0060.0055

30/12/15
0060.0055
  • PDF
    GoogleDocs

    :rose::rose::rose:

    và thuốc đạn để họ bắn giết thú dữ trừ hại cho dân. Phàm ai giết được hổ dữ, thì chiếu theo lệ, thưởng cho, bắn được tê giác và voi thì mang ngà và sừng đến nộp quan, còn thì cho được mua bán với nhau. Sự chi thuốc đạn mỗi năm một lần ghi vào sổ chi dùng.


    Lại sai biên soạn bộ Thực lục về Liệt thánh ((1) Liệt thánh : chỉ các chúa Nguyễn trấn ở Thuận Quảng.1).


    Vua dụ : "Nhà nước có sử là để [làm tài liệu đáng] tin cho đời nay và truyền mãi về sau. Ta từ lúc mới nối ngôi, liền muốn biên thuật ngay công đức đời trước thành một bộ sử đáng tin của một triều đại, nên đã cho xây dựng sử cục, lại lựa người biên soạn Thực lục về Liệt thánh. Những người được chọn vào việc này, đã được ban yến vẻ vang, lại được cấp lương ưu hậu. Chính nên cố gắng tôi mài thêm nữa để phu phỉ lòng ta giao việc cho làm và mong được thành tựu. Thế mà từ Tổng tài, Toản tu trong đợt làm việc ấy trở xuống không chịu hăng hái cố gắng làm tốt, lại kéo dài bao năm. Nay ta muốn hai tay cầm đọc thì chỉ mới có bản thảo, chưa viết tinh tường. Những người thừa hành mà bất lực như thế, thật phụ lòng ta quá lắm ! Đáng phải giao cho bộ nghiêm xét, nhưng lại nghĩ nhiều người đã điệu bổ đi nơi khác, hoặc đã quá cố rồi hiện nay lơ thơ không còn mấy, vậy không cần truy cứu nữa.


    "Nay nên chọn các viên khác sung vào làm cho đến thành công. Vậy ra lệnh : Thượng thư bộ Hộ là Trương Minh Giảng, Thượng thư bộ Lễ là Phan Huy Thực, đều sung làm Tổng tài. Tả tham tri bộ Hộ là Trương Đăng Quế, Hữu tham tri bộ Hình là Bùi Phổ, Hữu tham tri bộ Công là Nguyễn Trung Mậu, Tả phó Đô ngự sử viện Đô sát là Hà Duy Phiên, thự Hữu tham tri bộ Binh là Nguyễn Trọng Vũ, Tả thị lang bộ Lễ là Lê Nguyên Trung đều sung Toản tu.


    "Chuẩn cho mỗi ngày 1 viên luân phiên nhau họp làm. Ngoài ra, các việc biên tu, khảo hiệu, đằng lục ((2) Đằng lục : sao chép tinh tường.2), thủ chưởng ((3) Thủ chưởng : phụ trách về việc cất và giữ.3) đều do bộ Lại liệu chọn cắt cử các viên ty thuộc trong bộ và viện. Rồi dùng nhà Hữu Đãi lậu làm nơi biên soạn.


    "Lần này sai làm là lần thứ hai. Các ngươi nên gia công khảo đính, sửa chữa, cốt cho đúng phương pháp trong cách chép hoặc tước bỏ, không thiếu sót trong việc sưu tầm lặt lượm. Mỗi khi làm xong một kỷ thì lại chuẩn cho viết rõ lại ngay, dâng lên. Sớm hôm ta thực nóng lòng mong đợi. Phải kính theo làm nhé… !".


    Lãnh binh Tuyên Quang là Phan Đăng Đức phải tội cách chức vì bị phát giác ra rằng trong khi cho quân nghỉ việc, quân lính dọa nạt người Man để lấy của cải và đồ vật.









    chính biên



    đệ nhị kỷ - Quyển xciii



    Thực lục về Thánh tổ nhân hoàng đế



    Quý tỵ, năm Minh Mệnh thứ 14 [1833], mùa hạ, tháng tư.


    Chuẩn định : Từ nay, lễ đại triều ở điện Thái Hòa xong, thì ngự giá về điện Cần Chính, hoàng tử nhỏ và con các tước công chưa dự đứng trong ban, thì vẫn theo lệ trước, ra lạy ở sân điện, ngoài ra, các quan chức chưa có phẩm phục và có duyên cớ gì cùng với các viên tôn thất nhàn tản, giám sinh trong Quốc tử giám, và những người truyền chỉ ((1) Truyền chỉ : rao truyền Chỉ dụ.1), tuyên chiếu ((2) Tuyên chiếu : tuyên bố chiếu thư của vua,2), độc biểu ((3) Độc biểu : đọc bài biểu dâng vua.3), phủng biểu ((4) Phủng biểu : bưng hòm đựng tờ biểu dâng vua.4), thị nghi ((5) Thị nghi : hầu chực sắp xếp nghi lễ triều trình5), củ nghi((6) Củ nghi : kiểm soát về nghi lễ triều đình.6), hỗ tụng ((7) Hỗ tụng : theo hầu ngự giá,7), đều miễn ra sân lạy mừng. Chuẩn định này được ghi làm lệnh.


