0060.0060

31/12/15
0060.0060
  • PDF
    GoogleDocs

    :rose::rose::rose:
    chính biên



    đệ nhị kỷ - Quyển xcvi



    Thực lục về Thánh tổ nhân hoàng đế



    Quý tỵ, năm Minh Mệnh thứ 14 [1833], mùa hạ, tháng 6, triệu Chưởng Trung quân Tống Phước Lương về Kinh nhận chức.


    Trước kia, Lương đi Quảng Trị trông coi việc xây thành, công việc đã gần xong, cho nên triệu về.


    Tướng giặc Hải Dương : ngụy xưng Thống lãnh là Trương Nghiêm, ngụy xưng Tiền quân là Trịnh Bá Dao kết bè đảng hơn 1.000 người, cướp bóc quấy nhiễu huyện lỵ Tứ Kỳ. Thự Tổng đốc Nguyễn Công Trứ trước phái Phó lãnh binh Đồng Bá Huyên cùng Vũ Văn Khôi, Quản thủ Ninh Giang đem quân đi tiễu. Trứ lại thân đi điều khiển bọn Huyên, đánh nhau với giặc ở xã Thiết Tranh : giặc thua chạy. Quan quân đuổi đến xã Nho Lâm, chém được ngụy Nghiêm, ngụy Dao và 4 tên đồng đảng, bắt sống mười mấy tên. Trứ đem sự việc tâu lên.


    Vua phê bảo : "Ta đương lúc sớm hôm chẳng yên lòng, được người tâu báo bắt và chém được nhiều tên giặc, cũng được vui mừng, yên ủi đôi chút. Liền dụ thưởng cho Đồng Bá Huyên và Vũ Văn Khôi : quân công kỷ lục, mỗi người một thứ, kim tiền Phi long hạng nhỏ mỗi người một đồng. Người chém được 2 đầu tướng giặc được thưởng 60 lạng bạc. Thưởng chung cho biền binh đi trận 500 quan tiền. Trứ khéo biết điều khiển thưởng cho được kỷ lục một thứ, dưới tên còn ghi bị giáng 2 cấp trước kia, nay cho được khai phục cả".


    Tổng thống đạo Hưng Hóa Phạm Văn Lý, Tham tán Lê Văn Đức, đem binh dõng ở Vạn Bờ tìm bắt bọn phỉ, chúng đều trốn xa, hỏi lũ giữ đồn là Xa Văn Quế (Quế từ sau khi thất thủ, trốn không theo giặc. Đến nay thu thập thổ dõng, tòng quân gắng sức làm việc để chuộc tội), Xa Văn Huyền đều nói rằng Đà Bắc là đất thượng du, phía đông nam liền với Thạch Bi thuộc Ninh Bình, phía tây bắc khống chế cả Thanh Xuyên thuộc Hưng Hóa, núi khe rất hiểm trở. Tả ngạn Đà Bắc đối ngang với thượng lưu hữu ngạn đều là miền rừng Thạch Bi. Thổ dân Thạch Bi có nhiều người ở tản mát ven rừng hữu ngạn, tùy tiện làm ăn. Trước kia, lũ Đinh Thế Đức kết bè đảng vụt đến đánh chiếm đồn sở, cướp bóc thuyền buôn, rồi theo đường thủy, đường bộ, thuận dòng sông mà xuôi, bèn cùng với Đinh Công Tiến, Đinh Công Thự kết đảng với nhau, gây ra nhiều việc. Đến khi bị quan quân đánh giết tan tác, trốn tránh vào hang núi. Sau đó chúng lại chiêu tập dư đảng được mấy trăm tên, ẩn phục ở 2 bên bờ sông. Lúc thủy sư mới đến, chúng từ hai bên bờ bắn súng khép lại, hư trương thanh thế. Kịp nghe tin đại binh thủy lục tiến đến, chúng còn ôm đầu lủi trốn như chuột, thế tất lại quay về Thạch Bi làm tổ ẩn thân. Bọn thần lại dò hỏi đường đi Thạch Bi, từ Vạn Bờ qua kẽm núi về phía nam, trùng điệp quanh co những khe cùng núi, quân đi không tiện. Duy ở Sùng Phong có một con đường đi chừng một ngày có thể đến Thạch Bi, Phạm Văn Lý liền chính mình đem hơn 1.000 biền binh chuyển về Quỳnh Lâm, do đường Sùng Phong mà tiến. Còn Lê Văn Đức vẫn lĩnh 600 biền binh ở lại Vạn Bờ để chặn giữ. Bọn Lý làm sớ tâu lên.


    Vua phê bảo : "Nếu có thể bắt hoặc chém được các tên đầu sỏ giặc, mới gọi là thành công. Lũ ngươi càng cố gắng hơn lên !".


