0059.071 -[701-710]- @ Suongdem(Done-WK)

17/12/15
0059.071 -[701-710]- @ Suongdem(Done-WK)
  • :rose::rose::rose:

    CHÍNH BIÊN

    ĐỆ NHỊ KỶ - QUYỂN L
    THỰC LỤC VỀ THÁNH TỔ NHÂN HOÀNG ĐẾ

    Mậu tý, năm Minh Mệnh thứ 9 [1828] mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng 1. Trước đó tối cuối năm mưa, vua bảo thị thần rằng : “Mưa xuân nhuần thấm, cây cỏ đều tươi ngửa nhờ ơn trời, lòng trẫm rất là vui cảm. Duy ngày mai là ngày Nguyên đán, nếu được tạnh ráo thì các quan chầu hầu được chỉnh đốn nhàn hạ, ta rất mong thế”. Ngày hôm ấy, vua ngự trên điện nhận lễ, sắc trời tạnh sáng, mọi người đều mừng.
    Quảng Ngãi tâu báo được mưa, lúa ruộng xanh tốt. Vua xem biểu rất mừng, phê rằng : “Đầu năm trời cho phúc, mừng tiếp được tin tết mưa xuân. Tưởng rồi cũng được đúng với điềm lành năm mậu lúa tốt ((1) Mậu mậu ( chữ Hán ) : Hai chữ Mậu, chữ Mậu trên là năm Mậu, chữ Mậu dưới là tốt, nghĩa là năm Mậu thì tốt.)”.
    Giảm 3 phần 10 thuế thân năm nay cho Thừa Thiên, Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Nam, giảm 2 phần 10 cho các thành, trấn, đạo. Lại tha thuế ruộng bị thiên tai vụ đông năm trước cho hai huyện Hương Trà, Phú Vang ở Thừa Thiên. Thuế trầm hương thuế nộp bằng tiền gạo của 2 đội Cát Sơn, Phan Long huyện Thạch Hà trấn Nghệ An, về 2 năm Minh Mệnh thứ 5 thứ 6 thì miễn cả, về 2 năm Minh Mệnh thứ 7 thứ 8 thì cho hoãn.
    Định lại lệ thiết triều và sai quan xem ngày tế Giao và xuất binh.
    Bộ Lễ tâu : “Đầu xuân sai quan xem ngày tế Giao, sai tướng ra quân cũng là một việc tuyên bố mệnh lệnh mà thôi. Tự trước đến nay đặt nghi vệ đại triều ở điện Thái Hoà chỉ là thêm phiền. Xin tự nay mỗi năm lấy ngày 11 tháng giêng đặt nghi vệ thường triều ở điện Cần Chính, sai quan Khâm mạng xem ngày tế Giao và ngày ra quân, các quan vào lạy. Định làm lệ mãi mãi”. Vua theo lời tâu.
    Gọi 4.000 lính ở Bắc Thành, Ninh Bình, Thanh Nghệ đến Kinh, để thao diễn.
    Sửa đắp đê ở Bắc Thành.
    Thành thần tâu rằng : “Các sở đê cũ, tự trước không có sổ sách gì xét được. Nay lấy định thức mà so sánh thì phần nhiều thấp quá. Nếu nhất luật đắp cho đúng cách thức, thì không những phí tổn nhiều quá, mà công trình to lớn, sợ không làm nổi. Xin lấy mực nước lụt năm ngoái làm mức mà tính đắp cao rộng thêm. Bắt dân sửa chữa các đoạn đê tự sụt lở, sức dân không sửa đắp nổi thì cũng xin lượng cấp tiền gạo thuê dân làm, xong việc giao dân sở tại nhận giữ”.
    Vua dụ rằng : “Việc đê quan hệ với việc làm ruộng, lợi hại không nhỏ. Công trình sửa đắp, triều đình vốn không tiếc phí, làm không đúng cách thức là lỗi ở Hữu ty. Nay giao trách nhiệm cho dân, há chẳng phiền nhiễu cho dân ư ?. Vậy có thể lấy tiền kho thuê nhân công làm”. Lại thấy rằng từ trước đến nay phần nhiều mộ những kẻ tay chơi làm khoán, làm sơ sài cho xong việc, nên thường thường bị vỡ đê. Sắc cho từ nay thuê dân sở tại làm, không được mộ khoán.