    Dùng : Hữu thị lang bộ Binh là Trịnh Đường làm Bố chính Thanh Hoa ; Hộ phủ cách lưu là Nguyễn Đăng Giai vẫn cứ cầm quân chuyên coi việc bắt giặc, không phải nhận việc Bố chính sứ.


    Dùng thự Lang trung Nội vụ phủ là Nguyễn Nhược Sơn sung làm công việc Nội các.


    án sát Thái Nguyên là Nguyễn Đồ chết. Dùng Lang trung bộ Lại là Nguyễn Trọng Ngọc làm án sát Thái Nguyên.


    Cai đội Phạm Doãn Dũng giữ đồn Vũ Yển thuộc Sơn Tây, ngụy xưng là Phù Lê, Chưởng Hậu quân Thống chế, Thống lãnh tả Thao Hà là Đại tướng quân quận công, tụ tập quân chúng, theo giặc, đốt phá huyện lỵ Thanh Ba, Bố chính Đỗ Huy Cảnh, án sát Hoàng Văn Tú đem việc ấy tâu lên.


    Vua bảo bộ Binh rằng : "Phạm Doãn Dũng từng đã nhận quan chức triều đình, đóng quân, giữ đồn, lại dám giở giáo theo giặc, đánh phá huyện lỵ. Tội nó dù chém giết cũng chưa đủ. Vậy truyền dụ bọn Đỗ Huy Cảnh phái binh đi bắt tất cả vợ con thân thuộc của nó".



    Đinh Công Tôn, thổ Tri huyện An Lập thuộc Hưng Hóa, ngụy xưng là Điều bát, Đỗ Viết Trai thí sai thổ Huyện thừa ngụy xưng là Thống lãnh, cùng bọn đầu sỏ giặc là Đinh Công Tiến, Phạm Doãn Dũng, họp bè lũ, chiếm giữ 2 huyện Hạ Hoa và Hoa Khê, lại chia bè đảng vào xã Lễ Nguyên và xã Tam Sơn (đều thuộc Phước Thọ) hơi gần tỉnh thành.


    Phó lãnh binh là Tống Văn Uyển đem binh đi đánh chém giết được cũng có, bắn chết được cũng có. Giặc chạy lui.


    Việc lên đến vua. Vua có dụ thưởng tiền bạc cho biền binh.


    Lại vì việc phủ Lâm Thao và các huyện Tam Nông, Bất Bạt, Thanh Ba, Hoa Khê, Hạ Hoa lần lượt thất thủ, công văn và tiền công bị đốt và cướp, tù phạm được phỉ thả ra, vua ra lệnh cho Hồ Hựu điều tra cho rõ, xét xử hoặc giáng chức, hoặc cách chức có khác nhau.


    Vua truyền dụ Phạm Văn Lý và Tạ Quang Cự : "Nay quan quân đi tiễu 1 lộ Hưng Hóa, đánh được toàn thắng. Tin chắc rằng hiện nay thổ phỉ thế cô chia rẽ, tất sẽ tan vỡ ngay. Lũ ngươi nên hiểu thị rộng rãi cho bọn thổ ty, thổ dân sớm quay đầu về lập công, chuộc tội, dẫu họ hàng tên đầu sỏ giặc mà bắt hoặc chém được nó đem để dâng, thì không những tha tội trước (mà lại được thưởng nữa), chém hoặc bắt được Quách Tất Công, thưởng bạc 500 lạng ; Quách Tất Tại, Quách Tất Tế, mỗi tên 300 lạng. Người Kinh, người Thổ chém hoặc bắt được chúng cũng thưởng như thế. Quan quân đi trận chém hoặc bắt được Quách Tất Công, thưởng bạc 400 lạng ; nếu bắt được Quách Tất Tại và Quách Tất Tế, mỗi tên 200 lạng".


    Thự Chưởng cơ sung Lãnh binh Thanh Hoa là Phạm Đình Bảo, tuổi già, hưu trí. Điều bổ : Lãnh binh Hà Nội là Nguyễn Văn Cẩn, do chức Chưởng cơ, trật Tòng nhị phẩm, sung Lãnh binh Thanh Hoa ; Vệ úy vệ Minh võ, dinh Thần sách là Phan Văn Đổng, do chức Vệ úy, trật Chánh tam phẩm, sung Lãnh binh Hà Tĩnh. Quyền sung Lãnh binh Bắc Ninh là Trần Văn Duy cho sung bổ ngay. Nguyên Lãnh binh Bắc Ninh là Trương Văn Hậu, quyền sung Lãnh binh Thanh Hoa, đến thẳng Ninh Bình, quản lĩnh biền binh Thanh Hoa theo Tạ Quang Cự đi bắt giặc. Phó lãnh binh Hà Nội là Trần Đức Vinh, do chức Vệ úy, trật Chánh tam phẩm, sung Lãnh binh Hà Nội. Thành phủ úy ở pháo đài Điện Hải là Hồ Văn Vân, được trao chức Phó vệ úy, trật Tòng tam phẩm, sung Phó lãnh binh Hà Nội.