    Đổi súng hỏa xa làm súng đại luân xa, súng đằng tiêu làm súng việt sơn, súng đồng tâm lưỡng đoạn làm súng đồng du sơn, đạn kết gọi là đạn liên châu. Những súng đồng mà lòng có đường kính 1 tấc 9 phân đến 1 tấc 4 phân đổi tên là súng đồng phách sơn. Còn lòng súng có đường kính từ 1 tấc 3 phân đến 7 phân đổi gọi là súng đồng thành công.


    Vua bảo bộ Binh rằng : "Tù phạm Phiên An là Lê Văn Khôi làm loạn đánh hãm thành trì, giết hại quan quân, tội ác rất to, không còn dung tha ở trong khoảng trời đất được. Vả lại, quê ở tỉnh Cao Bằng. Phải mật dụ thự Bố chính Trần Văn Trị, án sát Phạm Đình Trạc bắt vợ con thân thuộc nó. Lại mật dụ Tuần phủ Lạng - Bình là Hoàng Văn Quyền, án sát Trần Huy Phác phái hơn 100 lính tỉnh gấp đi hiệp lực cùng vây bắt, cốt bắt cho được anh em ruột nó và chín con nó gông giải về Kinh. Còn thân thuộc nó đều cho giam ngặt ở Lạng Sơn, tâu lên đợi Chỉ.


    "Sự biến về nghịch Khôi, thực cũng bởi xao lãng mà xảy ra, vậy phải nên để ý ngừa trước hơn nữa. Khá mật dụ cho các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa : Phàm những tù phạm mà quê quán ở các tỉnh từ Hà Tĩnh trở ra Bắc, phát phối đi các địa phương, đã từng được tha làm lính, thì phải tìm cách quản thúc riêng ra, không cho đi lại tự do như thường. Sợ có thể xảy ra việc bất trắc".


    Lại dụ cho các đốc, phủ Long - Trường, An - Hà, Biên Hòa rằng : "Nay quan quân các đạo tiến đến Phiên An đánh giặc, khi đến thành, trước hãy nên truyền hịch dụ bảo người trong thành : Không kể là quan quân, dân thứ, gián hoặc có ai bị giặc ức hiếp bắt theo, nếu sớm biết quay về, mở cửa thành, đầu thú, hàng phục sẽ lượng cho khoan miễn. Nếu cứ một mực mê muội cam tâm theo giặc, thì cha mẹ, vợ con tất phải liên lụy, giam cầm không tha. Vả chăng, người ta vốn có đủ lương tâm, ai là không có cha mẹ vợ con ? Một khi đã hiểu dụ rồi, có ai ra đầu thú, nếu quả là bị hiếp tòng thì tha ngay, chỉ trừ kẻ nào là tù phạm trước thì hãy giam giữ lại tâu lên, đợi chỉ".


    Lại ra lệnh cho các địa phương từ Quảng Nam đến Bình Định, đều phải sức cho các tấn sở và thủ sở thuộc hạt mình : phái ngay binh thuyền ra biển trinh thám, nếu thấy có dăm ba chiếc thuyền, đi thành đoàn, từ phía nam ra không phải dáng điệu thuyền buôn, thì một mặt phải phi báo các hạt ở phía trước, một mặt phái thêm binh thuyền ra đón chặn lại, đề phòng giặc trốn. Lại nữa, nếu có thuyền buôn từ phương Nam tới đậu ở hải phận mà có đem theo người Bắc và tù phạm có thích chữ, tỏ ra hình tích đáng ngờ, thì lập tức phải bắt mà tra xét không để cho lọt lưới.


    Thự Tuần phủ Thuận Khánh là Hoàng Quốc Điều, tâu nói : "Hôm trước, nghe nói Phiên An có biến động, đã phái binh thuyền ra biển tuần tiễu, thấy có ước chừng 15 chiếc thuyền người nhà Thanh thả neo ở Ma Ly đến xã Hồ Đắng, giáp hải phận Biên Hòa, binh thuyền ta bơi nhanh đến, chúng liền chạy ra phía Đông, lượn đi lượn lại, thế khó đuổi bắt".


    Vua liền sai Phó vệ úy vệ Cẩm y là Đoàn Dũ, thự Phó vệ úy dinh Vũ lâm là Phan Văn Song dẫn theo 2 Cai đội vệ Cẩm y, đều do đường trạm, ruổi đi Biên Hòa, hội cùng lũ Lê Sách, Lê Văn Nghĩa, chia nhau đốc suất số biền binh của tỉnh Biên Hòa và của các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận đã điều động lần trước để tiến đánh.


