0060.0004

21/12/15
0060.0004
  • PDF
    GoogleDocs

    :rose::rose:

    Vua phê rằng : “Xem tờ tâu hơi yên lòng Trẫm, mong sao cho công việc bền, vật liệu chắc, đê được vững, nước yên dòng, để Trẫm cùng thần dân vui mừng với nhau”.


    Chuẩn định từ nay văn quan ở ngoài thăng thụ hiệp trấn, tham hiệp, lang trung viên ngoại lang, đốc học, tri phủ, phủ đồng tri, cùng những người thăng thụ, thực thụ tri huyện, không do chân cống sinh giám sinh được triều đình khiêu tuyển đều cho đưa về bộ để dẫn vào yết kiến. Quan võ thăng thụ quản cơ, phó quản cơ không do vua chọn ra, cũng đã được yết kiến một lần, không cứ trong hạt một năm, nếu gặp kỳ thao diễn, hoặc vì việc công sai mà về Kinh cũng cho do bộ dẫn yết kiến.


    Bộ Lại bèn bàn xin từ nay về sau, viên nào thăng thụ mà lệ không được dẫn kiến, thì cứ theo lệ cấp cho chiếu sắc. Viên nào lệ phải dẫn kiến thì đợi dẫn kiến, được chỉ rồi mới làm. Duy viên nào lệ phải dẫn kiến, mà hoặc vì đường sá xa xôi, hoặc sở tại cần người làm việc, thì xin trích ra tâu lên cấp cho chiếu sắc trước cho tiện đường đi cung chức, đợi sau nhân việc công sẽ dẫn kiến. Vua y theo. Ghi làm lệnh.


    Sai vệ Thần cơ trung cắt lượt phái một Suất đội và 50 biền binh theo viên quản kho súng ống chia bắt coi giữ xưởng Tướng quân pháo xưởng.


    Sai bộ Binh kén chọn những người có sức khoẻ xách nặng ở các vệ thân binh cấm binh để sung bổ ngạch khuyết của vệ Cẩm y, để chia hạng mà thưởng cấp (hạng ưu tột ưu thưởng 2 lạng bạc ; hạng ưu 1 lạng ; hạng ưu thứ 5 quan tiền ; hạng bình 4 quan ; hạng bình thứ, hạng thứ 3 quan. áo vải mỗi người 2 cái ; quần sại nam màu cánh kiến mỗi người 1 cái).


    Bộ Hình theo ân chiếu đầu xuân, kê danh sách dâng lên những án tạp phạm tử tội từ năm Minh Mệnh thứ 10 về trước, mà tình có chỗ đáng thương hơn 80 người. Đặc chuẩn tha tội chết, phát đi sung quân, sung binh. Người phạm tội ngộ sát, thì bắt nộp tiền mai táng 20 lạng bạc cho nhà người chết.


    Vua nhân bảo bộ Hình rằng : “án giết người là tội nặng, theo luật là phải đổi mạng. Nhưng trong ấy, có kẻ nhân tức giận giằng co nhau phút chốc lầm lỡ người chết thình lình gặp việc không may, kẻ giết cũng là do vô tâm, đã chước lượng giảm tội lại bắt nộp tiền mai táng cho người chết, để cho tình lý đều hợp, sống chết đều nhờ. Nhưng lại nghĩ bọn lại dịch thừa hành và những hào trưởng điêu ngoan ở sở tại, hoặc có mượn cớ ăn chặn, giả mạo lĩnh tiền, thành thử người sống chịu khống tiền đền, người chết chẳng được ơn gì. Vậy nên thông dụ cho các nha môn xét hình, tự nay phàm gặp những án ấy, nên chiếu thu bạc lạng, rồi đòi đích vợ con hay họ hàng thân của kẻ chết mà đường đường cấp phát. Nếu khinh thường uỷ người bậy, mà phát ra là cấp bậy hay bớt xén, thì không những nha lại tham ô phải tội nặng, mà quan địa phương thất sát cũng phải giao bộ nghiêm nghị”.


    Bộ Lại tâu danh sách các án tối hậu của các địa phương, tính nhiều người bị giáng phạt. Vua cho là những việc thuộc về năm Minh Mệnh thứ 10 trở về trước, gia ơn theo ân chiếu đầu xuân lượng cho khoan giảm.


    Tư vụ Binh tào Bắc Thành là Phạm Đăng Huân đem một mảnh đai đính ngọc trắng do tổ tiên để lại, khẩn thiết xin dâng lên vua. Phó tổng trấn là Phan Văn Thuý đề đạt thay. Vua dụ bộ Lễ rằng : “Trẫm quý báu chỉ là người hiền. Phỏng có ngọc bích soi sáng trước sau 12 cỗ xe cũng chẳng phải là cái ta chuộng, nữa là thứ đá vũ phu. Chả cần thu nhận. Song vật này ở ta xem là hòn đá, mà ở họ thì là của báu, nên gia ân thưởng cho Phạm Đăng Huân 1 cuốn đoạn bát ti để an ủi tấm lòng thành của thần bộc”.