    Vua thấy thổ phỉ các lộ Sơn - Hưng đều đã tan vỡ, bèn dụ Chưởng cơ Hoàng Văn Tranh lập tức đem số biền binh đóng giữ phủ Lý Nhân lại quay về Nam Định để trông nom công việc xây thành.


    Định lại lệ phê giao đơn bằng của Hộ bộ (Lệ trước, những đơn bằng về tiền và lương đều do chính tay đường quan phê phát ; đến bấy giờ bàn đặt lại : Phàm ai muốn lĩnh thì đến kỳ, làm 2 bản đơn, chỗ niên hiệu phải ghi ngày tháng vào, có ấn tín do nhà nước cấp thì riêng. Trong bản thu về, chỗ giáp lề cũng đóng dấu kiềm. Ai có người cai quản, thì do người cai quản ấy nhận thực. Lại điển các ty trong bộ chuyên việc ấy đều ghi tên vào chỗ sau niên hiệu : người chủ thủ ở kho Kinh, chiếu theo đó mà phát mấy quan tiền, hoặc gạo mấy phương, hoặc thóc mấy hộc, không được xóa tẩy và tì ố. Rồi đề họ, tên, quan hàm vâng lệnh xét thực, phía dưới chỗ ghi tên, thì đóng dấu. Viên thủ lĩnh hoặc viên tá nhị, xét lại rồi ở chỗ sau niên hiệu của bản chính phải chính tay viết chữ họ, tên, quan hàm mình vâng lệnh xét thực. Bản thu về, ở chỗ sau niên hiệu, cũng phải chính tay viết những chữ họ, tên quam hàm mình vâng lệnh kiểm thu, dưới chỗ tên đều có đóng dấu và dấu kiềm. Về bản chính, chỗ ghi số mục mà lại điển đã nhận, đường quan chỉ phê 2 chữ "tống phát" ; nhân viên giữ ấn liền đóng dấu triện của Bộ vào dưới đó. Lại đóng dấu kiềm vào chỗ số mục trong đơn và chỗ giáp lề. Cũng phải đóng dấu kiềm vào chỗ chữ người lại điển viết ở bản thu về số mục tiền và lươngg phát đi là bao nhiêu giữ để lưu chiểu).


    Nước Chân Lạp sai sứ lại cống. Khi đã đến, [vua] sai quan phần việc chế cấp phẩm phục thường triều cho Chánh sứ là ốc Nha Chiết Tức, Phó sứ là ốc Nha Bông Sa và ốc Lịch Nhâm. Đến khi họ về nước, lại thưởng cho Chánh sứ bộ đồ trà cẩn vàng, bộ đồ uống rượu bằng pha lê bịt vàng ; cho Phó sứ bộ đồ chè cẩn bạc và bộ đồ uống rượu bằng pha lê mỗi người một bộ.


    Vua dụ rằng : "Về bảo quốc trưởng các ngươi rằng nay đã trưởng thành, nên kính cẩn giữ theo lễ độ các nước chư hầu khéo vỗ về dân chúng, như thế mới khỏi phụ lòng yêu thương của triều đình. Lỡ có láng giềng gây biến, ta sẽ có cách xử trí, không phải lo ngại".


    Cho Nguyễn Văn Liễn và Lê Hựu làm Công bộ Lang trung.


    Vua thấy năm trước gặp những ngày khánh tiết ở Bắc Kỳ, những địa phương có đặt Tổng đốc, Tuần phủ thì cùng đứng tên trong sớ hoặc tâu trong thư mừng, biểu mừng ; nếu nơi nào chỉ đặt Tuần phủ, thì Tuần phủ được đứng riêng tập tấu, còn Bố chính, án sát ở kiêm hạt đều không được dự. Nay chuẩn định : "Từ nay hằng năm, phàm có khánh tiết, hạt nào hiện đã đặt Đốc, Phủ thì vẫn làm theo lệ trước. Đến như Tổng đốc Sơn - Hưng - Tuyên và Tuần phủ Hưng Hóa thì cho hội đồng với Bố chính Tuyên Quang, Tổng đốc Ninh - Thái thì hội đồng với Bố chính Thái Nguyên, Tuần phủ Lạng - Bình thì hội đồng với Bố chính Cao Bằng, tất cả đều được cùng đứng tên vào tập tấu để đề đạt tâu lên. Rồi theo lệ, phái người mang biểu chương về Kinh lạy mừng để đều được liệt tên tỏ tình mừng rỡ. Còn Quảng Bình và Quảng Trị đã rút bớt Tổng đốc, đặt Tuần phủ và Bố chính ở từng hạt riêng biệt, thì ủy viên cũng nên phái riêng nhưng số phủ huyện 2 tỉnh ấy không có mấy, vậy chuẩn cho Tuần phủ Quảng Trị, Bố chính Quảng Bình cùng đứng tên vào tờ biểu rồi lần lượt phái một viên Tri phủ hoặc Tri huyện (đem biểu vào Kinh, chiêm bái). Chuẩn định này được chép làm lệnh".