    Lại truyền dụ cho Đốc, Phủ, Bố, án các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa tập hợp số biền binh ở trong tỉnh đang hạ ban nghỉ ngơi. Còn Bình Định, Khánh Hòa mỗi tỉnh liệu để 500 người đóng giữ tỉnh thành, còn thì liệu phái viên quản đem ngay đi Bình Thuận, Bình Định. Lại chọn 5 thớt voi chiến khỏe và tợn nhất, Phú Yên và Khánh Hòa mỗi tỉnh chọn lấy 2, 3 thớt voi, phối hợp với biền binh cưỡi voi giỏi để cùng đi. Bình Thuận cũng chọn 2, 3 thớt voi chiến, đợi sẵn ở tỉnh thành, để hội cùng lính và voi do các tỉnh Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa đánh giặc luôn thể. Khánh Hòa lại phái người chở 1.000 ống phun lửa đến Bình Thuận để dùng vào việc binh.


    Vua bảo Nội các : "Trước đã phái những viên Lãnh binh mới thăng là Nguyễn Văn Hòa, Mai Công Ngôn đem binh thuyền gấp đi Phiên An hội tiễu. Gần đây, nghe nói bè lũ phản nghịch, đem quân thủy, bộ đã lấn quá địa phận Biên Hòa, thì chính là lúc phải nên xem xét cẩn thận. Vậy truyền chỉ cho lũ Nguyễn Văn Hòa trong khi hành quân, nếu nghe biết đích xác giặc đã thua vỡ thì mới nên thẳng tiến. Nếu giặc còn chiếm cứ, thì tức khắc thu thuyền về đỗ ở hải phận Bình Thuận, chờ bộ binh tiến đến, họp nhau lại, chia đường ra đi, để cho tả hữu giúp đỡ nhau, thế mới vẹn toàn, chớ có khinh thường mà tiến".


    Sai tỉnh Quảng Nam tập hợp những biền binh đang hạ ban nghỉ ngơi ở lại tỉnh để thao diễn. Lại chọn lấy 10 thớt voi chiến, phái đi đóng giữ Bình Định.


    Chuẩn cho : 3 cơ Vĩnh uy trung, tả, hữu, thuộc 2 cơ Vĩnh nhuệ tả, hữu và 1 cơ Vĩnh hóa, cộng 6 cơ ở tỉnh Vĩnh Long từ Quản cơ đến Suất đội đều được chi lương theo phẩm trật lệ trước, quản cơ ở các cơ không có lương bổng.


    Thự Tuần phủ Hưng Hóa là Ngô Huy Tuấn thu phục được đồn Trấn Hà thuộc châu Văn Bàn.


    Tuấn từ Đông Quang tiến đến Trấn Hà, lũ giặc đã trốn trước, lùng bắt được đầu mục giặc và bè lũ giặc gồm 19 tên, luôn với giấy tờ, súng ống và khí giới của giặc. Rồi chiêu dụ dân châu trở về, tạm ủy cho thổ Tri huyện Trấn An là Nguyễn Đình Hán kiêm lĩnh việc châu Văn Bàn.


    án sát Trần Ngọc Lâm cứ theo lời báo, tâu lên.


    Vua dụ rằng : "Trước đây, thổ phỉ Văn Bàn, lén lút nổi lên, đã từng sai quan quân đánh dẹp. Việc đem quân đi đánh kẻ có tội là việc không thể đừng được, chứ có phải chỉ thích dùng binh đâu ? Nay Trấn Hà đã thu phục, tên đầu sỏ giặc là Hoàng Kim Thịnh cũng đã tự trói thú tội, địa hạt đã được thanh bình, nên dẫn quân chiến thắng chấn chỉnh đội ngũ mà về, cùng nhau vui vẻ nghỉ vai. Ngươi, Ngô Huy Tuấn, nên theo chỉ dụ trước, xếp đặt 1 dải địa phương Văn Bàn cho được ổn thỏa, lập tức kéo quân khải hoàn về tỉnh thành nghỉ ngơi. Sau đó, vua sai thị vệ mang ban cho quạt, khăn tay và hào bao gấm".


    Vua dụ bộ Binh rằng : "Quan quân tiến đánh thổ phỉ Ninh Bình. Gần đây, cứ theo lời tâu thì đã thu phục được Chi Nê và phá tan được sào huyệt giặc ở Sơn Âm, bè đảng giặc đã phải tan vỡ xa trốn vào trong rừng thẳm, chắc không dám chống cự đối diện với ta nữa. Nay đã đến tiết Tam phục ((1) Tam phục : sơ phục, trung phục và mạt phục. Sau tiết Hạ chí, ngày canh thứ 3 là sơ phục, ngày canh thứ 4 là trung phục. Sau ngày lập thu, ngày canh thứ 1 là mạt phục.1), khí hậu nóng quá, há nên để quân mệt mỏi lâu ngày ? Vậy, sai Tổng đốc Tạ Quang Cự, Tham tán Hoàng Đăng Thận : ngày có dụ đến, lập tức liệu để thổ binh đóng lại ở đấy, tùy cơ lùng bắt. Còn đại đội quân và voi đều rút về tỉnh thành Ninh Bình nghỉ ngơi, để dưỡng sức, chờ sau sẽ xuống chỉ tuyên triện khải hoàn.


