0060.0061

5/1/16
0060.0061
  • PDF
    GoogleDocs

    :rose::rose::rose:

    nước Đại Việt, hợp nhất bức dư đồ, đều là nhờ ở lòng dân Gia Định. Sau khi đại định, vỗ về gìn giữ cho dân được yên ổn hàng hơn 30 năm, trông nhờ đức hóa của triều đình kể đã sâu và dày. Vậy mà bọn Trấn thủ Gia Định cũ là Hoàng Công Lý và Lê Văn Duyệt không có hay tuyên dương đức hóa để cho quân và dân được hòa vui, đến nỗi xảy việc phản trắc chẳng yên, là vì nguyên do đã từ lâu rồi ! Ngày 18 tháng trước, tên thuộc hạ bị cách của Lê Văn Duyệt (đã chết) là Lê Văn Khôi, lại dám tập hợp bọn giặc Phiên thuận, Hồi lương giết hại quan quân, đánh hãm thành trì. Đương buổi thái bình vô sự, không ngờ một sớm lại xảy ra cuộc biến lớn này ! Ta liền đã đặc cách sai quan đại thần đem đại đội quan quân thủy lục đều tiến để đánh dẹp rồi.


    "Nhân dân hạt Gia Định đều là con đỏ của triều đình, do lòng trung nghĩa khích động, ai là không có lòng cùng thù kẻ chống lại vua ? Vậy truyền dụ các văn, võ, quân, dân ở Phiên An đều nên tập hợp hương dõng để đánh giặc, cốt diệt cho hết sạch tên tướng giặc Lê Văn Khôi cùng bè đảng nó, ngõ hầu mới hả được lòng trung phẫn để báo đền ơn nước. Ta thế nào cũng trọng thưởng cho người có công to. Nếu lương tâm mờ ám, dung túng cho giặc trốn mất, thì pháp luật triều đình rất nghiêm, quyết khó khoan tha".


    Vua thấy các tỉnh Long - Tường, An Giang đã lâu không có tin tức gì, rất lấy làm lo, sai lũ Phó vệ úy Thủy quân Đỗ Chiêm Phác, Thị vệ Lê Phụ Thạc đem biền binh chia ngồi 3 chiếc thuyền Điện hải, mỗi thuyền có 3 người pháo thủ, 5 cỗ súng quá sơn, 1 cố súng đại luân xa, gồm đủ thuốc đạn, đi gấp đến Vĩnh Long, dò thám tình hình. Khi đến tỉnh, nếu gặp quan quân đương đánh giặc, thì chuẩn cho cùng ở lại, góp sức hội tiễu. Rồi điều 1 chiếc thuyền dân, hạng nhanh nhẹ, cho 1 viên dự đi chuyến này ngồi ngay thuyền ấy về trước báo tin. Hạn trước ngày 25 tháng này đến Kinh, sẽ có trọng thưởng.


    Nguyễn Song Thanh, Hàn lâm viện Kiểm thảo sung Nội các Hành tẩu, cũng dâng sớ xin đi. Vua sai do đường trạm thẳng đến Bình Thuận vát lấy chiếc thuyền nhẹ của dân, do đường thủy, tùy tiện bơi vào các tỉnh Vĩnh Long, An Giang, dò thám tình hình hiện tại, về tâu.


    Lê Văn Tề, Phó vệ úy vệ Phấn võ dinh Thần sách, vì cớ là cháu họ Lê Văn Duyệt, nên sai Nghệ An phái dẫn vào Kinh, đợi chỉ.


    Lại sai Quảng Ngãi phái dẫn bọn Chế Văn Huy, nguyên Suất đội vệ Minh nghĩa, tất cả 5 người vào bộ, chờ lệnh.


    Dùng Tống Phước Khải, Phó vệ úy Trung vệ dinh Tiền phong làm Phó vệ úy vệ Phấn võ dinh Thần sách.


    Sai điều 10 thớt voi ở Kinh và 10 thớt voi chiến ở Quảng Nam luôn với 1 suất đội và 40 lính lần lượt ra đi, theo làm việc quân dưới quyền bọn tướng quân Phan Văn Thúy.