    Tổng thống quân vụ đạo Hưng Hóa là Phạm Văn Lý, quản lĩnh biền binh đến phủ thành Quảng Oai cùng với Hộ đốc Sơn - Hưng - Tuyên là Hồ Hựu hội bàn việc quân.


    Vua xuống dụ rằng : "Bọn đầu mục thổ phỉ Hưng Hóa là Đinh Công Tiến, Đinh Công Thự, Đinh Công Lân và Xa Văn Chấn, đã từng nhận quan chức của triều đình, không ngờ chúng lại lòng lang dạ sói quên ơn, cắn trả, tội ác cực to, pháp luật phải tru diệt. Gần đây, quan quân đi tiễu ; tuy nhiều lần thắng trận, bắt và giết rất nhiều, nhưng trong lũ ấy, chưa bắt được một tên nào đem đến xử án ! Ngươi nên nhân thế thắng lợi này, cố gắng đem quân tinh nhuệ, phân phái quan quân các lộ tùy cơ bắt hết sạch, để cho lũ như chó, chuột ấy mãi mãi không dám manh tâm kia khác, thì mới có thể giữ lấy sau này cho tốt được".


    Rồi Lý sai lũ quyền nhiếp Quản phủ Lâm Thao là Hoàng Văn Điềm, thổ Tri châu là Lương Bá Tuyển, Lưu Trọng Chưởng, đi đánh bọn phỉ Phạm Doãn Dũng ở đồn Vũ Yển, bắt được mấy chục đồ đảng và chém được vài mươi đầu giặc.


    Vua được tin, ban khen và thưởng cho bọn Điềm mỗi người 5 đồng ngân tiền Phi long hạng lớn, thưởng cho lính và dõng đi trận đó 300 quan tiền. Rồi treo giải thưởng 100 lạng bạc cho ai bắt sống được Phạm Doãn Dũng.


    Vua lại nghĩ những người bình dân phần nhiều bị giặc bức bách sợ rằng ở dưới mũi tên hòn đạn có khi chết lây đến kẻ vô tội, nên dụ Phạm Văn Lý thông sức cho các viên cầm quân đều phải tuân theo lời dụ trước : Phàm khi ra trận phải kíp hô lên rằng : "Kẻ nào quăng giáo quỳ xuống, đầu hàng thì tha cho khỏi chết ; kẻ nào cầm khí giới, kháng cự lại, thì giết không tha !". Nếu giặc tan vỡ, mà ta đuổi bắt, cũng nên phân biệt là theo giặc đã lâu hay mới theo : Nếu đã lâu ngày, tức hạng người giúp kẻ tàn ác, thì phải trị tội để răn người khác ; nếu mới trong vòng mươi ngày, vì bị cưỡng bách phải theo thì nên châm chước giảm tội xuống bậc thấp nhất không được một mực chém bậy, giết bừa !". Phạm Văn Lý, nhân đó, tâu nói : "Việc quân bề bộn, xin để cho viên quan bị cách được gắng sức chuộc tội là Hoàng Sĩ Quang, hiệp cùng với Ngự sử Lê Văn Trung cùng làm công việc từ hàn. Còn đạo quân của Phạm Văn Điển sẽ phái riêng cho thư lại trong tỉnh theo làm". Vua ưng cho.


    Vua sai Binh bộ truyền dụ cho Hồ Hựu rằng : "Ngươi, từ ngày có việc dẹp giặc đến nay, chỉ chần chừ loanh quanh nghe ngóng. Khi có chỉ thúc giục, ngươi mới lìa khỏi tỉnh thành, lại không chịu chính mình ra trận, chỉ biết việc xin tướng, xin quân! ý muốn chờ người để làm nên việc. Gần đây, ngươi chỉ ôm giữ phủ thành Quảng Oai, thì có khác gì như ở tỉnh thành. Thật rất đáng khinh, đáng buồn !