    Quan Bắc Thành tâu rằng Công phòng ở thành trước đặt 1 Bát phẩm thư lại,
    6 Cửu phẩm thi lại, 50 vị nhập lưu thư lại, lại còn có người trích đi làm việc ở cục Tạo tác, có người trích đi theo làm việc đê, phân phái không đủ. Xin đặt thêm 1 Bát phẩm thư lại, 2 Cửu phẩm thi lại và thêm 20 vị nhập lưu thư lại nữa. Lại xin phái Chủ sự, Tư vụ Hộ bộ mỗi chức 1 người để làm xướng xuất, theo Hộ tào Bắc Thành làm việc.
    Vua y lời tâu.
    Những người lĩnh trưng các sở cửa quan và bến đò Bắc Thành, phần nhiều người xin giảm ngạch thuế.
    Vua chuẩn y lời đình thần bàn, cho chiếu ngạch năm Minh Mệnh thứ 7 lượng giảm cho 1 phần 12. Sai các quan thành trấn đều chọn uỷ người ty thuộc để cùng với người lĩnh trưng trông nom việc thu thuế, nghiêm cấm yêu sách.
    Ngày Mậu thân, lễ Xuân hưởng.
    Chuẩn định từ nay Kinh ngoài chi tiêu từ 30 quan tiền, 30 hộc phương thóc gạo, 10 lạng bạc trở lên, đều theo lệnh làm sách báo tiêu, không đến số ấy, chỉ biên vào sổ hằng tháng tư bộ lưu chiểu, như thế cho bớt giấy mực.
    Sau lại nghĩ rằng Thừa Thiên lệ thuộc Kinh thành không như các hạt, hạ lệnh phàm có làm việc công mà lĩnh ở bộ, tiền không đến 30 quan, thóc gạo không đến 30 hộc phương, thì cứ đến cuối năm làm sách tính gộp tâu lên.
    Sai 2 vệ Long võ hậu Ban trực tiền của Kinh binh đi thú Bắc Thành, vệ Trung bảo nhất đi thú Thanh Hoa, vệ Tiền bảo nhị đi thú Nghệ An.
    Các viên tử con văn thần ở Gia Định, nhiều người tình nguyện sung vào binh Giáo dưỡng ở thành, thành thần tâu lên. Vua bảo bộ Binh rằng : “Con nhà văn thần nên cho theo đòi bút nghiên, để nối nghiệp thư hương((1) Thư hương : văn chương sự nghiệp của nhà thơ.1) sao lại dồn vào hàng ngũ ?” Bèn cho triệu cả đến Kinh. Đến Kinh, sai bộ Lại hỏi rõ, có người làm hành tẩu các bộ, có người xin đăng vào sanh sách Hoa danh, đều cho cả.
    Chuẩn định từ nay trong dinh vệ các quân, như các quan to, chưởng lĩnh ra trấn, vẫn lĩnh biền binh sở thuộc, cùng quản quan đem biền binh sở thuộc đi thú, thì những ấn triện quan phòng đồ ký của nhà nước cấp đều cho mang theo. Khi có ra ngoài vì việc công mà có người đồng liêu thì người đồng liêu giữ ấn ; đi một mình thì chỉ đem theo ấn quan phòng, còn ấn triện đồ ký thì viên quyền nhiếp giữ. Lại sắc phàm Quản vệ, Quản cơ, ra ngoài làm việc một mình mà vệ cơ có người chưởng lĩnh thì đồ ký giao cho người chưởng lĩnh quyền giữ. Ghi làm lệ.
    Lấy Cai đội Hữu quân là Đỗ Hữu Linh làm Giám đốc kho Kinh, Chánh đội trưởng suất đội Trung quân là Cao Tiến Thuỳ làm Phó giám đốc.
    Sai trấn thần Nghệ An đặt đồn Thanh Nhuế (thuộc huyện Vĩnh Hoà phủ Tương Dương), phát những tù phạm tội quân lưu, chia ở đất ấy, cấp cho đồ làm ruộng để sinh lý làm ăn, lượng phái lính ở trấn đóng giữ để quản thúc.
    Sai thự Tiền quân Trần Văn Năng kiêm quản Tào chính. Sai trích tiền thuế thưởng cho người kiêm quản trước là Trần Đăng Long 200 quan, Nguyễn Kim Bảng 100 quan.