    Vua bảo bộ Binh rằng : "Bọn tù Phiên An làm loạn, tội ác rất nặng. Phàm người có huyết khí ai chẳng nghiến răng, cùng căm thù, chắc không có lý cam lòng theo giặc. Vậy nên truyền dụ cho bọn Vũ Quýnh, Lê Văn Lễ ở Biên Hòa gọi lấy 1.000 hoặc 5, 6 trăm hương dõng, đều phải tự túc lấy khí giới, đến tập hợp ở quân thứ Thuận - Biên, theo lệnh quan quân đi đánh giặc.


    Lại truyền dụ cho bọn Hoàng Quốc Điều và Phan Phu ở Bình Thuận gọi lấy hương dõng, cốt được 1.000 hoặc 7, 8 trăm, cấp cho khí giới, lại điều 100 biền binh trong tỉnh dẫn đi, đến Thuận - Biên trước, nói phao lên là tiền đội Kinh binh đã đến, đại binh tiếp tục đến sau, để làm thanh thế chặn trước lấy người, thì cũng chẳng khó dập tắt được giặc.


    Sai Vệ úy Hậu vệ dinh Thần cơ Nguyễn Văn Niên, Phó vệ úy Trần Công Điều đem vệ binh, pháo thủ và thủy quân, ngồi 20 chiếc thuyền, mang theo súng ống đạn dược (súng xung tiêu, súng đại luân xa, súng quá sơn mỗi thứ 17 cỗ, súng điểu sang 500 khẩu, súng trường 1.000 khẩu, thuốc súng 3.000 cân và các loại đạn), chở đến Bình Thuận. Nếu thấy đại binh tiến đến chuẩn cho theo lệnh điều khiển của Tướng quân và Tham tán, cả thủy lẫn lục đều tiến đánh giặc. Vệ úy vệ Ban trực tả là Phạm Hữu Tâm, Phó vệ úy là Nguyễn Đức Huấn, Phó vệ úy Tiền vệ dinh Long võ Nguyễn Hữu Chính đều đem vệ binh, pháo thủ và thủy sư, ngồi 27 chiếc chiến thuyền, mang theo súng ống đạn dược (như trước), chở đến cửa biển Vĩnh Long, thẳng đến tỉnh thành Vĩnh Long, An Giang, theo lệnh của Lê Phước Bảo và Lê Đại Cương, theo đường phía sau, thuận dòng xuôi thẳng đến Phiên An, họp sức vây đánh.


    Lại truyền dụ Bình Thuận : Hễ thấy binh thuyền của bọn Lãnh binh Nguyễn Văn Hòa, Mai Công Ngôn đi đến hải phận rồi, nếu đảng giặc đã tan vỡ, thì lập tức sức cho họ vào thẳng cửa biển Cần Giờ, nếu giặc còn chiếm cứ địa hạt Biên Hòa, thì báo họ phải mau đến cửa biển Vĩnh Long, cũng cho theo Lê Phước Bảo và Lê Đại Cương đánh giặc.


    Lại ra lệnh cho Nội vụ phủ trích lấy bạc ở kho 1 vạn lạng giao cho đoàn thuyền lũ Nguyễn Văn Niên và Phạm Hữu Tâm nhận chở chuyển giao Bình Thuận và Vĩnh Long mỗi tỉnh 5 nghìn lạng.


    Sai thị vệ mang cấp cho Phan Văn Thúy, Trương Minh Giảng, Lê Đại Cương và Lê Phước Bảo mỗi người 1 chiếc thiên lý kính.


    Sai Bình Định đốc thúc số quân lần trước đã điều đi Quảng Ngãi gồm 1 quản cơ, 500 biền binh, chuyển đến đóng giữ Bình Thuận. Lại phái 100 lính, 2 thớt voi chiến đi đóng giữ Phú Yên. Lại sai Quảng Ngãi tập hợp 500 biền binh đang hạ ban nghỉ ngơi phải đi phòng giữ tỉnh thành, đợi chỉ sai phái.


    Triệu lũ Tham tán quân vụ đạo Hưng Hóa là Phạm Văn Điển, Tham tán quân vụ đạo Ninh Bình là Hoàng Đăng Thận và Quản vệ Nguyễn Tiến Lâm về Kinh.


    Vua dụ Nội các rằng : "Trước kia, thổ phỉ lén lút nổi lên ở các đạo Ninh Bình, Sơn Tây, Hưng Hóa, ta đã nhiều lần phái quan quân đi tiễu, hơn 2 tháng mới bình định được, trong đó chắc rằng tướng sĩ nhiều người có tài đáng được tưởng lục. Vậy, truyền dụ : Ninh Bình do Tạ Quang Cự, Sơn Tây do Phạm Văn Lý và Lê Văn Đức, Hưng Hóa do Ngô Huy Tuấn đều xét những người tòng chinh từ trước đến nay, từ Chánh, Phó quản cơ trở lên, hễ ai là người gắng sức, hăng hái, can đảm, thì liệu chia làm 3 hạng ưu, bình, thứ kê thành từng loại tâu lên, đợi chỉ cất dùng".