    "Hiện nay Phạm Văn Lý đã đến trong quân, ngươi ở lại đấy cũng vô ích. Vậy, khi dụ này đến ngươi, lập tức đem hết quan quân, quân vụ giao cho Phạm Văn Lý coi quản, ngươi chỉ một người một ngựa, đem theo bộc tụng, gấp về tỉnh thành, làm việc. Ngươi phải ra sức đốc thúc quân nhu và lương quân tiếp tế đều đều, đợi sau ta sẽ lại có chỉ ban xuống".


    Thổ phỉ Thanh Hoa là Nguyễn Đình Bang từ Thiên Quan trốn về, cùng với anh là Nguyễn Đình Phát, thông đồng với bọn Quách Công Ôn và Quách Công Nghiệp ở Lạc Thổ họp tập hơn 500 đồ đảng, đánh đồn Hoành Giang. Thổ mục trại Trung Ngạo là Nguyễn Đình Lung cùng với thổ binh đều làm nội ứng. Cai đội giữ đồn là Nguyễn Thế Nhiêu, binh ít, không chống được chạy để thoát. Bọn phỉ bèn vây đồn Phố Cát. Cai đội giữ đồn là Lê Văn Tuyển bị phỉ bắt được. Phỉ bèn cắt trụi tóc, rồi thả ra. Chúng lại cướp bóc huyện Vĩnh Lộc, đốt phá nhà dân. Hộ phủ Nguyễn Khả Bằng được tin báo, liền phái Lãnh binh Phạm Đình Bảo đem quân và voi đi tiễu, rồi đem việc phi tâu lên vua (Phạm Đình Bảo, trước đã có chỉ bắt về hưu, nhưng chưa đưa đến).


    Vua đặc cách chuẩn cho Nguyễn Khả Bằng được giáng 1 cấp, sai Nguyễn Đăng Giai thôi ngay chức Tham tán Ninh Bình quân vụ, rồi trích lấy một nửa biền binh là số quân trước đây đã đem đi và thổ binh, quay về Thanh Hoa đánh giặc. Các Cai đội Nguyễn Thế Nhiêu và Lê Văn Tuyển, mỗi người phải phạt 100 trượng cách chức cho đi quân thứ gắng sức làm việc để chuộc tội.


    Vua lại dụ Nguyễn Khả Bằng và Nguyễn Đăng Giai rằng : "Nguyễn Đình Bang, trước ở Ninh Bình, dọc đường, tự nhiên vô cớ bỏ trốn. Ta tưởng có lẽ vì bị quan quân bức bách, nên sai phủ dụ để nó quay đầu về. Nay nó công nhiên phản bội, dù phải tru diệt cũng chưa đáng tội. Các ngươi nên nghiêm đốc quan quân sớm phải bắt giết hết anh em, vợ con, họ hàng của nó. Lại truyền hịch dụ bảo các thổ ty các huyện Cẩm Thủy, Thạch Thành, Quảng Địa, nêu rõ con đường họa Phước để họ góp sức đi tiễu, rồi do đấy phân biệt kẻ hay, người dở, nếu người nào thực lòng thuận theo, thì nên vỗ về cho khéo, kẻ nào theo giặc làm ác, thì phải trừng trị rất nặng, để phân biệt kẻ lương thiện, người gian ác, mà việc khuyên răn đúng mức mới làm cho lòng người phải phục".


    Vua cho rằng đồn Phố Cát ở gần Nguyên miếu ((1) Nguyên miếu : Miếu thờ Nguyễn Kim, ở làng Gia Miêu, huyện Tống Sơn, Thanh Hóa.1), việc phòng giữ không thể cẩn thận, bèn dụ sai Quản phủ Hà Trung là Tôn Thất Chiếu đem 100 thủy binh đến canh giữ. Chiếu cáo bệnh không đi, vua liền đoạt ngay chức quan của Chiếu, sai thự Vệ úy vệ Loan giá là Tôn Thất Tường, do chức đang có, sung làm Từ tế sứ ở Từ tế ty. Lại sai lĩnh chức Quản phủ Hà Trung kiêm coi quản các chi công tính.


    Thự Tổng đốc Hải - Yên là Nguyễn Công Trứ tâu nói : "Những phạm nhân đi trốn đã ra thú hiện được hơn 200 người, mà hạn cho ra thú đã hết. Lũ giặc nhân ở hạt khác, hễ có ai cũng muốn xin đến thú thì xin nên chuẩn cho".


    Vua dụ rằng : "Trước đây, cứ theo lời ngươi xin, ta thực muốn mở ba mặt lưới để cho kẻ phạm tội được đổi mới. Nay đã quá hạn mà số người ra thú hãy còn chưa hết thì lại cho triển một hạn nữa, cũng chẳng sao. Duy ở trong cũng nên phân biệt ngõ hầu mới không có tình trạng là buông tha kẻ ác để hại lương dân. Ngươi nên xét những kẻ phạm đó : hoặc vì lầm lỗi, hoặc bị thù hằn tiêu xưng, một khi xét nghiệm tình lý được xác thực thì chuẩn cho tha ngay. Ngoài ra, kẻ tội nhẹ, nếu dân xã muốn bảo quản thì cho ; nếu không thì phải quản thúc, không nên bắt ép, rồi làm thành danh sách tấu lên, đợi chỉ. Đến như các tội phạm ở hạt khác muốn ra thú thì đã có sở tại, sao lại xin phiếm làm gì ?".