    Vua thấy năm nay khánh điển, trong ngoài đều vui, sắc cho các nha môn ở Kinh, tự ngày mồng 9 tháng này đến ngày 28, trừ ra những việc cơ yếu khẩn cấp thì ngày tâu việc, cho soạn bài phiến nghĩ cùng tiến theo với bản chương, ngày 22, 23 thì các quan nghỉ việc, từ ngày 22 đến ngày 24, trong 3 ngày, công tác của lính và thợ đều nghỉ cả. Lại hạ lệnh lấy ngày mông 10 bắt đầu, ca công Bắc Thành và Thanh Nghệ, cùng các tạp kỹ leo dây, đánh đu, múa rối dưới nước trên cạn đều họp ở trước thể lâu và ở trên thuỷ bằng để diễn trò cho thần dân sớm tối đến xem để được cùng vui.


    Triệu đổng lý công việc đài An Hải là Thống chế Đoàn Văn Trường cùng đem các quản vệ quản cơ tuỳ biện về Kinh, đến ngày khánh tiết theo ban mà chúc mừng. Còn biền binh ở công sở thì tự 22 đến 24 đều nghỉ việc 3 ngày.


    Vua lại dụ bộ Công rằng : “Bọn biền binh ấy trước nhân đến Kinh thao diễn mà sai đi làm việc cho quen lao khổ thế mà vui vẻ đi làm, Trẫm rất khen. Nay mùa hè nóng nực trình hạn làm việc cho bắt đầu làm từ canh 5 đến khoảng giờ Thìn, giờ Tỵ thì nghỉ, lại khoảng giờ Mùi, giờ Thân thì làm đến canh hai thì nghỉ. Như thế đã không mất việc cũng không nhọc mệt. Vả lại việc cốt làm xong không phải là muốn nhanh chóng. Nếu có chậm mươi ngày, Trẫm không bắt tội đâu”.


    Thưởng cho các biền binh phụ trách làm các sở thể lâu thể bằng số tiền sắm vật liệu là 1.200 quan.


    Đặt nghi lễ thường triều ở điện Cần Chính, cho sứ thần hai nước Nam Chưởng và Chân Lạp cùng các cống man phiên phụ vào sân điện chiêm bái.


    Trước đây sứ hai nước đến Kinh, bộ Lễ xin định ban tự. Vua cho rằng Nam Chưởng đã từng được nước Thanh sách phong, đứng ở trên nước Chân Lạp. Lại ban cho bọn sứ thần cùng các cống man mỗi người một bộ mũ áo thường triều. Đến lúc vào tạ, lạy đều đúng phép. Vua sai truyền dụ khen ngợi.


    Ban mũ áo thường triều cho thổ ty các trấn Tuyên Quang, Lạng Sơn, Hưng Hoá thuộc Bắc Thành.


    Vua tới thăm thể lâu, thấy to lớn đẹp tốt, dụ bầy tôi rằng : “Các viên đổng lý thực không biết thể tất lòng Trẫm, chỉ cốt cho đẹp mắt, chẳng khỏi tốn nhiều nhân công vật liệu. Vả lại năm ngoái bộ Lễ bàn tâu đến năm nay gặp tứ tuần chính thọ của Trẫm, khẩn xin cử hành khánh điển, Trẫm nghĩ người xưa lấy 100 tuổi làm hạn thì 40 tuổi còn là tráng niên sao lại vội ăn mừng. Mà Trẫm từ lúc lên ngôi đến nay, như năm đầu nối ngôi, năm thứ 3 thăng phối ((1) Thăng phối : lễ đời phong kiến, nhà vua chết đi, 3 năm làm lễ thăng phối đưa thần chủ vào nhà Thái miếu gọi là lễ thăng phối.) đức Hoàng khảo Thế tổ Cao hoàng đế, năm thứ 8 Thánh thọ lục tuần của Hoàng thái hậu, đều rộng gia ân huệ khắp trong ngoài, thần dân đã quen tai nghe mắt thấy. Năm nay Trẫm đến tứ tuần, nếu cứ khiêm tốn không nhận lời thần dân xin, há chẳng phụ lòng trông mong của thần dân sao ? Trẫm bất đắc dĩ mới cho cử hành, nhưng nhất thiết các vật hạng trần thiết đều xuất kho, như nhà Thanh bắt thần dân đóng góp để chi công tác. Những vật liệu cần dùng như tre gỗ, đều theo từng hạng mà trả giá. Phàm nhất thiết công việc cùng là sửa chữa đường sá, quét vôi vách tường, đều theo việc nhiều công hay ít mà thưởng cấp binh dân không phí đồng nào. Song chỉ làm cho đẹp mắt. Như thế, thì ở thần dân có thể tỏ lòng thành chúc thọ, mà ở nhà vua thì nên lấy xa xỉ làm răn. Vậy xuống lời dụ này để trong ngoài đều biết làm thế là vì thần dân chứ không phải vì Trẫm”.