    "Lại nữa thổ phỉ Thanh Hoa, Hưng Hóa đã đã trốn xa, khá truyền dụ cho Hộ lý Tuần phủ là Nguyễn Đăng Giai, Nguyễn Khả Bằng, rút quân về các huyện Tống Sơn, Hậu Lộc chọn nơi đóng yên. Một tuần sau, nếu không có tin báo động, lập tức cho về tỉnh thành nghỉ ngơi. Tổng thống Phạm Văn Lý, Tham tán Lê Văn Đức và Phạm Văn Điển cũng rút về tỉnh thành Sơn Tây nghỉ ngơi, chờ sau sẽ có chỉ tuyên triệu".


    Vì giặc giã ở Bắc Kỳ đã bình định xong, thông dụ cho trong Kinh và ngoài các tỉnh biết. Dụ rằng : "Từ trước, tên giặc trốn ở địa phương Ninh Bình là Lê Văn Lận, liên kết với bọn Quách Tất Công nổi lên làm phản. Đã từng sai lũ Tổng đốc Tạ Quang Cự, Tham tán Hoàng Đăng Thận tiến đánh nhiều lần, luôn được thắng trận, lững lẫy binh uy, thẳng phá sào huyệt giặc ở Sơn Âm. Cả đến những nơi quần tụ của giặc như Thạch Bi, Trung Hoàng cũng đều một loạt san bằng. Tên đầu sỏ giặc là Lê Văn Lận không có chốn dung thân, lén trốn trong dân gian, đã bị quan quân Hà Nội bắt được, lập tức đã có chỉ bắt giam vào cũi sắt giải về Kinh.


    "Địa phương Hưng Hóa cũng có tên đầu sỏ giặc là Hoàng Kim Thịnh liên kết với lũ Đinh Công Tiến để sinh việc. Triều đình lại sai Tổng thống Phạm Văn Lý, Tham tán Lê Văn Đức và Phạm Văn Điển, thự Tuần phủ Ngô Huy Tuấn chia đường đánh dẹp, dấy đức binh uy. Hoàng Kim Thịnh thế cùng xin hàng, cũng có chỉ sai nhốt Thịnh vào cũi sắt, giải Kinh.


    "Hai tên nghịch phạm này tội ác đầy dẫy, khi đến Kinh, lập tức đem hết phép ra trừng trị để làm tỏ sáng phép nước.


    "Còn các đứa bè đảng giúp giặc ở Đà Bắc, Quỳnh Lâm và Thanh Xuyên, khi đại binh kéo đến, thì hoặc bị bắt, hoặc lủi trốn, lần lượt dẹp xong.


    "Đến như Thanh Hoa gián hoặc có một, hai thổ phỉ xuẩn động, thì lập tức sai lũ Tổng đốc Nguyễn Văn Trọng, Tham tán Hà Duy Phiên và Nguyễn Đăng Giai chia đường đánh dẹp, trước sau bắt và chém được kể có hàng trăm, giặc giã đều đã đền tội, một lộ đã yên. Hôm trước, đã xuống dụ cho quan quân các đạo đều rút về tỉnh thành nghỉ ngơi.


    "Lần gần đây, Hải Dương cũng có đám giặc nhỏ ở Tứ Kỳ đến xâm lấn cướp bóc huyện lỵ trải một phen đánh dẹp, liền chém hoặc bắt để đem xử án, nay giặc đã tan tác hết, không còn sót nữa, chắc rằng các hạt Bắc Kỳ đều đã thanh bình, quân được nghỉ vai, dân được yên ở. Vậy đem những việc ấy thông dụ cho trong ngoài biết".


    Cho biền binh 4 đội Tả sai về quê nghỉ ngơi.


    Tỉnh Phú Yên bị hạn. Ruộng chiêm nào bị hại, cho miễn tô, còn thì đều cho nộp thay bằng tiền.


    án sát Hải Dương, Đỗ Tuấn Đại lạm dụng triện công để làm việc riêng, bị thự Tổng đốc Nguyễn Công Trứ chỉ tên tham hặc, phải cách chức. Cho Tuấn Đại theo bộ gắng sức làm việc để chuộc tội. Dùng Lang trung bộ Binh là Bùi Quốc Trinh làm án sát Hải Dương.


    Sửa chữa tẩm điện ở lăng Thụy Thánh ((1) Thụy Thánh : lăng Hiếu Khang.1), tường ngoài bảo thành lăng Thiên Thụ((2) Thiên Thụ : lăng Gia Long.2) cùng nhà bia Thanh Sơn và kho Thúy Sơn. Thưởng cho viên đổng lý và quan binh 1.000 quan tiền.


    Ngọc điệp làm xong. Ban thưởng cho từ Tổng tài trở xuống, bạc và đoạn có từng bậc khác nhau.