    Thự Bố chính Nghệ An là Nguyễn Đình Tân và án sát Vũ Đĩnh tâu nói : "Thổ mục và dân Man Nam Chưởng đến buôn bán ở Trấn Ninh có đeo súng điểu sang và cầm binh khí. Trú phòng Hoàng Nghĩa Uyển đã đem việc ấy báo lên. Vả lại, đã đến kỳ hạn tiến cống mà Nam Chưởng vẫn cứ im không tin tức gì, tình hình đáng ngờ. Thần đã sai bắt giữ, giải để xét".


    Vua dụ rằng : "Nam Chưởng là xứ nhỏ như hòn đạn ở tây nam. Lễ cống có hay không, triều đình cũng không thèm kể. Dân xứ ấy đi lại buôn bán, vẫn không cấm ; duy không cho đem theo súng điểu sang và võ khí mà thôi. Vậy mà vì cớ nhỏ ấy, lại bắt giữ họ, tỏ ra là mình nhỏ nhen. Thế là sai lầm quá lắm. Vậy phải thả ngay để họ trao đổi hàng hóa. Lại sức cho Hoàng Nghĩa Uyển bảo cho họ biết qua rằng : Hôm nọ họ đến, vì có mang theo võ khí, đến nỗi để quan lại biên cương làm theo pháp luật bắt giữ. Việc đã tâu lên. Triều đình thương người xa xôi, không thèm trách phạt nặng. Vậy, từ nay về sau, không được như thế kẻo phạm vào pháp luật đã cấm".


    Bố chính Quảng Ngãi là Dương Văn Phong và án sát Nguyễn Đức Hội tâu xin làm nhà cho Lãnh binh ở gần đồn Tĩnh Man Lục cơ để tiện việc huấn luyện cho được tề chỉnh.


    Vua dụ rằng : "Lãnh binh là viên quan to, giữ chức Thống quản, không phải đặt ra để chuyên việc canh phòng đồn trại. Vả lại, mọi cơ đã có người cai quản, còn Lãnh binh việc gì lại phải đến ở gần mới tiện huấn luyện ? Huống chi nhà làm ở chốn nào, chẳng qua một, hai đồn trại ở cận được thuận tiện mà thôi, còn ngoài ra, một dải đồn trại ở một dải ven biên giới há lại không xa cách hay sao ? Lũ ngươi nói tuy dường như có ý trù liệu việc biên phòng, về lý, tựa hồ phải nhưng thực thì là trái. Vậy, về Lãnh binh, cứ theo lệ, cùng đóng ở tỉnh thành, hằng tháng, vài lần đi lại tuần tra, nhân đó, huấn luyện biền binh, là được rồi".


    Định lại lệ tiền công nhu cho Nội các (trước đây hằng năm cấp 80 quan tiền, nay đổi : tiền 50 quan ; giấy lệnh hội 500 tờ).


    Nêu thưởng những người dân thọ 100 tuổi ở các địa phương (Quảng Trị, Nghệ An, mỗi nơi 1 người ; Bình Định, Hà Tĩnh, mỗi nơi 2 người). Có người ở xã Cổ Kinh, huyện Thạch Hà thuộc Hà Tĩnh, tên là Phạm Thiện Liên, 5 đời sống cùng nhà. Vua sai bộ Lễ theo lệ, ban thưởng.


    Tổng đốc quân vụ đạo Ninh Bình là Tạ Quang Cự, Tham tán Hoàng Đăng Thận và Nguyễn Đăng Giai từ Thiên Quan chia đường tiến đánh giặc ở xã Xích Thổ (thuộc huyện An Hóa). Giặc bị thương, chết nhiều, thua chạy. Quân ta cướp được đồn. Bọn Cự làm sớ tâu lên.


    Vua dụ rằng : "Quan quân hội tiễu thổ phỉ. Ta đã nhiều lần nghiêm đốc, tin rằng mọi người đều có lòng đánh giặc vì vua cố gắng lấy công. Chỉ tại ngươi, Tạ Quang Cự quá thận trọng, không sớm tiến đánh, để giặc còn chậm bị giết, tin báo thắng trận còn muộn, bấy lâu chưa được ban thưởng. Nay tiến quân cướp được đồn giặc, khí thế hăng hái đáng khen. Vậy trước hãy gia ơn thưởng cho 1.000 quan tiền. Ngươi, Tạ Quang Cự, nên nhân cơ hội này, kíp chia binh, thủy, bộ đều tiến ; mà quân bộ thì kéo trước đến các chỗ hiểm yếu như Tuân Dụ, Cố Đế, để chặn đường giặc từ Chi Nê, qua sông chạy về sào huyệt ở Sơn Âm. Nếu chúng cố chết giữ Chi Nê, thì quan quân phải hết sức vây đánh bốn mặt, ra tay tiễu diệt thật dữ, đừng để một tên giặc chạy lọt".