    Lại còn quan quân các đạo khi đánh dẹp thổ phỉ, trên thì xông pha gió sương, dưới thì lặn lội hiểm trở, gián hoặc có người cảm nhiễm đến bị bệnh, nghĩ rất thương xót.


    Những bệnh binh đã lần lượt về tỉnh điều trị rồi. Còn quan quân do Kinh phái đi, nếu đã khỏi dần mà muốn về Kinh, thì cho được tùy tiện đi đường thủy hay đường bộ, trước hãy gia ơn thưởng cho mỗi người 1 tháng tiền lương. Lính tỉnh cũng cho về quê quán, thưởng 1 nửa lương. Hoặc giả còn ai chưa khỏi bệnh, thì không cứ là lính Kinh hay lính tỉnh đều thưởng 1 tháng tiền lương để giúp thêm vào thuốc men cơm nước. Đốc, Phủ, Bố, án, Lãnh binh sở tại đều nên để tâm thăm hỏi điều dưỡng. Nếu có người chẳng may chết đi thì chuẩn cấp cho 1 tấm vải và tiền gấp đôi.


    Tha cho viên quan phạm tội là Lê Vạn Công (trước vì có tội, bị giam ở ngục), cho đi quân thứ Nam Kỳ, gắng sức chuộc tội.


    Thự Tổng đốc Long - Tường là Lê Phước Bảo thân đem đại đội binh thuyền tiến đóng ở Định Tường, sai con là Lê Phước Đồng, đem tấu sớ, do cửa biển nhỏ, vượt biển về Kinh tâu báo. Trong sớ nói : Cứ như lời tự báo của thự Tuần phủ Định Tường là Tô Trân và Phó lãnh binh Phiên An là Giả Tiến Chiêm thì về việc giặc Khôi gây biến, đã phái biền binh đến tiếp ứng để cứu Phiên An. Sau đó, nghe biết đảng giặc ngày một nhiều, thế nó cũng mãnh liệt, lập tức đã phi báo cho Tổng đốc An - Hà là Lê Đại Cương biết, còn mình thì đem binh thuyền tiếp đến tùy cơ đánh dẹp. Việc phòng thủ ở kiêm hạt là Định Tường cũng kiên cố.


    Vua dụ Nội các : "Hai tỉnh Long - Tường, gần đây, tin tức ngăn cách ta rất mong mỏi. Nay nhận được sớ tâu, đủ thấy Lê Phước Bảo sốt sắng việc công, chăm lo đánh giặc, thực đáng khen. Vả lại, Định Tường hiện nay, bờ cõi kiên cố, đủ có thanh thế. Lòng ta rất mừng. Dưới tên Lê Phước Bảo trước đây có ghi giáng 3 cấp, nay đều cho khai phục. Lại, thực thụ cho nguyên hàm, thưởng thêm cho 3 đồng kim tiền Phi long hạng nhỏ, 1 chiếc nhẫn vàng mặt kim cương to bằng hột đỗ. Thưởng cho con là Lê Phước Đồng làm Cai đội, hàm Chánh lục phẩm, theo làm việc công ở tỉnh. Lại thưởng cho Tô Trân 2 đồng kim tiền Phi long hạng nhỏ. Ngoài ra, Bố, án, Chánh Phó lãnh binh mỗi người 1 đồng.


    Vả lại, phản tặc Phiên An chẳng qua là đồ tiểu yêu. ở Kinh đã phái đại đội quan quân thủy lục cùng với quân, voi và thuyền của 6 tỉnh từ Quảng Nam đến Bình Thuận điều động trước, chia đường cùng tiến.


    Lại sai Thảo nghịch Hữu tướng quân Phan Văn Thúy, Tham tán đại thần Trương Minh Giảng, quản lĩnh đại quân xuất phát, hẹn ngày có thể đến Phiên An, tin rằng bọn giặc thế tất sẽ bị tiêu diệt.