    Thành thần Gia Định tâu xin nhân kỳ xuất quân đầu năm họp tất cả biền binh thuộc hạt lại kiểm duyệt, để ngăn sự gian mạo. Vua theo lời tâu.
    Quyền chưởng ấn Tổng trấn Bắc Thành là Trương Văn Minh dâng biểu tâu tự trần rằng chính thể chưa am hiểu, lại vừa già ốm, xin chọn một viên văn thần lớn giữ việc Bắc Thành.
    Vua thấy Bắc Thành là nơi trọng trấn ở ngoài, còn khó tìm người, dụ bảo cố gắng làm việc.
    Định lệ thanh tra bộ Công và Vũ Khố. Bộ Công thì vào năm Tỵ năm Hợi, Vũ Khố thì vào năm Dần, năm Thân, đều lấy 6 năm làm một khoá.
    Người xã Đông Ngạc Sơn Tây là Phan Huy Tuệ dâng kiểu xe long đoàn, thuyền phượng dực. Vũ Khố bác đi. Vua nói rằng : “Kiểu xe thuyền ấy, tuy không ích gì, nhưng cũng là người có chí gắng sức khó nhọc xét dùng cũng không hại gì, để khuyến khích người có tài”. Sai cấp tiền gạo hằng tháng theo Vũ Khố sai phái.
    Lại định lệ duyệt binh đầu xuân.
    (Hằng năm cứ đầu năm các lính ở Kinh đều họp cả. Trước kỳ bộ Binh tâu xin định ngày điểm binh. Được chỉ thì chép ra đem dán yết cho mọi người đều biết. Cứ các người cai quản lấy đủ danh sách biền binh thực tại, để chiếu điểm. Trước một ngày, tự đường quan bộ Binh đến Viên ngoại lang, đều mặc triều phục đến sân điện Cần Chính làm lễ bái mạng. Đến canh năm ngày duyệt binh, sau khi bắn ống lệnh, các viên quản lĩnh đều mặc nhung phục đem biền binh bộ thuộc chỉnh bị quân dụng võ khí, theo ban thứ bày hàng ở trước Nam đài. Sáng sớm Ty viên bộ Binh gọi tên tra điểm, rồi làm bài chuyển tâu lên. Rước vua ngự điện Càn Nguyên, đường quan thuộc viên bộ Binh đều mặc triều phục làm lễ phục mạng. Các viên quản lĩnh đem biền binh làm lễ chiêm bái. Lại cứ giữ hàng ngũ đứng đợi duyệt xem. Lúc được truyền chỉ cho về, biền binh đều cầm khí giới hô quân lệnh, đánh quân nhạc theo thứ tự chia nhau đi ra. Vua về cung, quan bộ Binh lại làm sách tiến trình).
    Ngày Tân dậu, duyệt binh. Vua ngự xem ở Nam đài. Cấm các dinh quân sai binh lính là việc riêng. Phàm việc sai khiến tầm thường đều xử tội theo luật. Nếu làm việc nặng như việc thổ mộc làm nhọc sức lính, cùng lại sai vệ sĩ các quân Thị trung, Thị nội thì xử tội nặng thêm lên. Hoặc nể theo lời hoàng thân quốc thích cho mượn lính đi làm việc riêng thì cũng xử nặng.
    Lại dụ cho quan Bắc Thành xét hạch quan lại các tào. Dụ rằng : “Việc cốt yếu trong chính trị, xét quan lại là trước hết. Thực vì làm việc nước, cố nhiên là ở thượng ty, mà thừa hành thì phải được người lanh lẹn am hiểu mới có thể xong xuôi mọi việc. Sao lại cho người hèn kém xin lẫn vào đấy ? Trước đây dụ bảo cặn kẽ, cũng muốn sửa đổi một phen để cách bỏ cái tệ đã lâu. Thế mà đến nay chưa thấy xét tâu, hay đã là những người làm việc giỏi cả rồi ? Ngươi Trương Văn Minh nên hội đồng các tào trưởng để xét kỹ những viên dịch trong tào, như có người nào hèn kém không làm việc được thì chỉ tên nghiêm hặc, trẫm sẽ cho thải đi. Chớ cho lời dụ này là cụ văn mà sẽ bị can đình nghị không nhỏ”.