    Lại truyền dụ cho Nguyễn Đăng Giai rằng : "Trước nhân Thanh Hoa có động, ta đã có chỉ sai ngươi về ngay làm việc đánh dẹp. Nay đạo quân Ninh Bình, đánh phá đồn giặc, mũi nhọn của binh sĩ đương sắc bén, chắc rằng nhân cái thế dễ như chẻ tre này, mau sớm dâng công. Mà thổ phỉ Thanh Hoa cũng là bọn nhỏ ; đã có biền binh do Kinh phái và quan quân của tỉnh Nghệ An đi đóng giữ đủ giúp việc đánh dẹp rồi. Khi tờ dụ đến, nếu ngươi đã về Thanh Hoa rồi cũng được, nếu còn ở Ninh Bình, thì chuẩn cho cứ lưu lại đấy, chuyên tâm đánh giặc, khỏi phải đi lại cho nhọc".


    Lũ Tạ Quang Cự đem binh các đạo thủy, lục đều tiến hạ luôn được các đồn giặc ở An Đội, Tuân Dụ, Nhiễm Hạ, thẳng đến Chi Nê. Tướng giặc Quách Tất Công cùng bè lũ, đã bỏ đồn lủi trốn từ trước.


    Tin thắng trận tâu lên. Vua cả khen, sai Binh bộ truyền dụ rằng : "Quan quân đạo này tiến đánh, lấy lại được Chi Nê tuy rằng tướng giặc trốn trước, chưa bắt được đem xử án, nhưng vì hăng hái, cố gắng tiến lên được thắng lợi ấy cũng nên khen thưởng để khuyến khích hàng ngũ. Vậy Tạ Quang Cự, Hoàng Đăng Thận và các người đi trận ấy là quân thứ dinh Thần sách, Vệ úy vệ Tuyển phong hữu dinh Thần sách Tô Huệ Vân, Phó vệ úy vệ Tráng võ Tống Phước Minh, thự Phó vệ úy vệ Khinh kỵ Cao Khả Tuyên, Quản phủ Thọ Xuân là Lê Phỉ Ba : ở dưới tên những người này trước đây có ghi giáng cấp, nay đều chuẩn cho được khai phục. Nguyễn Đăng Giai trước bị cách lưu, nay cũng chuẩn cho khai phục nguyên hàm. Phó vệ úy vệ Long võ hữu là Nguyễn Tiến Lâm, Vệ úy vệ Túc võ là Hoàng Văn Viện, Vệ úy vệ Công võ là Nguyễn Văn Huy, Phó vệ úy vệ Tuyển phong tả là Văn Hữu Xuân và Viên ngoại lang Nguyễn Đức Nhuận đều được thưởng gia quân công 1 cấp, lại thưởng cho mỗi người 1 đồng kim tiền Phi long. Các Suất đội mỗi người được thưởng 3 đồng ngân tiền Phi long hạng lớn ; các thổ mục mỗi người 2 đồng. Các biền binh và thổ binh được thưởng chung 1.000 quan tiền.


    "Bọn ngươi, Tạ Quang Cự, nên nhân đà thế thắng lợi này huy động quân tinh nhuệ của ta đến thẳng sào huyệt giặc ở Sơn Âm, cốt bắt sống bọn thủ nghịch Lê Duy Lương, Lê Duy Nhiên, Quách Tất Công, Quách Tất Tại và Quách Tất Tế, đóng cũi giải về Kinh, hoặc giết chết, cũng cắt đầu bỏ hòm, mang về cửa cung khuyết, để bêu các chợ. Bè đảng, tộc thuộc của giặc cũng giết hết, không để sót lại một mống. Vợ con, của cải người xã Sơn Âm, theo như dụ trước, đều tịch thu hết để làm của thưởng.


