0060.0092

14/1/16
0060.0092
  • PDF
    GoogleDocs

    :rose::rose::rose:

    Quan quân ở tỉnh chỉ có 200 người mà viện binh thì chưa đến. Tuần phủ Trịnh Đường thấy tình thế nguy cấp, tâu lên vua biết.


    Vua sai truyền dụ các Tướng quân, Tham tán ở quân thứ Gia Định rằng : “Cứ lời tâu báo của tỉnh Hà Tiên, thì quân Xiêm rõ là có ác ý, muốn mưu đồ đen tối đánh úp ta. Các tỉnh An Giang, Hà Tiên dò thám được tình hình quân Xiêm, mấy phen đã báo tin có động. Đáng lẽ các Tướng quân, Tham tán ở quân thứ phải nên sớm liệu dự phòng trước khi việc xảy, vậy mà lại như không nghe biết gì, ngồi nhìn đến thế, chung quy vẫn không động tĩnh gì. Thế thì lòng nghĩ ra sao. Thực đáng lạ quá ! Vậy truyền chỉ nghiêm quở bọn Trần Văn Năng, Tống Phước Lương, Lê Đăng Doanh, Nguyễn Văn Trọng, Trương Minh Giảng, Nguyễn Xuân, Trần Văn Trí, Hà Duy Phiên : Nay từng đã xuống dụ cho Trần Văn Năng và Tống Phước Lương, nên một người cùng bọn Trương Minh Giảng, Nguyễn Xuân chính mình thống suất đại đội binh thuyền tiến đến An Giang chặn đánh. Phải nên tức tốc tiến quân một mặt chia đi trấn áp Nam Vang ; một mặt vát thêm binh thuyền kíp đến Hà Tiên, cốt mong làm cho đúng khớp. ở Kinh cũng đã điều bát binh thuyền, nhân dịp thuận gió xuôi dòng, hơn tuần cũng có thể đến nơi quân thứ. Cốt nên nghĩ tính mưu hay, xem sự cơ mà làm, chớ để lỡ việc”.


    Sai thự Vệ uý vệ Ban trực hữu Trần Văn Loan đóng giữ 2 pháo đài An Hải, Điện Hải ở Quảng Nam, đem vệ binh và biền binh thuỷ sư Thần cơ do Kinh phái đi chia nhau ngồi 4 chiếc thuyền hiện lưu ở Đà Nẵng, lĩnh tải các hạng súng đạn, quân nhu. (Kinh đem đi : súng thạch cơ điểu sang và súng bắc cơ điểu sang 3.000 khẩu, đạn chì dùng vào súng ấy đều 200 viên ; súng thần công 17 khẩu, thuốc đạn dùng theo dùng ấy đều 100 viên ; thứ đá phát hoả 100.000 phiến ; chì 1.000 cân ; súng trường 600 khẩu ; ống phun 1.500 chiếc ; thuốc súng 20.000 cân ; diêm tiêu 1.000 cân, lưu hoàng 200 cân), giao các Tướng quân, Tham tán ở Gia Định ; rồi lưu lại ở quân thứ, theo đi trận. Cho Cai đội Lê Văn Bản quyền sung Phó vệ uý Ban trực hữu, cùng đi với Loan.


    Lại sai các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà đều chế thêm 1.000 ống phun, tuỳ tiện đem đi quân thứ Gia Định. Quảng Nam chế thêm 2.000 ống phun, lưu lại ở tỉnh để dùng.


    Bổ Vệ uý vệ Trung bảo nhị Cao Văn Điện làm Phó vệ uý vệ Thần cơ tả, đem 200 vệ binh đi đến đóng giữ 2 pháo đài An Hải, Điện Hải.


    Cho Đoàn Kim làm Vệ uý vệ Nội thuỷ, thự Chưởng cơ quyền lĩnh ấn triện Thuỷ quân. Lại thấy công việc vệ Thuỷ quân bề bộn, vua sai đường quan bộ Công tạm kiêm coi quản. Hễ có việc gì nên làm thì cho Đoàn Kim hội đồng liệu lý.


