vợ con họ hàng, phải ra sức bồi thường. Nói ra là phép, đều phải cẩn thận tuân theo, chớ quên”.
    Giặc trốn ở Thanh Hoa là Ninh Đăng Tạo kết hợp đồ đảng, lén phát ở miền giáp giới Thanh Nghệ. Nhân dân bị hại đã lâu, trấn quan dùng nhiều cách tìm bắt, đồ đảng tan đi. Tạo thế cùng, ngầm đến Bắc Thành thú tội, lại không thú hết. Quan Bắc Thành tâu lên. Vua sai giết đi. Nhân bảo thị thần rằng : “Tạo tội ác đầy dẫy, không trốn khỏi lưới trời. Nó đã bị giết rồi thì vùng Thanh Nghệ được yên cả. Trẫm để lòng trừ tàn bạo để yên dân, kẻ không tội cố nhiên là thương xót, nhưng đối với kẻ đầu sỏ đại ác mà cũng thương thì chẳng là lòng nhân của đàn bà sao”.
    Hiệp trấn Sơn Tây là Lê Đình Khuê ốm ; lấy Tham hiệp Bắc Ninh là Ngô Bá Nhân làm thự Hiệp trấn Sơn Tây.
    Tham hiệp Lạng Sơn là Nguyễn Nho chết, lấy Tuyên phủ sứ Hoài Đức là Hoàng Quốc Điều làm Tham hiệp Lạng Sơn. Điều chưa đi Lạng Sơn thì vì việc tra xét án mạng không minh bị bộ Hình đề nghị bác đi, có chỉ cho ở lại đợi án. Lúc án xong, Điều bị giáng làm Viên ngoại lang Hộ bộ, theo Hộ tào Bắc Thành làm việc.
    Lấy thự Thiêm sự Lễ bộ là Lê Xuân Như làm Tham hiệp Thái Nguyên.
    Thự Tế tửu Quốc tử giám là Phạm Đình Hổ ốm chưa khỏi. Vua sai Văn thư phòng tuyên lời hỏi thăm, cho sâm quế, rồi cho cáo về.
    Lại thu thuế mỏ diêm tiêu ở xã Thiện Kỵ trấn Bắc Ninh (xã Thiện Kỵ thuộc huyện Hữu Lũng, mỗi năm nộp diêm tiêu 150 cân).
    Trích lính các đội Hậu thuận sung bổ vệ Kiêu kỵ.
    Sai Phú Yên đóng 5 chiếc thuyền biển nhỏ.
    Lấy Hữu thị lang Lễ bộ là Tôn Thất Điêu làm Hữu Thị lang Công bộ, vẫn lĩnh chức Từ tế sứ Từ tế ty, quyền lĩnh việc Tôn Nhân phủ.
    Hữu thị lang Hình bộ là Nguyễn Công Trứ từ Bắc Thành về, vào yết kiến. Vua hỏi : “Gần đây giặc cướp hơi im, dân ta có thể yên ổn lâu được không ?”. Tâu rằng : “Sau khi đại quân đi đánh dẹp, các đám giặc tuy đã tan, nhưng kẻ đầu sỏ chưa bắt được hết. Cứ thần xem thì chỉ tạm yên thôi”. Bèn điệu bổ làm Hữu Thị lang Lễ bộ.
    Lấy Ký lục Trịnh Xuân Trạm làm Hữu Thị lang Hình bộ, vẫn lĩnh Hình tào thành Gia Định.
    Thí thự(() Thí thự : cho quyền thử một chức nào.) Huyện thừa huyện Lễ Dương là Nguyễn Duy Hoà ăn bớt tiền ân thưởng, việc phát giác, vua bảo thị thần rằng : “Ngày nọ chia bổ Cống sinh, Giám sinh đi làm việc, trẫm đều gọi đến trước mặt mà hậu thưởng cho, lại nói tận mặt vạch vào tai, chả khác gì cha dạy con, thế mà Hoà vừa mới thử làm việc dân đã vội tham lam thế. Những lời dạy bảo đều phó cho dòng nước chảy xuôi. Giao cho Quảng Nam xét trị”. án xong, phải tội lưu.
    Sai bọn giám thành Lê Đức Lộc và Nguyễn Công Tiến cùng đem lính trấn Nghệ An, một người do Quy Hợp qua Lạc Hoàn, một người do Lãng Điền qua Trấn Ninh, đều đến thẳng thành Bắc Thành. Những chỗ đi qua, hình thế núi sông hiểm hay dễ, dân cư xa hay gần, cửa nhà đông hay thưa, đều xét kỹ vẽ thành đồ bản rõ ràng tâu lên.
    Hạ lệnh cho 11 trấn Quảng Bình, Quảng Trị, Phú Yên, Bình Hoà, Bình Thuận, Hưng Hoá, Tuyên Quang, Cao Bằng, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Quảng Yên, mộ thêm dân ngoại tịch quê từ Quảng Bình trở vào Nam để sung bổ làm cơ binh, lấy đủ mỗi cơ 10 đội, mỗi đội 50 người làm hạn.
    Vua bỗng không được khoẻ. Thái Y viện dâng thuốc, trong thuốc có mọt. Nội giám xét được tâu lên. Y chính Đoàn Văn Hoà và Nguyễn Tăng Long đều giáng 4 cấp. Nhân thế sắc cho bọn Thượng thư Hộ bộ Lương Tiến Tường, Thượng bảo khanh Thân Văn Quyền và Vệ uý lĩnh Thượng trà viện là Lê Thuận Tĩnh từ nay có dâng thuốc thì hội đồng với Y viện kiểm xét rồi mới dâng lên.
    Mùa đông, tháng 10, mồng 1 tế Đông hưởng. Sai Hoàng tử Miên Định tế thay ở Thế miếu. Ngày sau, vua ngự điện, trăm quan chầu mừng. Ban cho các Hoàng tử cùng đình thần mỗi người một con cá bạc mạ vàng. Lại ban súng đạn nhỏ của Tây dương (cũng gọi là Chưởng tâm lôi : Sấm trong lòng bàn tay) cho các đình thần.
    Sai Hiệp biện đại học sĩ Nguyễn Hữu Thận lĩnh Thượng thư Binh bộ quản lý Khâm thiên giám. Trước Nguyễn Hữu Thận ở Bắc Thành về vào chầu, vua hỏi rằng : “Gần đây ở Bắc Thành tướng giặc lần lượt bị giết, sau này có thể yên ổn được không ? Đám xưng là Hoàng Long Bạch Xỉ là đồn khống hay có người thực ? " Đáp rằng : “Đầu sỏ giặc còn một vài đứa lọt lưới, gián hoặc còn lẻn lút nổi lên, muốn được yên ổn như Thanh Nghệ thì chưa thể được. Đến như kẻ xưng là Hoàng Long Bạch Xỉ thì thần từng cho đi dò xét cũng có người thực, duy nó tài trốn như thỏ, nên đã lâu chưa bắt giết được”.
    Vua lại hỏi : “Sau khi giặc tan, kế đến nạn vỡ đê, triều đình hết sức cứu chữa, dân có biết ơn không ?”. Đáp rằng : “Ơn vua đến nơi thì sắc mặt tươi lại, dân tình
  • Chia sẻ trang này