    "Lại truyền dụ cho Phạm Văn Lý ở đạo Hưng Hóa thúc giục đại binh tiến đánh các đồn giặc ở Quỳnh Lâm v.v… rồi lập tức thủy bộ cùng tiến đánh phá sào huyệt giặc ở Đà Bắc, một mặt đốc thúc lính và dõng của đạo quân Đinh Công Trọng mau chóng do đường Kim Bôi, thẳng đến đánh phá Sơn Âm. Đến như quan quân đạo Bắc lộ của Nguyễn Văn Cẩn và Nguyễn Văn Phương, đã lâu, chẳng lập được công trạng gì. Nay 2 đạo Đông lộ và Nam lộ đã lấy lại được Chi Nê, mà Bắc lộ cũng vẫn không có tăm hơi gì ! May mà giặc sợ oai, quân ta đến đâu, giặc tan vỡ chạy trước đến đó. Nếu không thế, Bắc lộ đã im lìm như không có quân thì giặc được chuyên sức chống 2 lộ Đông, Nam, há không lỡ việc sao ? Vậy đều truyền chỉ nghiêm quở. Nay đã lấy lại được Chi Nê, không cần phải do đường Thức Cốc mà đến nữa, chuẩn cho lập tức đi đường khác đến Sơn Âm, hội đại binh, 3 lộ cùng đánh khép lại. Như thế mới đắc lực hơn".


    Tổng thống quân vụ đạo Hưng Hóa, Phạm Văn Lý, đóng quân ở Quảng Oai, phái bọn Lãnh binh Tuyên Quang là Trần Hữu Yến, Quản phủ Vĩnh Tường là Nguyễn Duy Trữ, quyền nhiếp Quản phủ Lâm Thao là Hoàng Văn Điềm đi tiễu phỉ ở các huyện Hạ Hoa, Hoa Khê : phỉ đều thua vỡ. Nhiều lần bắt sống, chém chết được hơn 100 tên. Việc lên đến vua. Vua sai theo lệ, cấp thưởng.


    Quyền hộ Tuần phủ Thanh Hoa là Nguyễn Khả Bằng tâu nói : "Dò thám được tin thổ phỉ Ninh Bình từ Chi Nê lui về Phố Cát, có chừng hơn 1.000 quân đặt hơn 20 nơi đồn trại. Vả lại, giặc này dựa vào thế chỗ hiểm trở của Sơn Âm, tụ tập bọn côn đồ, âm mưu làm việc trái phép. Nay chúng đã bỏ Chi Nê, rút hết về Phố Cát, thì Sơn Âm, tưởng chỉ là một nơi sào huyệt trống rỗng thôi. Vậy, xin sắc sai quan quân các đạo Ninh Bình thẳng đến đánh phá Sơn Âm, quét sạch sào huyệt. Lại do đường thủy thẳng đến Hoàng Giang và Phố Cát quấy rối mặt sau của giặc. Biền binh do tỉnh sai phái, chia đường cùng tiến để đánh mặt trước, thì bọn phỉ đầu đuôi không cứu ứng được nhau, ta tất có thể phá được".


    Vua dụ rằng : "Hạt ngươi có 1, 2 bọn phỉ quèn, chẳng qua ngầm thông với lũ giặc Ninh Bình, mưu đồ gây sự để chia binh lực của triều đình. Nay thám tử báo rằng phỉ từ Chi Nê rút hết về Phố Cát, tin đó chưa chắc đã thực cả đâu. Thế mà ngươi lại vội tin nói rằng : "Sơn Âm chỉ là một nơi sào huyệt trống rỗng !". Cơ mưu đoán giặc như thế cũng không đúng. Vả lại, thổ phỉ Ninh Bình không thể cố chết giữ lấy Chi Nê, bị quan quân đánh bại, thì chúng sớm đã kinh hồn rồi, dù có thiết lập đồn trại linh tinh, cũng là kế cùng mới làm cái trò ấy để kéo dài thêm chút hơi tàn thôi. Còn như nói rằng "giặc có chừng hơn 1.000 người, chia đặt hơn 20 trại đồn", thì ra mỗi đồn có được mấy người, liệu có giữ vững được không ? Huống chi quân và voi do ngươi phái đi kể có hàng nghìn, thì đánh phá còn có khó gì. E rằng quân ta một khi kéo đến, thì giặc đã sợ bóng sợ gió mà tan vỡ trước rồi !


    "Còn sào huyệt giặc ở Sơn Âm thì đã đốc thúc quan quân Ninh Bình hẹn ngày đến đánh phá, không đợi ngươi phải xin. Ngươi nên gấp đem quân vệ Ban trực do Kinh phái, tiến đánh giặc. Lại nghiêm đốc thúc số binh trong hạt đã sai phái, gắng sức hăng hái tiến lên. Và tuân theo lời chỉ dụ trước, truyền hịch bảo bọn thổ ty hiệp sức đi tiễu. Nếu sớm thắng trận dâng công thì tất được hậu thưởng. Nếu cứ một mực quan cho trì hoãn thì nhất định khó tránh khỏi lỗi.


    "Vả, tháng trước, ta đã liệu trước rằng địa thế Ninh Bình gần liền Thanh Hoa, một khi Ninh Bình đã có thổ phỉ gây sự, thì Thanh Hoa chưa hẳn không có, nên đã
  • Chia sẻ trang này