    Bộ Binh dâng sách bổng mãn ((1) Bổng mãn : ăn lương về chức ấy đủ 6 năm gọi là bổng mãn.1) về võ giai. Giao bộ Lễ duyệt lại, tâu rằng : “Phép thăng giáng nên theo công lỗi lớn nhỏ mà cân nhắc. Nay xem trong sách có người bị phạt tội nhẹ mà cũng đều cho vào hạng liệt, hình như khắc quá”. Nhận trích ra hơn 40 người tâu lên. Vua cho cung chức như cũ.
    Lấy Vệ uý Hậu vệ dinh Hổ oai quân Thị nội là Lê Phước Bảo làm Trấn thủ Sơn Tây, Hiệu uý Nguyễn Khả Bằng làm Phó vệ uý vệ Kỳ võ, Phó quản cơ Nguyễn Đức Trương làm Phó vệ uý vệ Thành võ.
    Hai xã Thâm Trào, Hương Liệu dinh Quảng Trị (Thâm Trào thuộc huyện Hải Lăng, Hương Liệu thuộc huyện Đăng Xương) xin miễn dao dịch cho dân binh trong xã, để đào kênh cho lợi việc ruộng. Vua sai trấn thần xét thực, cho nghỉ một hạn 6 tháng, lại thưởng thêm cho 300 quan tiền.
    Xây thành trấn Thanh Hoa, phát 1.200 lính ở trấn và điều thêm 2.500 lính Nghệ An. Sai Vệ uý vệ Trung nhất quân Thị trung là Lê Văn Hiếu hội với Trấn thủ Ngô Văn Vĩnh coi việc ấy. Răn không được thuê rẻ nhân công mà làm nhọc dân. Vài tháng xây xong, thưởng cho quan và quân, kỷ lục và tiền lụa theo thứ bậc.
    Đặt thêm chức Hiệp thủ cửa biển ở hai tấn Việt Yên và Tùng Luật ở trấn Quảng Trị.
    Đổi cấp tiền thờ cúng các công thần khai quốc Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Kính, Tống Phước Trị, Nguyễn Hữu Hào, Tống Phước Đào (Hữu Dật, Hữu Kính mỗi năm đều 80 quan, Phước Trị, Hữu Hào đều 30 quan, Phước Đào 20 quan). Đầu đời Gia Long lấy ruộng quan đồn điền ở xã Mai Xá dinh Quảng Trị cấp cho con cháu Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Kính đều 15 mẫu, con cháu Phước Trị, Hữu Hào đều 6 mẫu, con cháu Phước Đào 3 mẫu để làm ruộng thờ cúng. Về sau cháu chắt cho người thuê để cấy, thường sinh tranh kiện. Bèn theo lời bộ Hộ bàn giao cho dân xã sở tại cày cấy nộp thuế. Rồi trích tiền kho, phát cho để cúng thờ.
    Trấn Hưng Hoá thăm dò nghe tin nước Nam Chưởng sai dân binh chứa lương ở biên giới để mưu xâm lược Trấn Ninh, đem việc tâu lên.
    Vua thấy rằng Trấn Ninh mới phụ nghĩ cách để trấn tĩnh. Bèn đổi Tư vụ Binh bộ Nguyễn Văn Lễ làm Hiệu uý vệ Cẩm y đến đó đóng giữ, khởi phục Nguyễn Văn Hưng và Đinh Phiên làm Chủ bạ, giúp đỡ công việc trú phòng. Hạ lệnh cho Nghệ An phái 2 suất đội Thần sách đem 100 lính thú đi thú, 2 tháng đổi một lần, lương bổng đều do Phòng ngự sứ Chiêu Nội cung cấp. Liền thấy nơi ấy lam chướng nặng quá, đổi lại một tháng rưỡi đổi thú một lần. Lại dụ cho Chiêu Nội rằng những tù phạm phát vãng đến Trấn Ninh làm lính, mỗi tháng cấp cho mỗi người 5 tiền và 1 phương gạo, tù phạm quân và lưu mỗi tháng cấp cho 1 phương gạo, lấy ngày đến nơi bắt đầu. Nếu tiền không đủ thì thay bằng bạc.
