0060.0056

30/12/15
0060.0056
  • PDF
    GoogleDocs

    :rose::rose::rose:

    sai người quyền chức Tuần phủ Thanh Hoa, lại đem 500 lính Nghệ An và 1 vệ lính Kinh phái đi đến đó đóng giữ. Gần đây quả có thổ phỉ lén lút nổi lên. Ngươi là võ biền xuất thân, lúc có việc, đã không gia tâm phòng ngừa, kịp nghe tin báo có giặc lại không chịu tự mình đi đánh dẹp, chỉ ủy cho người già yếu là Phạm Đình Bảo đi thay, đến nỗi suốt tuần, chưa từng giết được một tên giặc, há lại không lỡ việc sao ? Vậy, trước hết giáng nhà ngươi 2 cấp".


    Ra lệnh : Gặp tiết Vạn thọ, trước 1 ngày và sau 3 ngày chính lễ, tất cả 5 đêm, ở hai bên tả hữu ngoài sân rồng trước điện Thái Hòa, ở trước cửa Ngọ Môn, ở hai bên tả, hữu cầu Kim Thủy, mỗi nơi đặt 2 cây đình liệu. Việc này được đặt làm lệ.


    Chuẩn cho quan viên văn võ trong Kinh và ngoài các tỉnh kể từ cuối tháng 12 năm Minh Mệnh thứ 13 [1832] trở về trước, phàm ai vì việc công, bị giáng 2 cấp trở lên thì cho khai phục 1 cấp ; ai bị giáng 1 cấp thì cho khai phục cả. Từ ngày 23 tháng này trở về trước, ai vì việc công bị phạt lương phải ghi vào sổ thì do Bộ làm thành danh sách, đợi chỉ khoan miễn. Những người gắng sức làm việc để chuộc tội ở Kinh hay ở ngoài các tỉnh hằng tháng đều được cấp tiền 1 quan, gạo 1 phương, kể bắt đầu từ mồng 1 tháng 5.


    Chuẩn cho từ đổng lý đến binh lính làm thợ ở điện Thái Hòa, ở Đại Cung môn và Ngọ Môn được ban ăn 1 bữa.


    Nguyên Hữu tham tri bộ Lễ, hưu trí là Nguyễn Đăng Tuân nhân lễ Khánh tiết, về Kinh, lạy mừng, vua triệu vào yết kiến, yên ủi hỏi han và sai ban cho một tờ khắc chữ in son bài "Thanh dạ đối vũ quan thư ((1) Đêm thanh trời mưa xem sách.1) hồi văn thi" trong Tập thứ hai thơ Ngự chế.


    Vua bảo bộ Lại rằng : "Trước đã chuẩn y lời bàn của đình thần : phàm những nơi có đặt chức Tổng đốc thì đều lĩnh cả việc Tuần phủ. Nhưng nghĩ công việc trong tỉnh không việc gì không quan hệ đến tay Tổng đốc. Vậy Bố chính, án sát đồng thành và Lãnh binh thuộc tỉnh dù mỗi người đều giữ chức làm phận sự mình, nhưng cũng vẫn thống thuộc ở Tổng đốc, thì trong đó đã có nghĩa là Tổng đốc lĩnh công việc của Tuần phủ rồi. Nay chuẩn định : Hạt nào đã có Tổng đốc lại có Tuần phủ thì cứ theo như cũ mà làm ; còn hạt nào chỉ đặt Tổng đốc, thì chẳng cần phải nêu lên những chữ "lĩnh Tuần phủ" nữa. Việc này được đặt thành lệ.


    Tổng thống quân vụ đạo Hưng Hóa là Phạm Văn Lý cùng Hộ đốc Sơn - Hưng - Tuyên là Hồ Hựu tâu nói : "Thám được bọn phỉ phần nhiều lẩn lút tụ tập ở rừng núi thượng du. Duy có một lộ Đà Giang tiếp giáp sách Sùng Phong (thuộc huyện Bất Bạt) trở lên, quan quân chưa đánh đến, mà Cai đội thổ ty ở Sùng Phong là Đinh Công Thự đương cùng phỉ phạm là lũ Đinh Công Tiến đặt thêm 3 đồn để cố giữ Quỳnh Lâm. Bọn thần đã phái biền binh đóng chặn ở địa phận Bất Bạt rồi. Vả lại, Đinh Công Thự, trung hay gian, cũng chưa ngả rõ về mặt nào. Hắn là người xảo quyệt. Trước đây hắn có gửi tờ cáo cấp, cũng là một cách hắn làm sẵn để dọn đường lối cho sau này nếu phải quay về. Nhân lúc thế giặc đã suy mà ta chiêu dụ, nếu hắn chịu quay về, thì cũng đỡ cho quân ta khỏi phải cái khổ xông pha sơn lam chướng khí. Hiện đã phái ủy Đội trưởng gắng sức làm việc chuộc tội là Đinh Công Tĩnh đem tờ hịch đến dụ hắn. Nếu hắn nghĩ lại, bắt hoặc giết Đinh Công Tiến đem nộp, thì Sùng Phong được yên, bọn thần tức khắc lần lượt đánh lấy Vạn Bờ. Nếu không thế, thì sẽ chia phái đại đội binh thuyền hiệp sức đánh dẹp, hẹn sẽ bắt sống hoặc chém đầu tướng giặc, quét sạch một dải Đà Giang thì thế giặc ở Sơn Âm sẽ bị cô lập".