    Dùng Vệ úy vệ Tiền nhất, tả dực, dinh Vũ lâm, đóng giữ đài Trấn Hải là Vũ Văn Từ, làm Vệ úy vệ Cẩm y chuyên quản các đội túc trực và Thự phó ty Trấn Phủ. Sai thự Vệ úy, vệ hữu nhị, hữu dực, dinh Vũ lâm, là Tổng Viết Trì đem 100 cấm binh, 4 chiếc thuyền sam bản, 20 cỗ súng quá sơn, đi đóng giữ đài Trấn Hải.


    Cho Hồ Văn Khuê làm Thống chế Thần sách tả dinh kiêm lĩnh ấn triện thủy quân. Thăng Kinh thành đề đốc Nguyễn Xuân lên thự Thống chế Thần sách Hậu dinh kiêm lĩnh ấn triện Trung dinh và đồ ký viện Thượng Tứ. Dùng Phó vệ úy vệ Trung nhất dinh Vũ lâm là Nguyễn Văn Mỹ làm Đề đốc Kinh thành, kiêm lĩnh việc phủ Thừa Thiên.


    Cho Phó vệ úy Trần Văn Lân được tập tước làm Phó vệ úy Trung vệ dinh Thần cơ, Tống Phước Khải làm Phó vệ úy Trung vệ dinh Tiền phong.


    Thăng Tả thị lang bộ Hộ là Hoàng Văn Diễn lên thự Tả tham tri. Thự Hữu thị lang Thân Văn Quyền chuyển làm thự Tả thị lang. Nguyên thự án sát Vĩnh Long là Vũ Đức Khuê bổ làm Lang trung bộ Hộ, thự Hữu thị lang. Thự Hữu thị lang bộ Hình là Đặng Đức Thiệm bổ làm Hữu thị lang bộ Lại. Thái thường Tự thiếu khanh gia hàm Tự khanh là Bùi Ngọc Thành thăng thự Tả thị lang bộ Lễ. Thự Phủ doãn Thừa Thiên là Đoàn Khiêm Quang bổ làm Tả thị lang bộ Hình.


    Cho : Đoàn Văn Phú làm Tả thị lang bộ Công, Bùi Tăng Huy làm Lang trung bộ Hộ, thự Hữu thị lang Trương Văn Hòa làm Lang trung bộ Công, thự Hữu thị lang Hà Thúc Lương làm Lang trung bộ Hộ, thự Thị lang Vũ khố Trần Tú Đĩnh làm Phủ thừa, thự Phủ doãn Thừa Thiên.


    Cho Chủ sự bộ Lại là Nguyễn Kim Bảng lên làm Lang trung bộ Hình, thự Hữu thị lang, Tư vụ bộ Hộ là Hoàng Văn Đản làm Lang trung bộ Binh, thự Hữu thị lang.


    Cho viên bị cách là Lê Đan Quế được khai phục làm ngoại ngạch Tư vụ bộ Lại. Trước, Quế làm Tham hiệp Nghệ An phạm lỗi bị cách, rồi được theo bộ gắng sức làm việc, đến đây, được phục dụng.


    Dùng : Ngoại ngạch Lang trung bộ Lại là Đặng Văn Nguyên làm Lang trung bộ Lại, Giám sát Ngự sử đạo An - Tĩnh là Trần Quang Tiến làm Phủ thừa phủ Thừa Thiên. Dùng thự Giám sát Ngự sử đạo Hà - Ninh là Nguyễn Văn Đức làm Lang trung Nội vụ phủ, Chủ sự bộ Binh là Trần Văn Toản làm Viên ngoại lang, thự Lang trung, cùng tham dự quản lý công việc 2 kho súng ống và thuốc đạn.


    Thự Bố chính Cao Bằng là Lê Văn Trị chết. Điều thự Hữu thị lang bộ Hộ là Bùi Tăng Huy đi làm thự Bố chính Cao Bằng.


    Đổi bổ Nguyễn Văn Dụ, thự Vệ úy Tiền vệ dinh Long võ làm thự Vệ úy vệ Trung nhị Hữu dực dinh Vũ lâm. Cho Trương Văn Phượng làm Phó vệ úy Hữu vệ dinh Thần cơ.


    Dùng Vệ úy hưu trí là Trần Văn Trí làm Vệ úy Hữu vệ dinh Thần cơ, Cai đội vệ Cẩm y là Nguyễn Hữu Chính làm Phó vệ úy Tiền vệ dinh Long võ. Thăng Phó vệ úy Nhị vệ thuộc Trung bảo là Cao Văn Điện lên thự Vệ úy, cho Cai đội vệ Cẩm y là Đoàn Văn Bạt thay làm Phó vệ úy. Thăng Phó vệ úy Nhị vệ thuộc Hậu bảo là Nguyễn Văn Hội lên thự Vệ úy, cho Cai đội vệ Cẩm y là Nguyễn Văn Chất thay làm Phó vệ úy. Thăng Phó đội dinh Vũ lâm là Ngô Tá Đàm lên thự Phó vệ úy Hữu vệ dinh Tiền phong.