    Ngày Tân mùi (ngày ấy là ngày bắt đầu khánh tiết) các công hoàng tử và các quan văn võ đều mặc mũ áo thường triều vào chầu ở điện Cần Chính. Vua tự viết ba chữ lớn “Phước, Thọ, Trung” thưởng cho. Ngày hôm ấy, các sở lâu bằng treo đèn kết hoa, trưng bày rực rỡ. Trên kỳ đài treo cờ khánh hỷ năm sắc, các cửa thành ban đêm đốt cây đèn, trông như sao trên trời, sáng như ban ngày.


    Vua thấy bộ Lễ vâng làm lễ tiết rất nhiều, hạ lệnh ban mũ áo đại triều cho các viên bộ ty ngũ lục phẩm, mỗi phẩm 2 bộ, ban áo mũ thường triều cho các viên thất bát cửu phẩm mỗi phẩm 3 bộ.


    Vua ngự điện Võ Hiển, điểm tên, cho Binh tào Bắc Thành là Đặng Văn Thiêm, Trấn thủ Nghệ An là Nguyễn Văn Quế vào chầu. Trước đấy bộ Lại kê danh sách quan địa phương đợi vua khuyên tên cho đến Kinh chúc thọ. Có Hộ tào thành Gia Định là Ngô Bá Nhân dự được khuyên mà Bộ thần và Các thần quên mất, không lục gửi cho. Thị lang Nội các là Phan Thanh Giản, Trương Đăng Quế, Thị lang Lại bộ là Phan Bá Đạt đều bị giáng 3 cấp, Thượng thư Lại bộ là Lê Đăng Doanh bị giáng 1 cấp. Đến bây giờ bộ Lại kê dâng sách các quan dụ yến, vua nói rằng : “Lại bộ và Nội các vừa rồi sai lầm bị lỗi, nay đều cho dự yến nhưng không được thưởng. Ngô Bá Nhân đã không được dự ân điển thì cho đến tết Đoan dương cho lên Kinh vào chầu, để thoả lòng tôi con trông nhớ”.


    Ngày Giáp tuất, vua rước Từ giá đi xem thể lâu. Vua dụ bộ Lễ rằng : “Hằng năm đến tiết Vạn thọ, theo lệ thì thần dân treo đèn ở trước cửa. Năm nay gặp tiết tứ tuần của Trẫm, hỏi ra thì nhân dân ở Kinh không cứ nhà giàu hay nghèo đua nhau thắp nhiều đèn đuốc. Dẫu mỗi nhà chỉ một vài chén dầu đèn thắp mấy đêm, sở phi cũng chẳng quá mấy chục hay trăm đồng tiền, nhà giàu có thì chẳng thấm vào đâu, nhưng dân nghèo túng ăn mặc đã không đủ thì tốn một đồng tiền, Trẫm cũng tiếc cho họ. Trẫm tự khi lên ngôi đến nay, phàm việc đều là thương nuôi dân, tự người già đến trẻ con, đều quen tai nghe mắt thấy. Nay gặp khánh tiết, vẫn muốn trong ngoài đất nước đều được ơn trạch thấm nhuần mà trước là gia ơn cho kẻ cô đơn goá bụa, thì tuy dân gian có tốn chút ít cũng thực chút thoả lòng Trẫm. Nên truyền chỉ cho Phủ doãn Thừa Thiên thông dụ cho xóm làng chợ búa nhà nào đủ ăn đủ mặc thì chiếu lệ treo đèn để tỏ lòng vui mừng chúc thọ cũng không hại, còn những nhà nghèo khó, sinh lý thiếu thốn thì cũng nên dè xẻn, tiết kiệm, chớ nên miễn cưỡng bắt chước người. Nhưng việc ấy là lòng trung ái của thần dân, há nên vội cấm ? Duy không nên chỉ chuyên xa xỉ mà hại đến ăn mặc. Nên đem ý Trẫm truyền bảo rõ ràng, khiến cho mọi người đều biết”.