    Vua dụ rằng : "Sau khi giải vây Hưng Hóa, binh uy vang dậy, nhuệ khí đương hăng, chính là lúc nên thừa thắng mà đuổi đánh để sớm dâng công. Nhưng ngươi, Phạm Văn Lý, đến quân thứ đã được hàng tuần, không thấy có sự trạng đánh dẹp gì, để cho đảng giặc ở Sùng Phong được kịp đắp đồn kiên cố mà phòng bị. Ngươi không phái binh tiến đánh ngay, lại đặt đồn để cầm cự với giặc ! Ngươi là một người đánh khỏe, vì cờ gì lại chậm chạp loanh quanh đến thế ! Chẳng qua vì ngươi lầm nghe lời Hồ Hựu cho rằng sào huyệt giặc đều là nơi hiểm trở lam chướng, trong lòng vướng vấp thành ra ngờ sợ đó thôi ! Vả lại, việc cha con Đinh Công Thự phản bội, có tên phạm bị bắt đã nói rõ rồi. Huống chi trong tập tâu của ngươi trước đã nói: "Hắn cùng lũ Đinh Công Tiến đặt thêm 3 đồn", sau lại nói "trung hay gian, chưa ngả rõ về mặt nào !". Lời nói thực là hàm hồ ! Vậy hẵng truyền chỉ nghiêm quở. Đến như nói rằng "phái người đến phủ dụ để hắn bắt hoặc giết tướng giặc đem dâng". Kể ra, dùng giặc cướp để đánh hoặc cướp, cũng là mưu lược quyền biến của phép dụng binh, nhưng không nên để quân đóng lại lâu ngày, mà chỉ chuyên việc chiêu dụ, để giặc nhòm ngó được tình hình sâu nông, há không phải chậm trễ hỏng việc ? Vậy, Hồ Hựu đã có chỉ gọi về làm việc ở tỉnh. Còn Phạm Văn Lý nên mau mau theo lời dụ trước, nghiêm đốc đại binh đánh giết đảng giặc Quỳnh Lâm, rồi tức khắc thủy bộ cùng tiến, đánh phá sào huyệt giặc ở Đà Giang, chứ không được đóng binh hại lương".


    Thổ Tri châu Văn Bàn là Hoàng Kim Thịnh ngụy xưng Thống lãnh, kêu gọi tụ tập dân trong châu được hơn 400 người đánh phá đồn Trấn Hà. Thổ binh trong đồn đều trở giáo theo giặc. Suất đội giữ đồn là Lê Thế Tiệp thua chạy, giặc bèn cướp lấy súng ống, khí giới, của cải, đồ vật, mở lao thả tù. Lại có lũ phỉ khác đánh đồn Bách Lẫm. Thổ Tri huyện Trấn An, Nguyễn Đình Hán, cùng Suất đội giữ đồn là Vũ Văn Nghĩa, chống giữ. Nghĩa mở cửa, đón phỉ vào. Hán thấy có nội phản, bèn rút về huyện sở. Phỉ đánh 4 mặt rất gấp. Hán vì sức không chống nổi phải chạy về Yên Bái (tên một trang) chờ quân cứu viện. Thự phủ Hưng Hóa là Ngô Huy Tuấn đem việc tâu lên.


    Vua dụ Phạm Văn Lý lập tức phái Quản vệ vệ Kinh tượng là Lê Văn Thụy cùng 2 Quản cơ các cơ Sơn Tây đem 500, 600 biền binh giao cho Phạm Văn Điển quản lĩnh, đi tiễu, truyền hịch cho Nguyễn Đình Hán đem thổ binh làm tiền khu. Lại cho rằng Trấn Hà, Bách Lẫm đều ở ven sông Thao, nên ra lệnh sức cho Phó vệ úy Nguyễn Văn Quyền đem 6 binh thuyền đến hội. Lại dụ cho Hà Nội vát thêm 4 chiếc thuyền ô, lê và sam bản chở đến quân thứ Phạm Văn Điển để điều khiển.