    Tổng đốc Bình - Phú Vũ Xuân Cẩn tâu : “Thần đã gọi 1.000 dân tráng trong tỉnh đặt làm 2 vệ Hùng võ và Dũng võ, cấp cho khí giới, tiền, lương (mỗi người mỗi tháng 1 quan tiền, 1 phương gạo), cho diễn tập. Bọn chúng, ai cũng ganh nhau hăng hái, nhảy nhót, muốn đánh giặc để lập công.


    Vua truyền chỉ khen ngợi, nhân bảo thị thần rằng : “Hiện nay, Nam Kỳ đang có việc, mà nhân tâm hạt ấy như thế thì xưa nay vẫn có tiếng là “can đảm và háo nghĩa”, thực không phải là lời ngoa. Huống chi, dân ở ven núi, có người giỏi cưỡi ngựa, bắn cung, có người quen việc đi săn ; họ hơi biết võ nghệ, không khác gì tinh binh. Ta dùng bọn quân ấy đánh trận, thì giặc nào chẳng gãy ?”.


    Vua bèn sai Vũ Xuân Cẩn cứ 2 vệ mới đặt ấy, dồn 50 người làm 1 đội chọn lấy 1 người cho đứng đầu, cấp văn bằng làm Ngoại uỷ suất đội (mỗi người cấp thêm lương tháng 5 tiền). Lại hạ lệnh gọi 2 vệ Tiền phong hữu, Trung bảo nhị trước đã cho về quê quán đều phải tập hợp đông đủ ở tỉnh. Rồi cho các Cai đội vệ Cẩm y là Trần Văn Học và Nguyễn Văn Thượng đều làm Phó vệ uý các quân : Trần Văn Học đốc suất vệ Hùng võ, Nguyễn Văn Thượng đốc suất vệ Dũng võ. Lại cho viên quan bị cách là Tôn Thất Cung được khai phục làm Cai đội Cấm binh, quyền thự Phó vệ uý vệ Hùng võ ; Tôn Thất Hi làm Cai đội các quân, quyền sung Phó vệ uý vệ Dũng võ, hiệp cùng Trần Văn Học, Nguyễn Văn Thượng đều cùng cai quản 1 vệ.


    Lại cho Phó vệ uý vệ Tiền phong hữu Ngô Tá Đàm thăng thự Vệ uý ; Cai đội Nguyễn Đăng Chiêm thăng thự Phó vệ uý vệ Tiền phong hữu ; Phó vệ uý vệ Trung bảo nhị Đoàn Văn Bạt thăng thự Vệ uý ; Cai đội Hồ Thanh Hạnh thăng thự Phó vệ uý vệ Trung bảo nhị ; đều cho đi đường trạm đến Bình Định để đúng ngày 13, đem binh dõng các vệ, đều tiến vào Nam Kỳ, theo các Tướng quân và Tham tán làm nhiệm vụ bắt giặc. Khi đi đến Phú Yên, chuẩn cho tỉnh này liệu vát thuyền của lính thú và thuyền của dân đi hộ tống. (Tôn Thất Cung, Tôn Thất Hi đều can vụ án cây nến, bị cách, ở yên đợi xử, đến đây được khai phục và bổ dùng).


    Vua dụ bộ Binh : “Nhiều lần phái biền binh đi Nam Kỳ làm việc bắt giặc, đường sá xa xôi, rất thấy khó nhọc, mà Bình Định thì là đất sản ngựa. Vậy ra lệnh cho Tổng đốc Vũ Xuân Cẩn chuẩn bị mua trước một cách thoả thuận các ngựa và đồ ngựa, chăn nuôi sẵn ở tỉnh hạt cho thoả đáng một khi tiếp được vệ quân nào ở Kinh phái đi qua, thì chiếu cấp cho Quản vệ mỗi người 1 con ngựa để cưỡi, chớ nên bắt quân lính phải đài đệ. Và bọn quyền sung Quản vệ 2 vệ Hùng võ, Dũng võ mới đặt cũng cho cấp ngựa luôn thể”.