    Thăng Hữu Tham tri Lễ bộ là Phan Huy Thực làm thự Thượng thư Lễ bộ,
    Thái thường tự Thiếu khanh là Hà Quyền làm Hữu Thị lang Lễ bộ kiêm lĩnh Thái thường tự.
    Cho Lê Đăng Doanh làm Tả Tham tri Lại bộ, Đoàn Viết Nguyên làm Tả Tham tri Lễ bộ, Lê Đại Cương làm Hữu Tham tri Hình bộ, Hồ Hữu Thẩm làm Tả Thị lang Lễ bộ.
    Sai quan Bắc Thành đốc đồng với Thống quản thập cơ, kén chọn trong hàng Suất đội có ai làm được Chánh phó quản cơ thì kê tên tâu lên.
    Dồn bổ 11 đội của vệ Thần oai làm 10 đội.
    Cấm cục Tạo tác Bắc Thành trưng thu thuế sản vật không được sách nhiễu. Dụ rằng : “Thuế sản vật biệt nạp thực là phép tốt cống thổ sản từ đời xưa. Năm trước cho dân nộp tiền thay cùng là quyền nghi mà làm. Gần đây lại cho nộp bằng thực vật, người nào không muốn thì chiếu số hộ bắt chịu binh dao, làm như thế cốt chỉ là muốn tiện dân. Nay nghe nói tư lại cục Tạo tác thường nhận khoán để mong đầy túi, hễ không được thế thì dụng ý xích bác không nhận, làm dân rất khổ. Ngạch thuế không đủ, há chẳng phải vì tư lại làm bậy mà sinh ra ư ? Tự nay hằng năm thu vải lụa thuế sản vật, Hộ tào phải phái người đến cùng làm nếu có không đúng cách thức thì cũng nên lấy dài bù ngắn, chước lượng thu cả. Ai giữ thói cũ làm bậy, việc phát ra, thì trị nặng. Thượng ty cũng phải giao bộ nghiêm nghị”. Lại thấy thuế lụa còn thiếu nhiều, cho chia ra làm 3 năm mà thu.

    Tháng 2, bộ Binh tâu rằng các vệ cơ đội lính Kinh kỳ đầu xuân phải họp hết, nhiều người đang đi đường bỏ trốn.
    Vua dụ rằng : “Trẫm từ lên ngôi đến nay, về phép trị binh, cách nuôi binh, hằng rất để ý. Lo người quản lĩnh có tệ sách nhiễu thì đặt điều cấm rõ ràng cặn kẽ ; thương lính bị sai phái khó nhọc thì thưởng cho, không tiếc bao giờ. Binh lính đáng phải biết cám ơn, ngày chăm luyện tập. Thế mà nay đến kỳ tập họp, ơn huệ đương ban mà lính trốn có hàng trăm. Có phải bọn ấy đã mất hết lương tâm, hay bởi quan địa phương hiệu triệu cẩu thả qua chuyện, cùng bởi người quản suất ngày thường sách nhiễu nhiều mà đến nỗi thế chăng ? Binh thần nên lấy số lính trốn chia làm 10 phần, sai quan địa phương bắt giải đến, hạn trong 1 tháng phải bắt được 4 phần, trong 3 tháng bắt được 6 phần, trong 6 tháng bắt được đủ số thì tha tội. Nếu không thì giao bộ nghiêm nghị. Các lính trốn giải đến đều chiếu lệ trị nặng hơn một bậc. Tự nay các người cai quản càng phải để ý vỗ về để cho binh lính vui vẻ làm việc. Nếu đã được huấn thị lần này mà binh lính lại còn trốn, thì sẽ phái lính đề kỵ ((1) Đề kỵ : sai dịch đi bắt phạm nhân.1) đi các nơi tìm bắt, chém đầu để răn ; người cai quản cũng đều bị tội nặng thêm. Nếu gặp lúc bắt lính mà đi đường bỏ trốn thì quan địa phương cũng bị nghiêm nghị”.
    Rồi thì trong hạn giải đến đủ ngạch, hạ lệnh xét trấn nào số nhiều thì thưởng cho quan trấn ấy kỷ lục 2 thứ, số ít thì thưởng cho kỷ lục 1 thứ.
    Lấy Chủ sự ty Tào chính là Trần Quang Thành thăng thự Phó sứ Tào chính.