    Cho thự Hậu quân Đô thống phủ Chưởng phủ sự Phan Văn Thúy làm Thảo nghịch Hữu tướng quân, Hộ bộ Thượng thư Trương Minh Giảng làm Tham tán quân vụ đại thần, cấp cho sắc, ấn, cờ, bài, đem biền binh thuộc Hữu vệ dinh Thần cơ, Hữu vệ dinh Tiền phong, Nhị vệ hữu Tiền phong, Hữu bảo nhị và 2 vệ Hậu vệ ở Trung bảo và Nhị vệ ở Hậu bảo, nhằm giờ lành ngày mồng 4 tiến thẳng đến Phiên An đánh giặc. Các quan quân các tỉnh được điều động gọi đến, đều phải nghe lệnh điều khiển.


    Lúc họ ra đi, vua dụ trước mặt Phan Văn Thúy rằng : "Ngươi đi chuyến này, trừ bạo, an dân, hẹn ngày thành công. Đó là điều ta mong lắm. Duy khanh có tính nóng nảy, nên phải sửa chữa bằng khoan hòa. Về việc quân, ngươi phải thương lượng bàn bạc với từ Tham tán trở xuống, lời nào của họ đáng nghe thì nghe, lời nào không đáng nghe thì để đó, đừng cố chấp ý kiến của mình mà làm phật ý người ta".


    Lại dụ Trương Minh Giảng rằng : "Ngươi còn ít tuổi, nhưng ở Kinh đã lâu, làm việc nhanh nhẹn đắc lực, ta vốn viết lắm. Nay ngươi nên nghĩ mưu trước để trừ lũ giặc tàn ác. Sau khi bình định rồi, lại nên phủ dụ dân chúng, củng cố biên cương, để được lâu dài khỏi phải ngoài lo về phương Nam nữa. Đó là công của nhà ngươi". Vua ban cho mỗi người 1 thanh kiếm vàng.


    Cho con Phan Văn Thúy là Phan Văn Thụy làm Cai đội, trật Tòng ngũ phẩm, rồi cho đem theo để sai khiến. Cho Trương Minh Giảng được đem theo ty thuộc trong bộ : 1 Thư lại Chánh bát phẩm và 2 Thư lại vị nhập lưu. Lại phái 2 viên y chánh và y sinh trong viện Thái y theo đi quân thứ để làm việc điều trị.


    Cho khai phục các viên bị cách : Lê Xuân Như (nguyên thự Hiệp trấn Bắc Ninh) làm Tư vụ bộ Binh, Trương Quốc Dụng (nguyên thự Lang trung bộ Hình) làm Tư vụ bộ Hộ, cùng với các viên bị cách là Hoàng Văn Tài (nguyên Trấn thủ Lạng Sơn) và Vũ Huy Quýnh (nguyên Tham hiệp Sơn Nam) đều theo đến quân thứ Phan Văn Thúy và Trương Minh Giảng để gắng sức làm việc.


    Sai truyền dụ cho 2 tỉnh Biên Hòa, Bình Thuận : Từ nay về sau, khi có tâu báo về tình hình giặc, làm 1 tờ trình khác kèm sức cho trạm ở phía trước đón lấy, đem đến quân thứ của Tướng quân và Tham tán giao nộp để họ biết rõ việc biên cương. Lại cho rằng đại binh tiến đi Phiên An đánh giặc, chính là lúc đương cần dùng lương quân, vậy dụ cho lũ thự Tuần phủ Thuận - Khánh là Hoàng Quốc Điều và án sát Phan Phu trù tính ổn thỏa chuyển vận cung cấp cho đủ.


    Sai : thự Tham tri bộ Hộ là Hoàng Văn Diễn, thự Thị lang là Hoàng Văn Quyền và Vũ Đức Khuê quyền giữ ấn triện bộ Hộ, thự Hiệp biện đại học sĩ lĩnh Công bộ Thượng thư là Lê Đăng Doanh kiêm giữ Khâm thiên giám.


    Vua bảo bộ Binh rằng : "Tù phạm Phiên An làm loạn, quấy nhiễu dân chúng địa phương. Triều đình đã phái đại đội quan quân gấp đi đánh mạnh : lũ tiểu yêu ấy chắc sẽ đem xác để lấy mỡ bôi ngay vào rìu búa, quan quân có thể hẹn ngày dẹp yên, không đến nỗi để chúng làm hại dân lâu mãi được. Lại nghĩ : các tỉnh Nam Kỳ từ lâu vẫn được yên ổn. Nay bỗng có sự biến này xảy ra đột ngột, người ta chẳng khỏi kinh hãi khi được nghe tin. Vậy, nên truyền dụ các Tổng đốc, Tuần phủ, Bố chính, án sát từ Quảng Nam trở vào Nam đến Bình Thuận đều nên trấn tĩnh để yên lòng dân".