    Vậy, khá truyền dụ cho Lê Phước Bảo, Tô Trân và Tổng đốc An - Hà là Lê Đại Cương trước hãy đem chém đầu một loạt lũ lính Hồi lương để dứt mối lo bên trong. Còn tù phạm nào có tình trạng hung ác, cũng tức khắc đem chính pháp, chớ có cẩu thả xuê xoa. Đó là việc cần làm.


    Lại, Lê Đại Cương nên đem ngay binh thuyền đến hội với Lê Phước Bảo nếu có cơ hội đưa đến, có thể trước khi Kinh binh chưa tới, đốc thúc binh, dõng, sớm bắt hoặc chém đầu tướng giặc Lê Văn Khôi, thu phục được tỉnh thành, giữ yên dân chúng, thế là lũ ngươi lập được công to đời chưa từng có, thì ta sẽ ban cho phần thưởng vượt bậc. Nếu xem xét đo đắn hình thế, có nên dừng lại chờ đại binh, thì lập tức nên giữ vững cương giới, chiêu tập nhân dân để trước hết nắm lấy cái thế tất thắng.


    Và nghiêm sức cho lũ Tô Trân ở Định Tường, Phạm Xuân Bích ở Hà Tiên phải hết lòng phòng giữ tỉnh hạt. Lại, thông sức cho dân xã sở tại kết đoàn, tụ lại, đón chặn giặc và phái nhiều binh dõng chia ra, chẹn giữ các đường thủy bộ hiểm yếu, không cho bè đảng nó lủi trốn lẻn ra để gây nhiều việc. Rồi đợi Kinh binh và quân các tỉnh hội lại, cùng nhau vây đánh để lập công vạn toàn, cũng không phải không được.


    Vả lại, đối với đạo Quang Hóa, giặc Khôi vốn quen lắm, nếu khi bị cùng quẫn, nó tất phải do đường này chạy trốn. Vậy, nên liệu phái quan quân trước đến ngăn chặn đường này, chớ để cho đảng giặc được do đó trốn thoát.


    Lại mật dụ lũ Lê Phước Bảo, Lê Đại Cương, Tô Trân, Ngô Bá Tuấn, Phạm Xuân Bích và Trần Văn Quán rằng : "Giặc Khôi làm loạn, phần nhiều là lũ Hồi lương, Thanh thuận và An thuận giúp nó làm ác. Vả lại, các tù phạm Bắc Kỳ, năm trước, bị phát vãng đi các địa phương Định Tường, Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên, sau đó được tháo xiềng khóa, tha ra, dồn bổ làm lính, cấp cho trâu cày nông cụ để làm nông nghiệp. Lũ này phần nhiều là côn đồ quen làm tội ác. Vậy, phải nên đề phòng trước đi. Lũ ngươi nên bắt đến tập hợp lại, giam cầm nghiêm ngặt, xét xem kẻ nào mang lòng phản trắc thì cho chém ngay. Lại, trong các cơ thuộc tỉnh mình hễ có những kẻ Hồi lương, Bắc thuận, An thuận và Thanh thuận trước đây được dồn bổ làm lính cũng nên để ý đề phòng trước, chớ nên nhẹ dạ tin".


    Vua bèn sai thị vệ mang các đạo dụ chỉ, cùng với Lê Phước Đồng, do đường trạm đi gấp đến Bình Thuận, đổi lấy hạng thuyền nhanh nhẹn, vào ngay cửa biển Long - Tường, phát giao để tuân đó làm theo.


    Vua nghĩ : Mùa hạ nắng bức, mà nhiều phen, quan binh do Kinh phái hoặc được trưng điền ở các tỉnh từ Quảng Nam đến Bình Thuận để tiến đánh giặc ở Phiên An, bôn tẩu trên đường, không từ nhọc mệt, bèn gia ơn cho từ suất đội trở lên, ai có trước đây bị xử giáng phạt, thì đều cho khai phục tha thứ. Ai còn thự hàm, thì cho thực thụ ngay. Văn, võ và binh lính nào không được dự ơn nói trên thì đều thưởng 1 tháng lương tiền và gạo. Các trạm từ Kinh đô trở vào Nam đến Biên Hòa, Vĩnh Long, về việc chạy trạm, cũng vất vả nhọc nhằn. Vậy thưởng cho đội trạm mỗi người 2 quan tiền, lính trạm mỗi người 1 quan.