    Chuẩn định từ nay tất cả các tờ tâu trong ngoài đã có chỉ phê “Tri đạo liễu” ((2) Đã biết rồi.2), “Cai bộ tri đạo” ((3) Bộ này phải biết.3) hay là “Cai nha môn tri đạo” ((4) Nha môn này phải biết.4), việc thuộc về nha nào thì nha ấy phải kiểm duyệt kỹ càng, nếu đã mười phần xác đáng thì theo lệ mà thi hành. Hoặc có chỗ không hợp thì cho tâu lại đợi chỉ.
    Nguyễn Thị Quý là vợ Tống Viết Phước trung hưng công thần tặng Thiếu bảo tâu rằng tuổi già không nương cậy vào đâu được, xin sửa lại cái thuyền miễn thuế để buôn bán làm ăn. Và con nuôi là Nguyễn Công Thông cũng xin miễn phú dịch để được nhờ cậy.
    Vua dụ bộ Lễ rằng : “Tống Viết Phước ngày xưa theo hầu có công khó nhọc, lại gặp nguy liều mình, trọn nghĩa ở chiến trường. Người vợ là Nguyễn Thị Quý chịu kham khổ giữ tiết, chí cũng đáng thương. Nay lại làm giấy cầu ơn, tình cùng lời cũng thực thà. Chiếc thuyền chiến đóng trước đó Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế ta đã cho được thông thương, để chi dùng, nay lâu ngày thuyền nát thì cho được tu bổ, không cứ tấc thước dài rộng, vẫn miễn thuế chở hết đời mà thôi. Lại Thị Quý không có con, con nuôi là Nguyễn Công Thông cho vào hạng nhiêu thân, trừ cả thuế thân và binh dao mãn đời, để nêu ân đặc biệt”. Giảm thuế cho đội sài tân [hái củi] (mỗi năm mỗi người phải nộp 6.000 cân củi, nay giảm xuống là 5.000 cân).
    Đổi ty Cẩn tín sở Nội tạo làm ty Thanh thận của Vũ Khố, cho đặt 1 Tư vụ, 1 Bát phẩm thư lại, 2 Cửu phẩm thư lại, 30 vị nhập lưu thư lại, vẫn trực ở sở Nội tạo để làm việc.
    Tiểu sai là bọn Phan Ngọc Lý, Trương Văn Khánh mượn cớ được sai xuống làng, đẵn cây ở vườn nhà Định Viễn công Bính, nói dối là lấy về dâng vua. Việc ấy đến tai vua. Vua nói : “Trong cung dùng cái gì đều cho tăng giá mà mua, dù cái hoa, cái cây là thứ tầm thường rẻ rúng cũng chưa từng cho đi lấy của dân. Bọn Lý dám giả mạo gian dối như thế, rất là đáng ghét. Sai đánh 100 côn, phát đi làm lính thú sở Ai Lao”. Nhân dụ cho Thừa Thiên rằng từ nay lính thị vệ hoặc tôi tớ các nha, có tạ sự đi quấy làm luỵ hương thôn thì bắt giải tâu lên.
    Làm duyệt tuyển ở năm nội trấn Bắc Thành và phủ Hoài Đức. Sai thự Thống chế dinh Hổ oai là Đỗ Quý, Tả Thị lang Lại bộ là Thân Văn Duy, Phó đô thống Hậu dinh Thần sách gia hàm Đô thống là Trần Đăng Long, Hữu Tham tri Hình bộ là Nguyễn Kim Bảng, Phó đô thống chế Trung dinh Thần sách là Đoàn Văn Trường, Tả Thị lang Binh bộ quyền lĩnh Binh tào Bắc Thành là Nguyễn Đức Nhuận, Chưởng cơ quản các đội Túc trực vệ Cẩm y là Hồ Văn Trương, Tả Thị lang Hộ bộ là Ngô Phước Hội, Tả thống chế Thị trung là Nguyễn Văn Trọng, Tả Tham tri Công bộ là Bùi Đức Minh, chia nhau đi làm.
    Quan Bắc Thành tâu rằng các dân xiêu dạt trong hạt thành có nơi chưa về, có nơi mới về mà số đinh chưa đủ, số giản binh còn thiếu 1.300 người, đều là bởi xã dân tìm cách trốn tránh, lâu vẫn chưa điền, xin hạ lệnh cho quan tuyển trường nghiêm sức cho các phủ huyện xét thực để ngăn trừ sự dối trá ẩn lậu.