    Vua mật dụ Tuần phủ Lạng - Bình là Hoàng Văn Quyền, rằng : "Gần đây, các hạt Bắc Kỳ thỉnh thoảng còn 1, 2 bọn thổ phỉ lén lút nổi dậy, chẳng qua chỉ là lũ nhãi ngông cuồng gây sự lôi thôi. Nay, 2 đạo Ninh Bình, Hưng Hóa luôn được thắng trận, đảng giặc đã tan chạy bốn ngả, chính là lúc đại đội quan quân nên cày sân, quét tổ, để chẳng mấy chốc có thể dâng công to. Các thổ ty ở hạt ngươi và kiêm hạt Cao Bằng, không cần phải vội giục chúng đến họp tập làm chúng ngờ vực. Ngươi chịu sự ký thác nơi biên khổn, nên làm thế nào lưu tâm dò xét, để phòng trước khi xảy việc, mong cho biên cảnh được yên ổn, phải cẩn thận, đừng bối rối, để đến nỗi xao xuyến lòng người !".


    Vua nghe nói biền binh Thanh Nghệ thuộc dinh Thần sách ở quân thứ Hưng Hóa rất là được việc. Trong đám giặc hễ trông thấy nón chóp lông thì liền gọi nhau lùi chạy. Vua sai bộ Hình truyền dụ Phạm Văn Lý hỏi lại các tướng đi trận gần đây thì những lính ấy quả có hăng hái tiến lên, trội hơn quân các đạo khác liền truyền chỉ ban khen và thưởng cho 600 quan tiền. Lại được tin Quản phủ Nguyễn Duy Trữ đi tuần bắt giặc, cũng đắc lực, bèn chuẩn cho thưởng hàm Vệ úy để khuyến khích những tướng sĩ dũng cảm.


    Thự Bố chính Nghệ An là Nguyễn Đình Tân, án sát là Vũ Đĩnh tâu nói : "Tỉnh hạt Nghệ An liền đất với Thanh Hoa, có nhiều đường tắt thông đi các nơi. Gần đây, được tin thổ phỉ Thanh Hoa lén lút nổi dậy, bọn thần đã phái Hiệu úy vệ Cẩm y của tỉnh là Nguyễn Văn Lễ, đem binh chia đi Diễn Châu và Quỳ Châu phòng thủ theo địa phận hạt mình. Lại thông sức cho các phủ Tương Dương, Trấn Biên, Trấn Ninh phải canh phòng nghiêm cẩn hơn".


    Vua cho là phải.


    Thống đốc quân vụ đạo Ninh Bình là Tạ Quang Cự, Tham tán là Hoàng Đăng Thận, Nguyễn Đăng Giai, đóng quân ở Chi Nê, chia phái lùng bắt thổ phỉ ở Công Đôi, Thản Đôi, Đồng Tôm (Hà Nguyên) : giặc đều tan vỡ chạy trốn cả. Quan quân thu được rất nhiều súng ống, khí giới. Gặp lúc Lãnh binh Hải Dương là Nguyễn Văn Phượng, Lãnh binh Hà Nội là Nguyễn Văn Cẩn, Lãnh binh Thủy sư là Tôn Thất Chung, do đường Bắc lộ đem binh tiếp đến, bọn Tạ Quang Cự được tin tên giặc là Quách Tất Tế còn ở địa phương Đề Cốc, ỷ Na quấy nhiễu cướp bóc, liền chia ủy Nguyễn Văn Cẩn, cùng Tô Huệ Vân đem hơn 700 biền binh đóng giữ Chi Nê, Tôn Thất Chung cai quản đội binh bộ hạ quay về Thức Cốc, ngăn chặn giặc chạy về con đường phía bắc, còn mình thì đem binh và voi đi Xích Thổ, chuyển sang Đề Cốc, ỷ Na. Khi bọn Quang Cự đến nơi, giặc được tin đã bỏ đồn chạy trốn trước. Bấy giờ luôn mấy ngày mưa dầm, nước khe tràn ngập, Quang Cự liền dâng biểu xin chờ khi nước xuống, sẽ đem ngay quân đánh phá đồn á ở đường Nam lộ rồi thẳng tới Sơn Âm, tùy cơ đánh dẹp và phủ dụ.


    [Quang Cự] lại nói : Trước kia, trong trận thắng ở Chi Nê, đường thủy thì có Vệ úy Cao Khả Tuyên, đường bộ thì có Vệ úy Tô Huệ Vân, Tống Phước Minh và Viên ngoại lang Nguyễn Đức Nhuận, rất là đắc lực ; Cai tổng Xích Thổ là Bùi Văn Lợi, thổ mục Cố Đế Quách Công Ba, ra sức dẫn đường, công cũng đáng ghi.


    Vua xuống dụ chuẩn cho Cao Khả Tuyên, được thực thụ ngay ; Tô Huệ Vân và Tống Phước Minh mỗi người được thưởng gia quân công kỷ lục 1 thứ. Bùi Văn Lợi cho Tòng bát phẩm bá hộ, Quách Công Ba cho chức hàm cai tổng.