    Lại chuẩn định cách thưởng : Không cứ là quan quân hay dân chúng, hễ ai bắt hoặc chém được tên thứ yếu phạm là Nguyễn Văn Bột, thì thưởng 500 lạng bạc, bắt hoặc chém được đầu mục giặc thì liệu thưởng cho từ 100 lạng xuống đến 10 lạng, từng bậc khác nhau. Ngoài ra, bắt chém được 1 đầu giặc, thưởng 3 lạng bạc, bắt sống 1 đứa, thưởng 5 lạng bạc. Hạng giặc cưỡi voi là chủ yếu phạm, hễ ai bắt hoặc chém được nó, sẽ phân biệt nó là đầu sỏ hay là bè lũ rồi thưởng cho gấp đôi, theo cách thức đã định.


    Tổng đốc An - Hà Lê Đại Cương, tâu nói : "Khi mới nghe tin Phiên An có giặc gây biến, thần đã phái Lãnh binh Lê Văn Thường đem binh thuyền hội với quan quân 2 tỉnh Vĩnh Long, Định Tường tiến đánh. Sau đó hỏi ra biết rằng tướng giặc là Lê Văn Khôi tụ họp bè đảng, chiếm giữ tỉnh thành, giết hại Nguyễn Văn Quế và Bạch Xuân Nguyên, thần trước đã phi tư cho thự Tổng đốc Long - Tường là Lê Phước Bảo gấp đi ngay. Lại nghĩ : bọn ấy nhân khi sơ hở, lén lút nổi dậy, một khi có quân đến đánh, thế tất phải do đường rừng tìm về đất cũ, hoặc nhân Phiên An có nhiều thuyền, sẽ do đường biển lủi trốn. Thần lại phi tư cho 2 tỉnh Khánh Hòa, Bình Thuận, tỉnh nào cũng ngăn chặn các đường thủy bộ hiểm yếu. Lại sợ phía đầu rừng đạo Quang Hóa, cả Nam lẫn Bắc đều đi qua được, nên nghĩ cũng phi sức cho viên quản đạo Quang Hóa nghiêm chặn lối ấy. Rồi liệu gọi các biền binh ở hạt lân cận đang hạ ban nghỉ ngơi, ủy cho đóng giữ Tân Thành và theo 2 ty Bố, án, giữ đồn Châu Đốc. Lại phi sức cho Hà Tiên cũng phòng bị sẵn. Rồi chính mình đem Phó lãnh binh Vũ Văn Thường dẫn đại đội binh thuyền đến gần tiếp ứng.


    Vua phê bảo rằng : "Nhận được sớ tâu, ta biết ngươi đã có chuẩn bị trước và đem quân đi đánh dẹp, cơ hội chính là hay. Ta ngày ngày mong tin thắng trận".


    Thự Tuần phủ Thuận Khánh là Hoàng Quốc Điều, tâu nói : "Tiếp được tin Biên Hòa thất thủ, thần đã phái ủy nguyên án sát Tôn Thất Gia (Gia có chỉ tuyên triệu, nhưng chưa lên đường, sau can án, bị cắt mất chức, phải lưu lại tại chỗ để đợi xét xử, thì vừa gặp có tin Biên Hòa báo đến, bèn sai đi), điều một nửa lính trạm từ Thuận Động đến Thuận Phương và dân phu Tuy Định, đi gấp đến hội với Lãnh binh Lê Văn Nghĩa đã phái đi từ trước để tiếp ứng. Và 2 đội thuộc binh ở tỉnh, từ khi nghe tin Phiên An có binh biến, gián hoặc có kẻ trốn đi, còn những người ở lại nếu có tình hình khả nghi là làm phản thì đã tống giam và xiềng lại rồi".


    Vua có dụ rằng : "Lính trạm đương chuyển đệ (công văn), sao lại điều làm việc khác ? Nếu đã sai phái rồi, thì lập tức gọi lấy dân phụ cận để làm việc chạy trạm".


    Đến như 2 đội thuộc binh đều là kẻ tù phạm dồn bổ làm lính phần nhiều là lũ bất lương. Bọn này, muốn cho theo điều thiện thì khó, mà theo giặc thì dễ, cho nên phải phòng bị sẵn trước khi việc xảy.


    Ngày nào dụ này đến nơi, thì ngươi nên lập tức xét những tù phạm nào thuộc Hà Tĩnh trở về Bắc, hễ có chí làm phản, thì nên lựa ra trước, đem chém đầu ; còn đứa nào tình trạng hung ác, cũng lập tức chính pháp.