    Lại dụ rằng : “Ngày 20 tháng này là ngày kỵ lăng Trường Phong ((1) Lăng Trường Phong : lăng Túc tông Hiếu Ninh hoàng đế.), ngày 21 là ngày kỵ lăng Trường Thanh ((2) Lăng Trường Thanh : lăng Hiển tông Hiến Minh hoàng đế.), lệ cấm không được mặc sắc tía. Năm nay gặp tiết thọ tứ tuần của Trẫm, nhưng tôn miếu là trọng, 2 ngày ấy vẫn không được mặc quần đồ đỏ tía. Như các hoàng tử ấy và các quan có được triệu vào thì cũng cho mặc thường phục, không nên mặc mũ áo màu sắc, để tỏ lòng kính thờ của Trẫm.


    “Lại theo lệ trước thì trước tiết Vạn thọ 3 ngày, ngày chính và sau một ngày, ở Kinh, ở ngoài mỗi tối đều treo đèn trước cửa. Nhưng 2 ngày trước lại là ngày kỵ, từ nay định lại treo đèn trước một ngày, ngày chính và sau ba ngày. Ghi lại làm lệ mãi mãi”.


    Bộ Binh tâu xin khánh tiết năm nay, 5 ngày ấy, các cửa kinh thành, ngày thì treo cờ, đêm thì treo đèn, ngoài ra thì ngày nào buổi sáng buổi chiều, phụng chỉ cho thần dân xem trò ở trước thể lâu, hoặc xem thả đèn, múa đèn ở phía nam thành, hoặc xem trò ở thuỷ bằng thì đến giờ cũng đều treo cờ, xong việc thì thôi.


    Vua y lời tâu.


    Vua nghĩ ba huyện kinh kỳ làm thể bằng, chẳng khỏi tốn của dân. Sai hai bộ Hộ Lễ hỏi xem tốn hết bao nhiêu quan sẽ cấp cho, bọn hương thần đều xin miễn cấp.


    Vua dụ rằng : “Đất kỳ phụ là nơi đẹp tốt nhất thấm nhuần thanh giáo đã lâu, điều xin thực do lòng thành kính mến. Nhưng vừa rồi Trẫm thấy thần dân treo đèn phí tổn chút ít mà còn thương tiếc công của của dân khiến phải tiết kiệm nữa là trần thiết như thế, không tốn kém sao ! Dẫu nhân dân muốn tỏ lòng thành tôn kính thì thực đáng khen, mà tự Trẫm cũng nên theo việc gia ơn. Vậy cấp cho 1.000 quan tiền”.


    Ngày Kỷ mão, sai Hoàng trưởng tử Trường Khánh công đem việc khánh tiết làm lễ cáo ở đàn Nam Giao, Kiến An công Đài làm lễ cáo ở đàn Xã Tắc.


    Ngày Canh thìn, vua thân dẫn bầy tôi làm lễ cáo ở Thế miếu ; sai Hoàng tử Thọ Xuân công Miên Định, Đức Thọ công Miên Nghi, Vĩnh Tường công Miên Hoành, Phú Bình công Miên An chia đến làm lễ cáo ở các miếu và điện Phụng Tiên. Lễ xong, vua thân đến cung Từ Thọ chầu hầu.


    Ngày Tân tỵ, làm lễ đại khánh. Vua ngự điện Thái Hoà nhận lễ mừng. Các hoàng tử, các quan văn võ và các thành trấn, các thuộc quốc cống man, theo thứ tự dâng biểu mừng cung tiến phương vật, làm lễ bái hạ. Người công tính, người quý hương ở Thanh Hoa, họ Trần ở Văn Xá cùng họ Lê, họ Trịnh, kỳ lão ba huyện phủ Thừa Thiên, đều làm lễ vọng bái ở trước thể lâu. Lễ xong, ban ân chiếu cho trong ngoài.