    Quyền hộ Tuần phủ Thanh Hoa là Nguyễn Khả Bằng tâu nói : "Lũ giặc tụ tập ở Yên Định, Vĩnh Lộc, đặt nhiều đồn trại, lính tỉnh ít ỏi, chưa dám khinh tiến. Thần đã phi sức, giục Nguyễn Đăng Giai và Giáp Văn Tân mau đem biền binh về tỉnh, chia đi đánh bắt.


    Vua dụ rằng : "Về Nguyễn Đăng Giai và Giáp Văn Tân, ta đã có chỉ dụ : 1 người ở lại Ninh Bình, 1 người ở lại Hưng Hóa để đánh dẹp. Còn ngươi, ta cũng xuống dụ giục đi đánh giặc rồi. Vả lại, mấy tên nhãi nhép ở hạt ngươi chẳng qua nhân khi sơ hở, lén lút nổi dậy. Nay giặc Ninh Bình thua đau, thì lũ ấy nghe tin, không bao lâu cũng tan vỡ. Còn ngươi, trong vòng 10 ngày, đã chẳng làm được một việc gì, lại chỉ mỗi vị bối rối cuống quýt, động tý thì kêu quân ít ! Ngươi là người được đặc cách sai phái làm quan chăn dân một tỉnh, sao lại đến nỗi hèn nhát như vậy ! Còn mặt mũi nào trông thấy triều đình ? Huống chi biền binh do Kinh phái và quân Nghệ An hiện đã đến cả ở tỉnh. Lập tức nên liệu để 400 lính tỉnh ở lại canh giữ tỉnh thành, còn thì phân phái cho việc đánh dẹp, như thế không phải không nhiều. Lại nữa, Bố chính mới bổ là Trịnh Đường, chắc đã đến tỉnh rồi. Ngươi tự xét: nếu còn có thể trổ tài, bàn mưu, quét sạch giặc giã, thì lập tức đem quân đi giết giặc lập công để chuộc tội trước, nếu cam phận kém cỏi, bất tài, không đương được trách nhiệm ấy thì lưu hẳn lại ở tỉnh để đợi chỉ, giao hết biền binh và voi cho Trịnh Đường lên thay đi tiễu. Một khi đã đến bước ấy thì ngươi thử nghĩ có được rộng dung ở đời nữa không ?".


    Lại truyền dụ cho Nghệ An kíp giục Bùi Công Lai, do Kinh phái đi, đem ngay biền binh Hậu vệ và 2 thớt voi chiến đến Thanh Hoa để hội tiễu. Sau đó, có chỉ cách lưu Nguyễn Khả Bằng.


    Sai Nguyễn Văn Trọng, Thống chế Hữu dực dinh Vũ lâm đi Thanh Hoa quyền lĩnh ấn quan phòng Tổng đốc, rồi thống suất quân các đạo chuyên việc đánh dẹp : từ Nguyễn Khả Bằng trở xuống đều ở dưới quyền điều khiển. Khi ra trận nếu thấy kẻ nào chùn lại, thì cho trị bằng quân pháp trước, rồi tâu lên sau. Lại sai Hà Duy Phiên, Tả phó Đô ngự sử viện Đô sát, sung chức Tham tán quân vụ. Trước đây, khi thổ phỉ Thanh Hoa mới ló lên, Duy Phiên dâng sớ xin đi ; vua khen là có lòng vì nhà vua mà đánh kẻ chống lại, đến đây mới có lệnh này. Bọn Trọng vào trước thềm, bái biệt. Vua dụ rằng : "Ngươi, Nguyễn Văn Trọng, là túc vệ đại thần và ngươi, Hà Duy Phiên cũng là đường quan bộ viện, nay cầm quân đánh giặc nên nghĩ rộng mở mưu chước, sớm dâng tin thắng trận, để được thưởng to”. Con của Trọng là Đội trưởng Nguyễn Văn Tuấn cũng cho theo đi quân thứ.


    Sai Lê Văn Đức, thự Thượng thư bộ Binh, đi Hưng Hóa làm Tham tán quân vụ. Cho Phạm Văn Điển làm Chưởng cơ, cũng sung làm Tham tán. Phàm những cơ mưu đánh dẹp đều chuẩn cho hội bàn với Tổng thống Phạm Văn Lý mà làm cho ổn thỏa. Tất cả các tấu sớ đều cho cùng đứng tên : Lý ở trên, Đức và Điển ở dưới.


    Thăng Tả tham tri bộ Hộ là Trương Đăng Quế lên thự Thượng thư Binh bộ kiêm lĩnh ấn triện viện Đô sát.