    Vua dụ rằng : “Chức trách của quan chuyên khổn ((1) Chuyên khổn : quan chuyên trách ở ngoài.) thì việc dân việc quân đều là phận sự cả. Nếu chuyển đổ cho tuyển quan thì chức trách các ngươi ở đâu ? Cần phải giữ đạo công đốc suất thuộc hạ hết sức thừa hành, khiến cho kẻ điêu ngoan không đắt được mưu riêng, lại dịch không được gây tệ, thì hộ khẩu có thể tăng thêm, mà ngạch binh không thiếu”.
    Lấy thự Hữu Thị lang Lễ bộ là Nguyễn Công Trứ làm Tả Thị lang Hình bộ, vẫn sung chức Toản tu chức chế.
    Định lệ cấp lương cho học trò làm hành tẩu sáu bộ. (Mỗi tháng mỗi người 2 quan tiền 1 phương gạo).
    Chuẩn định từ nay các thuộc ty Bưu chính chia nhau trực ở nhà tiếp dịch và ở trong cửa Thể Nguyên. Như các nha môn ở Kinh, cùng các địa phương bên ngoài gặp có ống trạm chứa tờ tâu công văn phát đệ theo lệ tối khẩn và thứ khẩn mà gặp ban đêm cửa thành đã đóng, thì nhân viên Bưu chính ứng trực phải giao nhận ngay ở khe cửa, cho việc công được nhanh.
    Sai thêm vệ Thành võ quân Thị nội, vệ Tuyển phong tiền tả, vệ Dương võ quân Thần sách ở Nghệ An, mỗi vệ 100 biền binh đi thú Bắc Thành.
    Thành thần Trương Văn Minh tâu rằng nay hạt thành hơi yên, mà tướng cướp còn nhiều tên lọt lưới. Lính Bắc Thành chỉ có 25.000 người đều là lười biếng không quen việc đánh trận, một khi sai phái thì phải xen thêm lính Kinh vệ để cùng giúp sức, xin phái thêm lính Kinh và lính Thần sách ra thú. Vì thế mà có lệnh này.
    Vua dụ rằng : "Lính là người giữ nước. Người cai quản vỗ nuôi giá ngự được đúng, thì khi dùng có thể là vô địch. Cứ như người nói thì lính Bắc Thành chẳng hoá ra là ngạch không, mà tướng biền cũng là đặt khống thôi à? Từ nay nên tự khắc trách, nghiêm sức người cai quản khi vô sự thì thao luyện sẵn sàng chăm nom chu đáo, lúc có giặc thì cổ lệ sĩ khí xông pha chiến trường, khiến mỗi người lính có công dụng của mỗi người. Nếu cứ tạm bợ như trước, nuôi thành thói lười biếng thì lỗi không nhỏ đâu".

    Làm vườn Thiệu Phương (ở bên tả trong cung thành), trong vườn dựng điện Hoàng Phước cùng các đường, các biên và hồi lang (Cẩm Xuân đường ((1) Nhà Gấm xuân.1), Di Nhiên đường ((2) Nhà Vui vẻ.2), Hàm Xuân hiên ((3) Hiên Ngậm xuân.3), Vĩnh Phương hiên ((4) Hiên thơm mãi.4), Hồi lang chữ vạn ((5) Hồi lang hình chữ vạn ( ).5), Tứ phương ninh bật đường ((6) Nhà Bốn phương yên lặng.6), Nam Phong giải uẩn đường ((7) Nhà Gió nam giải nực.7).
    Bỏ lệ đặt buổi chầu làm lễ thệ trai (Lễ cũ, trước hôm tế Giao 3 ngày, đặt đại triều nghi ở điện Thái Hoà, tuyên chỉ thề kiêng, các quan ăn chay). Đến bấy giờ bộ Lễ tâu : "Chay là đều. Trước kỳ có răn là để cho các người chấp sự đều hết lòng tinh khiết. Duy thờ Trời lấy sự thực thành kính, không cầu văn hoa. Đương lúc nghiêm túc giữ lòng thành thì ngày đêm sạch sẽ để tỏ tinh thành. Nếu lại bày nghi vệ tuyên lời thề kiêng thì hình như là văn hoa phiền phức, sợ không rõ được lòng thành kính chuyên nhất. Xét phép nhà Thanh, trước tế Giao 3 ngày, ban sắc cho bầy tôi thề kiêng không nói đến việc đặt buổi chầu để thề chay. Xin từ nay hằng năm chọn được ngày tế Giao rồi, thì xuống dụ răn bảo các quan văn võ chấp sự cùng người bồi tế, đều trước 3 ngày phải chay giới như luật. Còn việc đặt buổi chầu thề chay thì xin thôi". Vua cho là phải.