    Chiếu rằng : “Hoàng trù chứa Phước, để ban cho dân, vương giả theo trời, để mừng tuổi thọ. Nhân việc tốt mà gieo ơn to, theo lòng nhân mà ban Phước rộng. Trẫm kính nối nghiệp lớn, noi theo phép xưa, nghiêm cẩn đã 11 năm nay. May nhờ ơn trời Phước tổ, trong ngoài nên công, Bắc Nam nghe tiếng, dân vui vật thịnh, tới buổi thái bình, nhưng vẫn thành tâm về việc thờ cúng, thân kính như bưng bát nước đầy. Phàm thi hành một chính lệnh gì, đều là kính vâng mệnh trời, chăm lo việc dân, cầu được lâu dài. Trước đây năm Minh Mệnh thứ 8, gặp đại khánh lục tuần của Thánh mẫu Hoàng thái hậu, mừng tuổi thọ mà gia ơn to, cho Phước lớn để tỏ lòng nhân, ban rộng khắp nơi đất nước đều thấm, thực là vâng đem ơn của trời tổ mà ban cho dân, đều được thoả thiếp. Năm nay Trẫm tới tứ tuần, gặp lúc trong ngoài yên lặng, nhà nước thư nhàn, thoả lòng lấy chín châu mà phụng dưỡng. Cho nên khắp bốn biển cùng tôn thân. Cho các quan lớn nhỏ, ân cần chúc thọ, khẩn cầu vui mừng dựng bày khánh điển, cả mở lòng hoan, Trẫm nghĩ tự lúc lên ngôi đến nay, ngày đêm cung kính, chỉ mong đời thọ, dân thọ, để kính nối Phước lành. Nhờ trời nhờ tổ phù hộ, lại hết lòng giới cẩn để đón lấy Phước ức muôn năm về sau. Nay đúng tứ tuần, thực không phải là khoe tuổi thọ, chỉ nghĩ cái nghĩa thân bề tôi, yêu dân chúng, gặp hội thăng bình, nên ăn mừng cho thoả lòng vui. Bèn sai chọn ngày tốt, kính cáo Giao Miếu Xã Tắc, đến sinh nhật tháng này, ra chầu nhận lễ mừng. Cử hành lễ nghi long trọng, thuận theo tình người mà đặt tiết văn, họp ý để làm lễ điển. Tháng giêng xuống chiếu, gia ơn tự buổi mùa xuân ; mệnh lệnh gia thêm ban Phước vào tuần sơ độ. Để tỏ lễ lớn bèn gia ơn to. Có 20 điều gia ơn như sau :


    1. Các hoàng tử tước công, các quan văn từ Chánh thất phẩm trở lên ở Lục bộ, Nội vụ, Vũ khố, Thái thường, Quang lộc, Hàn lâm, tự Chánh lục phẩm trở lên ở Từ tế ty, Khâm thiên giám, Tào chính, Thương bạc, Thái y, Quốc tử giám, Hộ thành binh mã ty, võ từ thực thụ Suất đội trở lên, đều cho dự yến và ban thưởng theo thứ bậc.


    2. Quan Kinh từ Tứ phẩm trở lên, quan ngoài từ Tam phẩm trở lên, cùng Tham hiệp các trấn đều thưởng gia một cấp.


    3. Quan Kinh từ Ngũ phẩm trở xuống ai đã thực thụ thì đều chiểu phẩm thưởng cho tiền bổng một tháng.


    4. Những Giám sinh ưu hạng, thì thưởng cho lương một tháng.


    5. Những thư lại thí sai và vị nhập lưu ở Kinh đều thưởng tiền lương một tháng.


    6. Thân binh, cấm binh tinh binh ở Kinh cùng những suất thập chưa được thực thụ đều thưởng tiền lương một tháng.


    7. Những biền binh ở Kinh mà không lệ vào quân vệ cùng các thợ đều thưởng tiền lương nửa tháng.


    8. Những biền binh ở ngoại lệ không chi tiền lương, từ tháng 4 nhuận đến tháng 6, phàm những người đương ban cùng những người mới bắt thêm làm việc công đều tính tháng cấp tiền lương cho đủ lệ lương.


    9. Các trạm Nam Bắc đều thưởng tiền gạo sáu tháng, mỗi tháng mỗi trạm 30 quan tiền, 20 phương gạo.


    10. Nhân dân địa phương trước vay thóc công chưa trả xong đều tha cho cả.


    11. Những tiền gạo và sản vật thuế còn thiếu tự năm Minh Mệnh thứ 8 trở về trước đều tha cho cả.


    12. Những thóc gạo còn thiếu từ hai năm Minh Mệnh thứ 9 và thứ 10, cho được giảm giá mà nộp bằng tiền.


    13. Tri huyện, Huyện thừa thí thự đều cho thực thụ.


    14. Quảng Yên, Thái Nguyên, Ninh Bình đều cho đặt chức Đốc học để dạy bảo học trò.


    15. Các địa phương ở Kinh ở ngoại có người thao lược dũng cảm, võ nghệ giỏi giang, hoặc sức khoẻ hơn người, mang nặng đi xa, không cứ quân hay dân, đều do thượng ty xét thực đưa đến bộ Phước hạch để theo tài bổ dùng.


    16. Tú tài các khoa tuổi 40 trở lên thì do quan địa phương cấp tư đến kinh do bộ kê danh sách đợi chỉ hạch thực thì lượng bổ giao chức.


    17. Địa phương có núi lớn sông to thì quan sở tại tế một đàn.


    18. Các quan văn võ ở Kinh ở ngoại bị lỗi phải đi hiệu lực từ năm Minh Mệnh thứ 10 trở về trước, bộ Hình kê sách đợi chỉ, xét cho lục dụng.