    Lại cho rằng 3 đội Hòa thiện nhất, nhị và tam ở Khánh Hòa, các đội thuộc cơ Yên quan ở Phú Yên, 2 đội Bình thiện nhị và tam ở Bình Định, 2 đội Quy nghĩa nhất và nhị ở Quảng Ngãi đều là tù phạm dồn lại làm lính, vua bèn mật dụ tỉnh thần tìm cách bắt lấy, giao cho dân xã ngoài thành, cấm cố nghiêm nhặt : xã lớn 3, 4 người, xã vừa 2, 3 người, xã nhỏ 1 người. Nếu chúng nảy manh tâm mưu đồ khác, thì cho dân xã lập tức giết đi khỏi sinh biến khác.


    Vua bảo Nội các rằng : "Tháng 6 phải hành quân là việc bất đắc dĩ. Trước đây, ta sai Tướng quân, Tham tán thống lĩnh đại quân đi đánh giặc, quân trảy hàng mấy nghìn dặm, lại gặp trời nóng, chính là lúc nên giữ gìn sức khỏe. Nay tính đường đi, đã gần đến tỉnh thành Quảng Ngãi. Vậy truyền dụ các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Bình Thuận : Phàm các điếm ven đường, đều nên vát thêm mỗi điếm 200 dân phu trả tiền công thuê. Một khi đại binh trảy qua thì sẽ đài tải gồng gánh khí giới thay thế để quân sĩ và ngựa được no đủ và sung sức mới mạnh mẽ hơn.


    "Lại truyền dụ cho Tướng quân, Tham tán : Khi đến tỉnh thành Quảng Ngãi, nên chia đại binh làm 2 đợt ; kéo đi cách nhau 1 ngày, thì quãng đường qua đò đi ngược mau hơn. Đến lỵ sở Bình Thuận lập tức hội lại tiến quân, đến được sớm ngày nào càng hay ngày ấy. Tuy thế, cũng liệu sức mà đi, bất tất phải chăm thúc giục lắm. Đối với tướng sĩ, binh lính, thường nên yên ủi hơn lên, lấy đại nghĩa khuyến khích, để họ được vui vẻ quên mệt nhọc, thì dẹp thừa được nghịch tặc đó".


    Sau đó, vua sai thị vệ mang cho một mâm bánh thạch (để khỏi khát, giải nhiệt).


    Trong Kinh kỳ bị hạn đã lâu.


    Vua dụ bộ Hình rằng : "Tù phạm ở các nhà ngục vệ Cẩm y, ty Trấn phủ và phủ Thừa Thiên lên đến con số khá nhiều, đã từng lựa ra những hạng tội nhẹ mà châm chước tha bớt rồi. Nay lại Phước duyệt tội tình những tù phạm hiện bị giam, thấy trong đó còn có những kẻ đáng khoan giảm được ; lại gặp tiết mùa hè nóng bức, ta thể theo cái đức hiếu sinh, nên xét xử cho hết những án còn đọng lại để đón hòa khí của trời". Bèn ra lệnh cho giảm án tội chết xuống án sung quân phát lưu, tất cả 15 người.











    chính biên



    đệ nhị kỷ - Quyển xcvii



    Thực lục về Thánh tổ nhân hoàng đế



    Quý tỵ, năm Minh Mệnh thứ 14 [1833], mùa hạ, tháng 6. Sứ thần Nam Chưởng đến Kinh đô dâng sản vật địa phương và quốc thư, nói trong nước bận việc, nên lệ cống quá hạn. Và xin cho dân xiêu Mường Cai, vẫn cứ ở lại trong nước.


    Vua sai bộ Lễ hỏi lại thì sứ giả nói rằng : "Dân xiêu Mường Cai ngụ ở Nam Chưởng, yên nghiệp đã lâu. Nay nếu họ về Trấn Ninh, thành ra phải dời đi vất vả. Vả lại, Nam Chưởng giáp với Trấn Ninh, vẫn buôn bán giao thông với nhau. Dân Nam Chưởng cũng có trú ngụ ở Trấn Ninh". Bộ Lễ đem việc tâu lên.


    Vua nói rằng : "Dân xô theo sự tiện lợi, cũng như nước chảy chỗ trũng, nên để cho họ thuận tình, huống chi dân Nam Chưởng ngụ ở Trấn Ninh, tất cũng có lý như thế. Họ đều là con đỏ của triều đình cả, sao lại nên coi phân biệt ? Vậy chuẩn cho dân Mường Cai cứ được ở lại Nam Chưởng". Rồi truyền dụ cho lũ Phòng ngự sứ Trấn Ninh biết rõ việc đó.