    Thăng nguyên án sát Tuyên Quang là Thân Văn Quyền lên Hữu thị lang bộ Hộ.


    Chuẩn định : Từ nay, phàm lễ Thường tân cúng ở các miếu và điện Phụng Tiên đều do sở Thị vệ chuyển báo cho hoàng tử tước công và các hoàng tử chọn lấy bốn người đã dự ban thứ triều hạ, đều mặc phẩm phục, chia đi làm lễ. Việc này để ghi làm lệnh (Từ trước đến nay, việc cúng lễ vật chỉ có viên chức trong Từ tế ty dâng tiến).


    Chuẩn định : Phàm những tập tấu bí mật do các địa phương dâng lên, nếu là việc quan hệ cẩn mật, hoặc lưu lại ở nơi vua, hoặcc niêm phong gửi đi, hoặc nên do các bộ hay Nội các bí mật sao lục, đều phải đợi chỉ tuân hành. Ngoài ra, có lời phê giao xuống, đều do bộ hữu quan sao lục phái đi. Nếu chỉ tầm thường, không việc gì khác, thì do quan đương phiên túc trực sao lục phát đi. Chuẩn định này được ghi làm lệnh.


    Sai Hộ bộ và Nội các đến nhà Duyệt Thị, đốc suất thợ, theo phép mới, đúc tiền "Minh Mệnh phi long" (Phép đúc : dùng 8 phần đồng đỏ, 2 phần kẽm, luyện lẫn với nhau thành 1.000 lạng rồi đem 4.000 lạng bạc hoa văn, hòa trộn với nhau, chế luyện thành 5.000 lạng bạc).


    Dùng Cao Hữu Dực, Lang trung bộ Công sung làm đốc công chỗ thợ làm ở Vũ khố ; án sát Hà Tĩnh Cao Hữu Dực, Lang trung bộ Hộ Lê Trường Danh được làm Lang trung Công bộ, sung việc đốc công chỗ thợ làm ở Vũ khố.


    Định rõ thể lệ về lương biền binh các tỉnh từ Quảng Nam trở vào Nam.


    Phàm binh lính các cơ, các đội giản binh hay mộ binh hễ là lính các tượng cơ, thì hằng tháng được 1 quan tiền, 1 phương gạo ; trẻ chăn, được 5 tiền, 1 phương gạo. Còn cơ đội nào thường xuyên làm việc công vất vả, vẫn được cấp lương theo lệ trước. Người làm việc thường xuyên, hằng tháng, cấp 5 tiền, 1 phương gạo. Người phân ban chỉ cấp 1 phương gạo. Duy gặp khi sai phái việc quân, hoặc phái đi đóng đồn để canh phòng ở ven biên giới, hoặc đi các hạt khác làm việc công, thì chẳng cứ là có phân ban hay không, hằng tháng cũng được cấp 1 quan tiền, 1 phương gạo. Đến như tù phạm bị tội quân lưu được dồn bổ làm lính và những người bị án xử làm lính, đều thường xuyên ứng trực, thì không kể là có dồn thành cơ đội hoặc trích bổ vào các cơ đội, hàng tháng, cũng đều được cấp 5 tiền, 1 phương gạo. Lính lệ đương ban phục dịch ở các phủ huyện, hằng tháng, được 1 phương gạo. Bắt đầu thi hành kể từ ngày mồng 1 tháng 5 năm nay.


    Nguyễn Đăng Giai, Tham tán đạo Ninh Bình, từ phủ Thiên Quan dẫn quân về Thanh Hoa bắt giặc, Tổng đốc quân vụ là Tạ Quang Cự, Tham tán là Hoàng Đăng Thận đem việc tâu lên.


    Vua phê bảo rằng : "Nguyễn Đăng Giai đã về rồi cũng được. Quan quân 1 đạo của ngươi không phải không nhiều, cũng đủ làm được việc rồi, chứ còn đợi gì thằng nhãi hay nói khoác mà không có thực dụng kia ?".