    19. Quan viên văn võ có lỗi bị cách bãi từ cuối tháng 3 năm nay trở về trước, từ Tứ phẩm trở lên, và văn từ Ngũ phẩm đến Thất phẩm, nếu là Cử nhân xuất thân, trừ phi tội tham tang cùng tuổi quá 70, thì đều do hai bộ Lại, Binh phân biệt kê danh sách đợi chỉ, lượng cho lục dụng.


    20. Các tù phạm quân lưu làm binh làm nô, do bộ Hình kê bày tội danh và chỗ đi đày để đợi chỉ xét định.


    Ôi ! Dịch sáu hào dương là quẻ Càn, ban ơn trạch như mây bay mưa tưới ; Lễ mười năm là một tiết, đón Phước to như núi lớn sông dài. Bá cáo thần dân cho đều nghe thấy”.


    Vua ngự điện Cần Chính, cho các quan viên văn võ hưu trí, cử nhân theo làm việc ở bộ, giám sinh, tôn sinh vào sân điện lạy mừng.


    Ban yến cho các hoàng tử tước công các quan văn võ trong ngoài từ Tam phẩm trở lên, cùng phủ thừa Thừa Thiên, tham hiệp các trấn, ở điện Cần Chính, làm lễ thượng thọ.


    Hoàng trưởng tử Trường Khánh công dâng thọ lần thứ nhất ; Hoàng tử Thọ Xuân công Miên Định bưng chén ; Vĩnh Tường công Miên Hoành bưng be rượu ; Hoàng đệ Kiên An công Đài dâng thọ lần thứ hai ; Định Viễn công Bính bưng chén; Diên Khánh công Tấn bưng be rượu. Chưởng dinh Trần Văn Năng dâng thọ lần thứ ba. Chưởng dinh Tống Phước Lương bưng chén ; Thượng thư Nguyễn Khoa Minh bưng be rượu. Bọn Vệ uý Tôn Thất Bằng, Nguyễn Xuân, Hoàng Đăng Thận, Trương Văn Hậu, Nguyễn Lương Huy, Đoàn Vũ đều sung làm việc ban rượu ; gia Thống chế hàm là Nguyễn Tăng Minh, Vệ uý Vũ Văn Từ đều sung chức Hậu hộ đại thần ; Phó vệ uý Trần Văn Vân, Phan Văn Song, Bùi Công Huyên, Hoàng Văn Lý, Trần Công Điều, Nguyễn Tiến Tá, Nguyễn Văn Hoà, Lê Văn Nguyên sung chức Thị vệ tiền đạo ; Vệ uý Lê Thuận Tĩnh, Phó vệ uý Vũ Văn Giải sung chức Thị vệ xem xét ngự thiện ; Thị lang Nội các Trương Đăng Quế, Thị độc Nguyễn Huy Chiểu, Thừa chỉ Tôn Thất Thận sung chức Khởi cư chú ; Cai đội Cẩm y 4 người sung chức Thị vệ báo vĩ thương ((1) Báo vĩ thương : giáo đuôi báo.). Ăn yến xong thưởng cho hàng tơ lụa theo thứ bậc. (Các hoàng tử tước công dâng thọ, nhiễu trắng hoa đỏ mỗi người một tấm, sa các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người ba tấm. Văn võ đại thần dâng thọ, nhiễu trắng hoa đỏ mỗi người một tấm, sa lương các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người ba tấm ; hoàng tử tước công dự yến đoạn bát ty các sắc bông rồng đôi tròn mỗi người ba tấm sa lương các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người 3 tấm, sa Qảng các sắc ngũ thái gia kim vân kiên mãi quải mãng lan, mỗi người một cây. Văn võ Chánh nhất phẩm dự yến, đoạn bát ty các sắc, bông rồng đôi tròn, mỗi người hai tấm, sa các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người ba tấm. Tòng nhất phẩm, đoạn bát ty các sắc bông rồng đôi tròn, mỗi người hai tấm, sa các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người ba tấm ; Chánh nhị phẩm, đoạn bát ty các sắc bông rồng đôi tròn mỗi người hai tấm, sa các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người hai tấm ; thự hàm đồng Tòng nhị phẩm, đoạn bát ty bông rồng đôi tròn mỗi người một tấm, sa lương sắc sắc nửa tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người 2 tấm ; thự Tòng nhị phẩm, sa các sắc nửa tơ đại long vân thuỷ ba, mỗi người ba tấm ; Chánh tam phẩm, đoạn bát ty bông rồng đôi tròn, mỗi người một tấm, sa nửa tuyến, đại long vân thuỷ ba, mỗi người 1 tấm, trừu hoa hồng phượng tròn mỗi người 1 cuốn nhỏ ; thự Chánh tam phẩm, sa các sắc thuần tơ bông hạc đôi tròn thuỷ ba lân, mỗi người 2 tấm, trừu hoa hồng phượng đôi tròn mỗi người 1 cuốn nhỏ ; Tòng tam phẩm, sa các sắc nửa tơ bông bạc đôi tròn thuỷ ba lân mỗi người 2 tấm, trừu hoa hồng phượng đôi tròn, mỗi người 1 cuốn nhỏ ; thự hàm đồng Chánh tứ phẩm, Phủ thừa, Tham hiệp, đoạn bát ty bảo lam quang tố mỗi người 1 tấm, sa nửa tơ hoa bát bửu mỗi người 1 tấm, trừu hoa hồng phượng đôi tròn, mỗi người 1 cuốn nhỏ).