    Vua lại cho rằng trống đồng dùng làm đồ cống, không phải là của nước ấy làm ra. Vậy sắc sai : Từ nay, khi đến kỳ cống, cho lấy sản vật thổ ngơi khác của nước ấy làm lệ cống, chứ không câu chấp theo lệ trước.


    Kịp khi sứ giả về, vua bảo Phan Huy Thực rằng : "Trước kia tỉnh Nghệ An, thấy nước Nam Chưởng chưa sai sứ đến cống mới bắt giữ dân buôn của nước ấy. Ta sai thả ra cho về để tỏ ý mềm dẻo vỗ về, không thế thì lấy đâu để cho người phương xa phải phục ? Xưa Hán Quang Vũ đóng cửa Ngọc Môn((1) Ngọc Môn (nay ở phía Tây huyện Đông Hoàng thuộc Cam Túc) là một cửa ải xung yếu trên đường thông sang Tây Vực.1) để từ tạ nước Tây Vực, thực đáng cho đời sau bắt chước. Tài ta không bằng người xưa, chỉ mong cho bốn phương phẳng lặng, trong nước yên vui, còn đối với nước xa, chẳng cần trách nó phải đến cống".


    Nguyên Bố chính Hải Dương, Trần Thiên Tải, già ốm, chuẩn cho giữ nguyên hàm, về quê, hưu trí.


    Thự Tuần phủ Hà Tĩnh là Lê Dục Đức tâu nói : "Dân xã Tình Diễm, huyện Hương Sơn thuộc hạt Hà Tĩnh, trước kia lưu lạc, nay đã lần lượt quay về 460 người (dân số trước được 820 người), xin cho chiếu theo lệ 7 đinh lấy 1 làm lính để chọn bổ vào số vệ binh còn thiếu".


    Vua y cho.


    Sai Phó vệ úy Hữu vệ Ban trực là Trần Văn Loan đi Quảng Nam, quản lĩnh vệ binh, theo quan tỉnh chia phái phòng giữ tỉnh thành.


    Vua dụ bộ Hộ rằng : "Gần đây nhân dân các hạt Thanh Hoa, Ninh Bình, Sơn Tây, Hưng Hóa bị sức bạo ngược của giặc xâm lấn, không sao tránh khỏi khổ sở. Dưới sự soi xét của ta rất đáng thương họ. Việc cần ngày nay là phải chiêu tập vỗ về cho dân được yên. Khá truyền dụ cho các Tổng đốc, Tuần phủ xét rõ dân xã nào trong hạt bị giặc xâm lấn nhũng nhiễu : nhà cửa bị đốt, của cải đồ vật bị cướp, thực trạng đúng bị thiệt hại, phân biệt từng hạng, nặng nhẹ khác nhau để đến vụ thuế mùa hạ năm ấy, nơi nào nên hoãn, nơi nào nên tha, lập tức bàn bạc thỏa thuận, tâu lên, chờ chỉ ban ơn rộng rãi. Vả lại, ta đoái trông ra Bắc, trong lòng không ngày nào không nghĩ đến dân. Tổng đốc, Tuần phủ các ngươi đều là quan to một địa phương, nên thể theo ý ta, hết sức vâng lệnh thừa hành. Nếu khinh thường phó mặc nha lại để đến nỗi có sự lờ mờ lẫn lộn thì chỉ trách cứ ở các ngươi".


    Tổng thống đạo Hưng Hóa, Phạm Văn Lý, tiến đến xã Phù Liễn (thuộc huyện Lạc Thổ) tư hội với quan quân đạo Ninh Bình hiệp đánh sào huyệt giặc ở Thạch Bi. Lại tư đến quân thứ Tham tán Lê Văn Đức yêu cầu chặn giữ hơn nữa các đường đi ở miền thượng thuộc Thạch Bi.


    Lê Văn Đức đem tình hình tâu nói : "Nay từ Đà Bắc trở xuống đều đã yên ổn. Duy bọn tướng giặc Đinh Công Tiến, Đinh Công Thự và Phạm Doãn Dũng như thỏ lủi trốn trong rừng sâu, chưa bắt được, mà hạn nghiêm ngặt đã hết. Xin gia hạn cho 2 tuần nữa để tùy cơ dò bắt".