    Vua sai truyền dụ Phạm Văn Lý ở đạo Hưng Hóa rằng : "Ta cho rằng ngươi vốn có tiếng là người trung dung, nên mới ủy cho quân sự là việc quan trọng. Thế mà trước khi ngươi đến, lũ Phạm Văn Điển đã đánh thắng luôn nhiều trận, giải vây ngay cho Hưng Hóa, thổ phỉ tan vỡ, chạy trốn ra bốn phía. Kịp khi ngươi đến quân thứ tính đốt tay đã quá nửa tháng, thế mà chưa giết được một tên tướng giặc, bắt một đứa phản nghịch nào, chỉ nghe nói cắm trại cố giữ mà thôi. Nguyên ta sai đi là cốt sai ngươi ra trận đánh giặc, chứ có sai ngươi đóng chặt vách thành, cố giữ lấy mình. Việc này khiến cho ta bất bình lắm ; vả lại, ngày trước ngươi đi đánh giặc Phan Bá Vành, hăng hái, quên mình, làm nên công trạng, cho nên nay được vinh phong tước bá. Khi ấy sao có trí dũng như thế. Đến nay, đánh dẹp toán giặc nhỏ đã từng tàn bại, thế mà ngươi lại nghe người, cứ loanh quanh nghe ngóng, sao mà bất tài, bất trí đến như vậy ! Hoặc giả ngươi, tuổi già, sức yếu, không còn hăng hái sắc bén như trước thì không khéo đến lỡ việc của ta ! Ngươi nên cứ thực tâu bày về tình trạng đánh dẹp hiện nay thế nào, và xét mình có còn khỏe mạnh có thể đảm đương được việc quân lữ nữa không. Nay tiết trời đã đến giữa mùa hạ, thường có mưa dầm, nếu không kíp quét sạch đảng giặc để sớm khải hoàn, đến nỗi khi xảy ra bất tiện ! Hay là bây giờ khí trời nóng nực, ngươi chỉ biết phẩy quạt, hóng mát, ngồi nhìn cho giặc tự trốn cái chết, không cần nhọc sức bắt hoặc giết nữa ? Cứ thực tâu lên ta sẽ xuống chỉ cho làm ! Lại nữa, Ngô Huy Tuấn mới thự Tuần phủ cũng có trách nhiệm về quân lữ. Ngươi nên để án sát Trần Ngọc Lâm và Lãnh binh Bùi Văn Đạo cùng 400, 500 biền binh ở lại đủ giữ tỉnh thành ; rồi ngươi lập tức cùng với Tham tán Phạm Văn Điển đem quan quân hoặc đi đến Văn Bàn và Trấn Hà đánh dẹp thổ phỉ mới nổi, hoặc chia đường đem quân càn quét thổ phỉ ở Thanh Xuyên, cốt phải hết sức khẩn cấp đánh dẹp không để giặc được rảnh tay, hoặc như than tàn lại bốc cháy, thì tội ấy không nhỏ đâu. Ngươi, Phạm Văn Lý, khá tư hỏi Ngô Huy Tuấn : nếu y muốn lĩnh riêng quan quân để đi tiễu, thì nên phái ủy Hoàng Văn Hậu cùng 1 Quản cơ hay 1 Quản vệ và 500 biền binh, 2 thớt voi chiến, cho lệ thuộc vào, không nên có lòng kỳ thị, ghét người lập được công lao, thì lỗi ấy lại càng to hơn đấy !".


    Đảng giặc Ninh Bình là Lê Duy Nhiên và Đinh Thế Đức, từ khi tỉnh thành Hưng Hóa được giải vây, thì rút về Thạch Bi đến nay lại kết đảng vài trăm tên đến chiếm giữ 2 động Hiền Lương, Hào Tráng thuộc châu Đà Bắc đòi lấy binh lương. Thổ dân đều chạy trốn.


    Tổng thống Phạm Văn Lý liền cùng Hộ đốc Hồ Hựu thân đem biền binh thủy, bộ 3 lộ do đường sông Đà tiến đánh, rồi làm sớ tâu lên. Hựu lại có nói : "Gần đây làm việc, phần nhiều không được đúng, nên xin theo Phạm Văn Lý, gắng sức làm việc để chuộc tội".


    Vua phê bảo : "Đã phái Lê Văn Đức đi làm Tham tán. Còn Hồ Hựu không được trì hoãn ở lại quân thứ".


    Bố chính Nghệ An là Nguyễn Đình Tân, án sát Vũ Đĩnh tâu nói : "Dân Mường Cai thuộc phủ Trấn Ninh trước bị Nam Chưởng đem đi đã lâu không thấy trở về. Nay phủ ấy khẩn xin phái người sang Nam Chưởng lĩnh về để cho họ được yên nghiệp làm ăn. Vả lại, nước nhà rộng lớn sự có hay không một Mường Cai, cũng không đủ kể. Duy lũ Phòng ngự đồng tri Trấn Ninh có trách nhiệm với dân với xã, lẽ đâu chịu để cho dân hạt nhà mình bị người khác giam giữ lâu thế ? Vậy bọn thần nghĩ nên sức sai gửi công văn sang Nam Chưởng bảo cho họ biết đường họa, Phước, để xem ý họ thế nào".