    Trước đây, sắp đến ngày khánh tiết, gặp mưa to, liền mấy đêm không tạnh, đến ngày khánh tiết, sắc trời tạnh sáng, mây đỏ khắp trời, các quan cùng những người chấp sự, ai cũng chỉnh túc, trong ngoài đều mừng.


    Thị lang Nội các là Phan Thanh Giản và Trương Đăng Quế dâng bài tụng đại khánh, thuật các công việc tự lúc vua lên ngôi đến nay, siêng lo chính trị làm gốc để được Phước hưởng thọ.


    Vua phê : “Bọn ngươi không lo cố gắng làm hết chức phận, cứ ngày thêm lầm lỗi, nay lại làm bài văn vô dụng này đối với lầm lỗi có bổ ích gì ? Trẫm có thích nịnh ngoài mặt đâu ? Vậy ném trả lại và truyền chỉ quở mắng”.


    Vua đến thể lâu, xem múa của các rợ Man. Nhân dân đến xem đông chật như nêm. Vua sắc cho vệ sĩ không được ngăn cấm. Con hát các man chỉ có phủ Lạc Biên, Trấn Biên, tiếng hát đã không hiểu được, mà điệu múa uốn éo xênh xang lạ hơn cả, người xem ai cũng tức cười.


    Ban yến ở xưởng súng Lại tướng quân tả hữu, cho quan văn từ Chánh tứ phẩm đến Thất phẩm, quan võ từ Chánh tứ phẩm đến thực thụ Suất đội cùng quan viên hưu trí, Tri huyện, Huyện thừa ở kinh huyện, Nội các, Tòng thất phẩm trở xuống, cùng thổ ty các trấn, sứ bộ đầu mục các thuộc quốc ngoại biên. Ban thưởng bạc cùng các hàng tơ theo thứ bậc. (Văn võ Chánh tứ phẩm, mỗi người 5 lạng bạc, Tòng tứ phẩm mỗi người 4 lạng, Chánh tùng ngũ phẩm mỗi người ba lạng, Chánh tòng lục phẩm mỗi người 2 lạng, Chánh tòng thất phẩm mỗi người 1 lạng, hưu trí Chánh nhị phẩm, đoạn bát ty bông rồng đôi tròn mỗi người 1 tấm, sa các sắc thuần tơ đại long vân thuỷ ba mỗi người 2 tấm ; Tòng nhị phẩm, đoạn bát ty bông rồng đôi tròn mỗi người 1 tấm, sa lương nửa tơ đại long vân thuỷ ba mỗi người 1 tấm ; Chánh tam phẩm, sa lương nửa tơ đại long vân thuỷ ba mỗi người 1 tấm, trừu hoa hồng phượng tròn mỗi người một cuộn nhỏ ; Tòng tam phẩm, sa nửa tơ bông hạc tròn thuỷ ba lân, mỗi người 1 tấm ; trừu hoa hồng phượng tròn mỗi người một cuốn nhỏ, Tứ phẩm mỗi người 2 lạng bạc, Nội các Tòng thất phẩm trở xuống, sa màu đại hoa nam, mỗi người 1 tấm ; thổ ty các trấn, đoạn bát ty quang tố mỗi người 1 tấm, qua điệp âm dương hoa, mỗi người 1 tấm ; sứ bộ và đầu mục thuộc quốc ngoại phiên có thưởng riêng).


    Ban yến cho tôn thất từ Lục phẩm trở xuống cùng những người sung các vệ ty, những quan nhàn tản tuổi từ 20 tuổi trở lên và các tôn sinh ở nhà Duyệt thị.


    Cho các quan xem mùa bát dật, múa tẩu mã, múa đèn hoa, múa long phượng hiến thuỵ ở trước thể lâu.


    Vua đến Nam đài xem đốt cây bông.


    Cho kỳ lão Thừa Thiên uống rượu ăn tiệc trong 3 ngày.