    Tướng giặc Phiên An là Lê Văn Khôi cho đồ đảng xâm phạm Biên Hòa. Lũ thự Tuần phủ Vũ Quýnh, án sát Lê Văn Lễ, Lãnh binh Hồ Kim Truyền đều chạy. Tỉnh lỵ thất thủ.


    Trước kia, khi giặc Khôi đã chiếm cứ Phiên An, văn võ trong thành nhiều người theo. Nó liền làm ấn ngụy đặt chức ngụy. Khôi tự xưng Đại nguyên súy, Thái Công Triều làm Thống lãnh Trung quân, Lê Đắc Lực làm Phó tướng Trung quân, Nguyễn Văn Chắm làm Thống lãnh Tiền quân, Nguyễn Văn Thông (người Bắc Kỳ) làm Phó tướng Tiền quân, Dương Văn Nhã làm Thống lãnh Tả quân, Hoàng Nghĩa Thư (nguyên ở đội Lâm xạ Tả quân) làm Phó tướng Tả quân, Vũ Đình Tiền làm Thống lãnh Hữu quân, Vũ Vĩnh Tải làm Phó tướng Hữu quân, Vũ Vĩnh Lộc làm Thống lãnh Hậu quân (Vĩnh Lộc, Vĩnh Tải đều là em Vĩnh Tiền), Nguyễn Văn Bột làm Phó tướng Hậu quân, Lưu Tín làm Thống lãnh Thủy quân, Trần Văn Tha (nguyên làm đốc vận, can án lén chở con giặc) làm Phó tướng Thủy quân, Nguyễn Văn Tâm làm Điều bát Tượng quân, Nguyễn Văn Chân làm Thống lãnh Tượng quân, Quách Ngọc Thuyên làm Đô quản lĩnh, Đặng Vĩnh Ưng làm Lại bộ Thái khanh, Đinh Phiên (nguyên Giáo thụ Tân Bình) làm Lễ bộ Thái khanh, Nguyễn Văn Quế (nguyên Cai án Tả quân) làm Hộ bộ Thái khanh, Nguyễn Văn Hòa (nguyên Hình tào Viên ngoại lang) làm Binh bộ Thái khanh kiêm Hình bộ, Trương Văn Tuế (nguyên Tri bạ Tả quân) làm Công bộ Thái khanh. Ngoài ra, chức sắc ngụy xưng thuộc 5 đồn, 5 khuông, 5 dực cũng còn nhiều. Bọn Khôi bèn làm hịch ngụy xui giục dụ dỗ nhân dân quanh tỉnh đại lược nói : Con cháu họ Lê đã nổi dậy ở miền Bắc, hẹn chúng làm nội ứng để phục lại cơ nghiệp nhà Lê. Vả lại, Lê Văn Duyệt đã quá cố, là ân súy của chúng, không can cứu gì mà bị tội, cho nên chúng dấy quân để phục thù cho Duyệt v.v... (hịch văn là do Đặng Vĩnh Ưng và Đinh Phiên làm, lời lẽ phần nhiều bội nghịch).


    Những người theo đạo Gia tô ở trong tỉnh hạt, những người Thanh kiều ngụ, những người man Quang Hóa và những binh lính Thanh thuận, An thuận, Bắc thuận đào ngũ đều theo bọn Khôi. Trong khoảng chưa đầy 1 tuần, bọn chúng có hàng nghìn quân. Trước hết, chúng sai bè đảng là lũ Lê Đắc Lực và Lưu Tín xâm lược quấy nhiễu Biên Hòa, do Nhà Bè Bình Đồng, cả thủy lẫn lục cùng kéo đến.


    Suất đội Tượng cơ do tỉnh phái là Nguyễn Văn Khiển làm nội phản, thúc voi đánh bừa quân ta. Quản cơ Trần Văn Khanh và Phó lãnh binh Phiên An là Giả Tiến Chiêm không chống nổi đều lùi chạy cả. Thủy binh của Phó quản cơ Ngô Văn Hóa cũng bị giặc đánh thua. Giặc thừa kế, kéo thẳng đến tỉnh lỵ. Lũ Vũ Quýnh vì binh ít, khó chống đỡ, liền dẫn văn, võ, binh, tượng chạy đến trạm Thuận - Biên. Giặc liền cướp giữ tỉnh lỵ, dùng Lê Đắc Lực làm ngụy Trấn phủ, Đỗ Văn Dự làm ngụy Hiệp trấn đem cơ Hùng thắng ngụy (bọn kép hát của Lê Văn Duyệt) đóng giữ. (Dự vốn là họ công tính Nguyễn Hựu. Vì cớ theo giặc, cho nên đổi theo họ mẹ. Trước kia, Dự làm Hiệp trấn Hà Tiên, can án xâm phạm của công, bị tống ngục. Khôi tha cho và dùng làm ngụy Hình bộ thiếu khanh).