    Ngày Bính tuất, tế Trời Đất ở đàn Nam Giao. Trước đây Hữu ty làm cầu phao để qua sông Hương, lại sai bày quân thí nghiệm. Đến trước tế Giao một ngày, xa giá đến Trai cung, đi qua cầu phao nước sông tràn lên, bầy tôi đi theo đều sợ. Vua không biến sắc mặt, sai đổi lấy thuyền rồng theo hầu để sang sông. Người chuyên coi làm cầu là Nguyễn Tài Năng, người thí nghiệm là Phan Văn Thuý cùng người phù giá là Phạm Văn Lý đều bị đình thần tham hặc.
    Nhà vua đặc mệnh giáng cấp khác nhau. Dụ rằng : "Việc nước tràn lên cầu, cũng là việc bất ngờ không tính trước được, tình còn khá thương, cho nên gia ơn khiến biết răn mà thôi. Nếu giao cho công nghị, thì cũng khó vì bọn ngươi mà bỏ phép nước được".
    Trấn thần Thanh Hoa tâu rằng dân xiêu tán trong hạt trở về chọn được 134 người, xin cứ theo lệ kén lính trước, thuộc về vệ cơ nào hễ khuyết thì điền bổ. Lại những dân mới đủ lệ kén lính chọn được 208 người xin đặt làm 4 đội Tín sai thuộc trấn.
    Vua dụ rằng : "Hạt ngươi nhiều lần xiêu tán, ngạch lính thiếu đến hơn 760 người. Nay dân trở về sung điền chưa được một nửa. Có thể lấy số kén được 342 người đó đều đem điền vào số thiếu. Còn số thiếu thì phải hết lòng chiêu tập vỗ về, để hộ tịch dần dần thêm lên. Cho đủ số cũ, rồi mới trích lính mới bổ đặt các đội Tín sai mới phải".
    Lại sai trích các cục thợ (thợ rèn, thợ sơn, thợ ngoã, thợ bạc) sung bổ ngạch lính thiếu ở các vệ cơ.
    Sai Thanh Hoa lấy đá hoa. Hơn một tháng tốn nhân công nhiều mà đá hoa được không mấy, trấn thần tâu lên. Vua bảo thị thần rằng : "Trước nghe nói đá hoa sản nhiều cho nên sai lấy, không ngờ khó như thế. Trẫm từng xem sách Tống sử việc Hoa thạch cương ((1) Hoa thạch cương : Tống Huy Tông thích chơi hoa và đá, sai người đi tìm hoa đá lạ đẹp ; nhà dân nào có một cây hoa một hòn đá lạ đẹp đều biên lấy sai người giữ để đem về kinh đô. Sau thuyền ghe đem về chật ních cả sông, dăng dài nghìn dặm, người ta gọi là Hoa thạch cương. 1) thường lấy làm răn. Nay há nên vì việc chơi tầm thường mà bắt dân khó nhọc à ?”. Bèn thôi việc ấy.
    Dồn 2 đội Xiêm binh nhất nhị ở Sơn Nam làm đội Lạc hoá.
    Lấy Cai đội vệ Nghiêm dũng Bắc Thành là Nguyễn Văn Tâm làm Phó vệ uý vệ Nghiêm dũng.
    Ngày Tân mão, tiết Thanh minh, vua rước Hoàng thái hậu yết lăng Thiên Thụ.
    Phòng ngự sứ Trấn Ninh là Chiêu Nội cùng thổ tri huyện và huyện thừa, bốn huyện Sa Hổ, Sâm Tộ, Mường Lan, Man Soạn, vì mới nhận được sắc mệnh, sắm phương vật đến Nghệ An bày tạ. Sai trấn thần khoản đãi hậu rồi bảo về.:rose:
  • Chia sẻ trang này