    Vua dụ rằng : "Dân Mường Cai lưu ngụ ở Nam Chưởng, trước đây bộ Lễ đã từng truyền sức bảo họ thả về đủ số, nhưng bấy nay vẫn chưa có tin trả lời. Nay nước Nam Chưởng đã đến kỳ tiến cống, theo lệ sớm, muộn chắc cũng có sứ sang chầu. Vậy hãy chờ để bộ Lễ hỏi rõ, rồi sẽ có cách đối xử. Phải gửi tờ tư để hội lại bàn làm, như thế mới có thể thống, chứ nếu vội vàng sai làm thông tư để dụ bảo họa Phước, thì họ lại nhân đấy dọa nạt người ta, lại sinh ra bất tiện. Các ngươi có chức phận phải giữ bờ cõi, việc gì cũng phải xét kỹ cho chín cốt làm cho đúng, chủ yếu là chớ nên khinh suất nóng nảy".


    án sát Ninh Bình là Trần Lê Hoán phải tội bị miễn quan.


    Vua bảo bộ Lại rằng : "Trước đây, vì thổ phỉ Ninh Bình quấy nhiễu, nguyên Hộ phủ Nguyễn Văn Mưu, phòng hộ không đúng cơ nghi, nên bị cách chức ngay, cho ra mặt trận làm lính gắng sức để chuộc tội. Còn Trần Lê Hoán có chức phận là xét hỏi hình án, tuy có khác với Nguyễn Văn Mưu là người có trách nhiệm vỗ về yên dân, nhưng, y cũng là quan giữ đất, ngày thường đã không biết bàn bạc cùng Nguyễn Văn Mưu, giữ yên thổ dân, dò xét người thực tình, kẻ gian nguy. Đến khi việc đã bùng ra, Chi Nê đã bị giặc chiếm giữ, y cứ điềm nhiên ngồi nhìn, không nghĩ ra được một chước để đến nỗi cơ nghi đánh dẹp trở thành chậm trễ hằng tháng, thì lỗi ấy cũng khó chối được. Huống chi lũ Quách Tất Công đã có âm mưu phản bội, năm trước, đã được tỉnh Nam Định mật tư bắt giải. Y và Hồ Hựu cùng làm việc, thế mà không sớm cùng nhau bàn bạc, tìm cách lùng bắt nghiêm ngặt, đến nỗi để giặc lọt lưới, tụ tập sinh việc ! Như thế thì tội càng to hơn. Vậy cách chức ngay, giao cho bộ Hình bàn xét. Cuối cùng Hoán bị phát vãng làm lính".


    Trong Kinh kỳ ít mưa. Vua sai quan đảo vũ, nhưng chưa ứng nghiệm. Lại sai hoàng tử, các tước công và các đường quan lục bộ, thay phiên nhau cầu đảo ở đàn Tam thần, trời bèn mưa. Liền sai sắm đủ lễ tạ, và thưởng cho hoàng tử, các tước công cùng các đường quan có thứ bậc khác nhau.


    Tổng đốc quân vụ đạo Ninh Bình là Tạ Quang Cự, Tham tán là Hoàng Đăng Thận đánh phá thổ phỉ ở Cao Đôi, Ngọc Đôi (đều là tên đất thuộc huyện An Hóa), đốt trại và sách kéo thẳng đến đồn á. Tướng giặc là Quách Phước Thành trông thấy hút chạy trốn trước. Bọn Cự làm sớ tâu lên.


    Vua dụ rằng : "Trận đánh được này tuy hơi đẹp ý ta, nhưng chưa xông thẳng vào phá được sào huyệt giặc, chưa bắt được thủ phạm để xử án, thì chưa đủ làm mỹ mãn lòng ta ! Vả lại lũ biền binh đã được ban thưởng nhiều lần, chắc đã đủ yên ủi tấm lòng đánh giặc cho vua, không cần lại thưởng nữa. Lũ ngươi nên nhân lúc quân ta đương có khí thế sắc bén, thẳng đến đánh phá Sơn Âm bắt sống hoặc giết sạch lũ tướng giặc Lê Duy Lương, sau này ta quyết không quên công lũ ngươi đâu. Còn cuộc thắng trận nho nhỏ thế này cũng là phận sự của quan quân, chưa đủ kể là công lao được, vậy há nên đòi thưởng ? Hãy cố gắng lên !".


    Quyền hộ Tuần phủ Thanh Hoa là Nguyễn Khả Bằng thân đem biền binh tiến đến 2 huyện Yên Định và Vĩnh Lộc đánh dẹp thổ phỉ làm sớ tâu lên.


    Vua phê bảo rằng : "Đã muộn rồi ! Sợ ngươi cũng khó che được lỗi trước !".