    Sau đó, án sát Phiên An là Nguyễn Chương Đạt, Lãnh binh Nguyễn Quế cũng chiếc thân chạy đến Thuận - Biên ẩn trú. Việc đến tai vua. (Nguyễn Văn Khiển đã hàng giặc, nhận chức ngụy, làm Phó quản lĩnh vệ Hùng tượng. Về sau, thua trận ở cầu Cao Môn, trốn đến Bình An, bị dân bắt được, đem nộp, bị triều đình giết).


    Vua dụ đình thần rằng : "Mới đây, giặc Lê Văn Khôi làm loạn, bọn Nguyễn Văn Quế và Bạch Xuân Nguyên ở Phiên An đều bị giết hại. Nguyễn Văn Quế và Giả Tiến Chiêm đều có trách nhiệm làm Lãnh binh. Nguyễn Chương Đạt thân làm án sát, cũng là bề tôi giữ đất nước, đã không biết phòng bị trước, lại cứ điềm nhiên không thi thố được chước gì. Tội họ lại nặng hơn. Trước đã có chỉ cách chức. Trong đó Giả Tiến Chiêm cũng có đánh nhau với giặc bị thương, thì tội tình có khác. Vậy sai Lãnh binh Lê Sách bắt lấy Nguyễn Quế và Nguyễn Chương Đạt, khóa tay lại, phái người giao cho Bình Thuận giam cầm nghiêm ngặt, chờ sau sẽ xuống chỉ thi hành.


    "Bọn Vũ Quýnh, Lê Văn Lễ, Hồ Kim Truyền và Trần Văn Khanh ở Biên Hòa, ngày thường đã sơ sót về sự đề phòng, lúc giặc đến lấn cướp, lại bỏ tỉnh chạy. Tội ấy cũng khó trốn được. Nhưng nghĩ : bây giờ chính là lúc đương đánh giặc, bọn Vũ Quýnh đều phải cách chức, nhưng cho cùng với Giả Tiến Chiêm, người đã bị cách đều được lưu dụng, vẫn ở trong quân gắng sức chuộc tội. Nếu cố ra sức đánh bắt chém giết được giặc, thì còn có thể châm chước ban ơn rộng được. Nếu lơ mơ không làm được công trạng gì thì sẽ nghiêm trị".


    Lại bảo Nội các rằng : "Từ sau khi Phiên An khởi biến, 2 hạt Vĩnh Long, Định Tường đã đem quân hội tiễu hay chưa, đến tận nay vẫn chưa thấy tâu báo tin tức gì. Khá truyền dụ cho thự Tổng đốc Long - Tường là Lê Phước Bảo lập tức phải tập hợp quan quân, hương dõng thuộc tỉnh mình ; lại nghiêm giục Tô Chân và Ngô Bá Tuấn ở Định Tường phải họp tập quân và dân lại, phòng giữ tỉnh thành, cốt cho mười phần chắc chắn, không lo ngại. Nếu còn dư sức, lập tức đốc thúc quan quân cùng với binh, dõng, chiến thuyền Vĩnh Long đều 1 loạt đến thẳng Phiên An hội tiễu, cốt sao sớm bắt, chém được tướng giặc là Lê Văn Khôi và bè đảng nó cho hết sạch, thì lũ ngươi sẽ lập được công to và nhất định được thưởng tước cao".


    Lại truyền dụ Tổng đốc An - Hà là Lê Đại Cương lập tức xét theo số binh và dân hiện đang làm việc xây thành, cấp cho khí giới, tiền, lương, vát lấy nhiều thuyền, đốc thúc quan quân, hương dõng thuận dòng xuôi xuống, hội với quan quân Long - Tường cùng đi đánh dẹp.


    Lại nghiêm sức Hà Tiên Phạm Xuân Bích và Trần Văn Quán phải gia tâm phòng giữ tỉnh hạt. Rồi ai nấy đều đem tình hình hiện tại, tìm cách tùy tiện do đường thủy hay đường bộ, tâu lên để rõ hết nguyên ủy.


    Lại sai bộ Hình mật tư cho các quan địa phương sở tại cứ theo quê quán của những tên giặc phản nghịch mà tra bắt cha mẹ, vợ con, anh em thân thuộc của chúng, đem giam cầm nghiêm ngặt, và tịch thu hết tài sản của chúng rồi tâu lên đợi chỉ.


    Vua dụ đình thần : "Gia Định là nơi dấy nghiệp vương, nhân dân vốn có tiếng là trung nghĩa. Đức Thế tổ Cao hoàng đế ta từ khi gây dựng cơ sở, đến khi có cả
  • Chia sẻ trang này