    Vua bảo đình thần rằng : "Quan quân các đạo Thanh Hoa, Ninh Bình, Hưng Hóa đi đánh dẹp nhiều lần cứ theo tờ tâu bọn giặc đều đã thua vỡ chạy trốn. Ta đã xuống dụ cho rút quân về nghỉ ngơi. Nay Lê Văn Đức lại tâu xin gia hạn để dò bắt tướng giặc. Vả chăng, cơ nghi đánh dẹp, quân thứ, chắc đã thành thuộc kỹ lắm rồi. Vậy, khá truyền dụ cho bọn Phạm Văn Lý, Lê Văn Đức ở Hưng Hóa ; Tạ Quang Cự, Hoàng Đăng Thận ở Ninh Bình ; Nguyễn Đăng Giai, Nguyễn Khả Bằng ở Thanh Hoa, khi tiếp được dụ này, nếu đã lui quân về rồi thì cũng được ; nếu chưa khải hoàn thì cũng không sao, ta cho lại được gia hạn vài tuần, ra sức lùng tìm bắt hoặc chém lũ tướng giặc để làm cho ra án. Đợi đến hạ tuần tháng này, bất luận có bắt được giặc hay không, đều cho theo ngay tờ dụ trước, rút quân về, để quân sĩ ta khỏi phải lâu ngày xông pha lam chướng.


    Sai Bắc Ninh phái 1 Quản cơ, 300 biền binh, 2 thớt voi chiến thuộc tỉnh mình đi đóng giữ Thái Nguyên, Hà Nội trích ra 2 thớt voi chiến để giao cho (Bắc Ninh) sung vào số ngạch. Lại sai Phạm Văn Lý, Lê Văn Đức liệu cho số biền binh Hà Nội đã phái đi Hưng Hóa đánh giặc, rút về hàng ngũ ở tỉnh.


    Vua bảo bộ Binh : "Hằng năm binh sĩ các tỉnh Bắc Kỳ, cứ nhằm mồng 1 tháng 2 đều tập hợp thao diễn, còn các tháng khác thì chia ban. Tháng 3 năm nay có việc sai phái, đã chuẩn cho thảy đều hạ ban nghỉ ngơi, để chuẩn bị trưng dụng điều động. Nay việc đánh dẹp đã đỡ bận, mà việc công các hạt còn hơi nhiều. Vậy dụ sai các Tổng đốc, Tuần phủ Hà Nội, Ninh Bình, Nam Định, Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh, Sơn Tây đều chiếu theo cái số các biền binh phải tập hợp lại, vẫn cứ để lưu lại hàng ngũ và cấp cho lương tháng, chờ đến tháng 8 sẽ giáng chỉ cho thi hành".


    Thự Lễ khoa Cấp sự trung là Phạm Duy Trinh, thự Giám sát Ngự sử đạo Hải - Yên là Lê Đức Tiệm, trước kia vâng lệnh đem sắc ấn mới phong Yên Lương bá cho Nguyễn Văn Quế đến Phiên An, để làm lễ tuyên phong, nhưng khi mới đến Bình Thuận, đã được tin Phiên An có biến, liền đi dò xét tình hình, khi đến trạm Thuận - Biên, thì Biên Hòa đã thất thủ, bèn lưu lại ở đấy, đốc thúc quan quân Biên Hòa, trù tính việc đánh giặc. Rồi làm sớ tâu lên.


    Vua đặc cách chuẩn cho họ ở lại quân thứ hiệp cùng các viên Lãnh binh ra sức đánh giặc ; sau khi việc yên, sẽ về Kinh phục mệnh. Lại có dụ sai họ cùng bọn Vũ Quýnh và Lê Văn Lễ điều tra xét hỏi trong thành Phiên An xem ai cam tâm theo giặc, ai giữ tiết bất khuất, bị giặc giết hại. Lại xem có phải đúng là Nguyễn Văn Quế, Bạch Xuân Nguyên tham lam, hà khắc, gây biến hay không ; có phải Nguyễn Tuế và Nguyễn Chương Đạt trốn thoát lấy mình là có tình ý gì khác hay không. Ngoài ra, lại nên dò hỏi cho biết thực trạng về các văn võ trong thành hoặc chạy trốn ở dân gian, hoặc hùa theo đảng giặc, được việc gì thì cho phi ngựa tâu ngay việc ấy.
  • Chia sẻ trang này