    Hộ phủ Thanh Hoa là Nguyễn Đăng Giai đánh bại thổ phỉ ở xã Phụng Công (thuộc huyện Vĩnh Lộc) phá luôn được các đồn giặc ở Kỳ Ngải, Nhân Lộ, bắt sống và chém được hơn 30 tên, thu được khí giới của giặc. Tin thắng trận ấy lên đến vua. Vua dụ : "Thổ phỉ Thanh Hoa lén lút nổi dậy. Cứ lý ra Nguyễn Đăng Giai khó chối được tội lỗi, nay biết ruổi ngựa quay về, phá được giặc, chỉ đủ đền bù được tội, chứ chưa nên bàn đến chuyện thưởng. Trong những phạm nhân bị bắt, nếu là dân Kinh theo giặc, phải nên xét rõ : lâu hay mới, có hay không chịu nhận chức danh của giặc, nên phân biệt mà xét xử. Nếu là tội loại thổ Mán thì tức khắc áp giải đến trước quân, chém ngang lưng, chứ không cần tra tấn. Vả lại, quyền lĩnh Tổng đốc Nguyễn Văn Trọng, Tham tán Hà Duy Phiên, hiện nay, chắc đã đến quân thứ rồi. Phải nên cùng Nguyễn Đăng Giai nhân thế thắng lợi này mau mau tiến quân, bắt ngay cho được tên đầu sỏ nghịch là Nguyễn Đình Bang đem đến xử án, không được lần chần ngày này ngày khác.


    "Lại nữa, Nguyễn Khả Bằng từ ngày quyền lĩnh ấn triện Tuần phủ đến nay, đã không biết ngăn chặn để đến nỗi thổ phỉ nổi nhiều. Đối với chức vụ, thực là có thiếu sót ! Huống chi mình là quan võ, lại mang lòng nhút nhát, không chịu chính mình ra trận ; kịp khi có chỉ giục giã tiến công, cũng chẳng làm được công trạng gì đáng kể ! Nay Nguyễn Đăng Giai có trận thắng này, thì Khả Bằng nghe thấy liệu có thẹn chết không ?


    "Còn Phạm Đình Bảo từ tháng trước đây, cầm quân đi tiễu, đến nay vẫn đóng một chỗ, ăn tốn lương, rất là hèn kém ! Trước đã có chỉ bắt về hưu, nay chuẩn cho lập tức cách chức, về làng".


    Việc xây dựng điện Thái Hòa, cửa Đại Cung, cửa Ngọ Môn đã hoàn thành. Ban thưởng cho Đổng lý Lê Đăng Doanh, Hoàng Văn Khuê, Nguyễn Tăng Minh, Lê Văn Đức ; Tham biện Đoàn Văn Phú, Nguyễn Trung Mậu và các nhân viên chuyên biện, tòng biện v.v… cấp kỷ kim tiền, ngân tiền có thứ bậc khác nhau.










    chính biên



    đệ nhị kỷ - Quyển xciv



    Thực lục về Thánh tổ nhân hoàng đế



    Quý tỵ, năm Minh Mệnh thứ 14 [1833], mùa hạ, tháng 5.


    Chuẩn định : Từ nay, phàm thuyền Kinh chở đi các địa phương để vận tải và các hạng thuyền đi thú ở các tỉnh đã hết hạn chở, hiện đến cửa biển Thuận An, bộ Công tiếp được tin báo thì lập tức sai quan đi kiểm nghiệm : nếu thuyền nào nhẹ, nổi, không đúng lệ vận tải hoặc lại chở kèm hàng riêng thì phải hặc tâu để trừng trị. Nếu tư vị bao che thì tội cũng như phạm nhân. Chuẩn định này được ghi làm lệnh.


    Vua cho rằng Sơn, Hưng có động, 3 trạm Sơn Quang, Sơn Đồng, Sơn Xá ở dọc đường phải bận rộn vất vả về việc chạy trạm, chuyện đệ văn thư, bèn gia ơn từ ngày 1 tháng 4 năm nay trở về sau, hằng tháng cấp cho 15 quan tiền, 10 phương gạo. Khi việc yên thì thôi.


    Dùng : Hoàng Bình ((1) Chính tên là Hoàng Thì Bình (Thực lục vì kiêng tên húy triều Nguyễn, nên bỏ bớt chữ "Thì"), người làng Cót, nay thuộc phường Trung Hoà, quận Cầu Giấy, Hà Nội.1), nguyên Đốc học Vĩnh Long làm Đốc học Thanh Hoa, Chủ sự bộ Lại Bùi Trần Đản làm Đốc học Bắc Ninh.


    Thự Tổng đốc Hải - Yên, Nguyễn Công Trứ, dâng sớ nói : "Theo lệ trước, mỗi đội ở các vệ, cơ đặt 4 Suất thập. Năm Minh Mệnh thứ 12 [1831] bàn định việc san bổ cơ binh Bắc Thành, hễ đội nào nguyên có Suất thập thực thụ hoặc thí sai khóa lệ rồi thì liệt vào hàng trên các binh lính, chứ không phải chia làm 4 thập ; nếu không có [suất thập] thì không được đặt thêm. Vậy thiết nghĩ : xét mưu kế định việc đánh,
  • Chia sẻ trang này