    Trước đây vua dụ Các thần rằng : “Vương giả gia ân cho dân uống rượu, để cùng vui với dân và tỏ rõ việc hay. Nay Trẫm đến Tứ tuần khánh tiết về việc ban yến và thưởng các quan lớn nhỏ trong ngoài đã chuẩn y bộ nghị rồi. Nhân nghĩ đến ba huyện Thừa Thiên, ở ngay dưới bánh xe ngự, cũng nên ban ân, cho đến sau ngày khánh tiết, kỳ lão ba huyện từ 70 tuổi trở lên được dự tiệc rượu ba ngày để tỏ chí ý ban ân trạch khắp đều”.


    Đến bây giờ cho tiệc rượu. Vua đến thể lâu để xem (Ngày 25 cho kỳ lão 80 tuổi trở lên uống rượu, vua sai Hoàng tử Thọ Xuân công Miên Định, Vĩnh Tường công Miên Hoành chia nhau đi khoản đãi. Có người 100 tuổi, sai kinh doãn đỡ đến trước mặt vua để hỏi han, cho 1 chi nhân sâm, 1 đồng tiền vàng phi long nhỏ, có 3 người không dự tiệc rượu cũng cho mỗi người 1 đồng tiền vàng phi long nhỏ. Lại sai dẫn 5 người ngoại 90 tuổi vào sân, cho mỗi người 1 đồng tiền vàng phi long nhỏ và 1 tấm lụa đỏ. Ngoài ra đều cho mỗi người một tấm lụa đỏ. Những người 80 tuổi trở lên cho mỗi người 1 lạng bạc. Hai ngày 27 và 29 cho những người 70 tuổi trở lên dự tiệc rượu, sai Lễ bộ đường quan chia nhau đi khoản đãi, cho mỗi người 1 tấm vải màu).


    Vua bảo thị thần rằng : “Bọn này lúc trẻ gặp việc binh đao, chịu đựng gian khổ, không ngờ ngày nay lại thấy cảnh tượng thái bình, há chẳng phải là có Phước dày sao? Vả lại lòng Trẫm kính yêu người già, vốn tự tính trời không phải vì ngày nay giàu có bốn biển mới có việc này. Nhờ trời nhờ tổ ngày sau được trường thọ, chưa hẳn là không phải vì lòng ấy mà được”.


    Lại nói : “Trong đám kỳ lão có người 100 tuổi đã sinh vào đời tiên triều, nhờ ơn đức các thánh được ăn uống ngon lành cũng đã lâu năm, bỗng gặp loạn lạc, mới 30 năm, lại gặp vận hội tốt, mà được thấm nhuần ơn trạch, thực đáng gọi là dân trường sinh của triều ta. Những người 70, 80 tuổi hoặc cũng có thấy tiên triều, nhưng không bằng sinh vào lúc toàn thịnh được”.


    Vua thấy ngày khánh tiết, những thượng ty các thành trấn ở ngoài, không được triệu về chưa được hưởng đều ân điển, bèn dụ thưởng gấm vóc cho Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt, Phó tổng trấn Bắc Thành Phan Văn Thuý và Tham tri thị lang hiệp lý ở thành tào, trấn thủ, hiệp trấn tham hiệp, theo thứ bậc. Lại nghĩ công việc xây đài An Hải khó nhọc, dụ cho trấn thần Quảng Nam dựng rạp ở đài Điện Hải ban yến một tiệc cho bọn suất đội còn lưu ở công sở.


    Vua dụ Nội các : “Khánh tiết ban ơn chắc trong ngoài đều thấm nhuần ân trạch. Phàm những thần kỳ ở trong tự điển ((1) Tự điển : điển ghi các vị thần được cúng tế.) cho đến núi lớn sông to cùng các viên tẩm, đều cũng sai người làm lễ. Vậy hạ lệnh cho bộ Lễ xem ngày tốt chọn chỗ đất sạch sẽ đặt bàn, biện trâu lợn, cỗ bàn, vàng giấy, phàm những người làm tôi tớ bản triều tự khai quốc đến nay mà không được dự miếu hưởng thì cho tế một lần để yên ủi các linh hồn”.


    Các quan viên thành trấn được chấm tên vời dự khánh tiết vào bệ từ để về lỵ sở. Sai bộ Lễ chiếu giá những phẩm vật dâng mừng, xuất bạc kho cấp cho. Nhạc công Thanh bình thự và những ca công tạp kỹ Bắc Thành, Thanh Nghệ và thuộc man hằng ngày diễn trò ở trước thể lâu đều thưởng cho tiền bạc theo thứ bậc.


    Ban phẩm vật cho sứ bộ và đầu mục các thuộc quốc ngoại phiên rồi cho về.


    (Thưởng quốc vương Chân Lạp đoạn cống phẩm ngũ ty các sắc, bông rồng đôi tròn 5 cây, đoạn vũ đại hồng 5 tấm, nhiễu trắng hoa đỏ 2 tấm, sa nam các sắc hoa
  • Chia sẻ trang này