    Giặc Xiêm tiến sát tỉnh lỵ Hà Tiên. Tuần phủ Trịnh Đường, án sát Đặng Văn Nguyên, Lãnh binh Bùi Công Lai thân đem lính tỉnh đi chống giữ. Giặc dùng người nhà Thanh làm quân tiền khu, thế rất hung hăng. Quân ta không địch nổi, phải chạy lui về An Giang, đợi quân tiếp viện. Có Ngô Văn Loan, quyền sai Phó vệ uý vệ Hoà dũng thuộc tỉnh ấy, đem một toán quân đánh giặc, bắn đắm 3 chiếc thuyền địch và chém giết được nhiều giặc. Giặc bốn mặt xúm lại đông như kiến, Loan cũng chạy, Hà Tiên bèn thất thủ.


    Việc lên đến vua, Trịnh Đường, Đặng Văn Nguyên và Bùi Công Lai đều bị cách lưu. Ngô Văn Loan, đương trường giết giặc, không lùi sợ chút nào, chuẩn cho vẫn được quyền coi vệ binh, gắng sức làm việc chuộc tội.


    Vua dụ Nội các : “Ngày gần đây, đánh dẹp bọn giặc nghịch Khôi, quân nghĩa dũng Nam Kỳ đều có chí thiết tha diệt thù. Nay, đang buổi cần dùng nhân tài, há chẳng nên cất nhắc vượt bậc để khuyến khích ư ? Vậy hạ lệnh : ở quân thứ, do Tướng quân, Tham tán ; ở tỉnh, do Đốc, Phủ, Bố, án ; đều lấy công tâm tâu xin liệu lượng bổ dụng. Hoặc người đầu mục nguyên quán Nam Kỳ tập hợp nghĩa dõng theo đi tòng chinh, hoặc viên biền ở Kinh, ở tỉnh phái đi, đã có công trạng, đã được đặt làm Ngoại uỷ suất cơ, Suất đội, đều chuẩn cho cứ thực tâu bày, kính đợi sắc mệnh, để chính danh phận. Lại, còn các đầu mục hương dõng hiện ở quân thứ, không kể về mặt công trạng, chỉ xét xem ai được hương dõng tôn phục, mà sức vóc khoẻ mạnh, có thể làm được Suất cơ, Suất đội, cũng cho tâu xin, liệu ban ơn khắp. Đến như số hương dõng mới gọi thêm, cũng xét xem cứ mộ được 500 người thì tâu xin bổ thụ Quản cơ ; mộ được 50 người thì tâu xin bổ thụ Suất đội. ấy là đặc cách lựa dùng nhân tài. Những người được tâu ấy, chuẩn cho lược kê họ, tên, quê quán theo thứ tự, tâu dần xét dần, không cần chờ đợi làm thành tập tấu”.


    Tỉnh Phú Yên có bệnh dịch, nhân dân bị truyền nhiễm, chết hơn 5.000 người.


    Quan tỉnh tâu lên, vua bảo bộ Hộ : “Hạt ấy sau khi thiếu ăn, việc sinh sống vừa mới yên, nay lại gặp tai dịch, thật rất đáng thương ! Vậy dụ sai quan tỉnh lập tức lập đàn kỳ yên và chuẩn bị nhiều thuốc thang để điều trị. Người nào chết thì cấp cho tiền tuất (đinh nội tịch, mỗi người 3 quan tiền, còn thì đều 2 quan, trẻ con đều 1 quan).


    Tổng đốc Bình - Phú Vũ Xuân Cẩn tâu : “Sở Trường tân nguồn Trà bình, ở thuộc hạt, năm trước, lập đồn Ly Khê, lấy 10 người dân đều thuộc 2 ấp Vạn Đức và Đông Thắng ở sở tại, phòng giữ bọn sơn man. Vả, nơi ấy rất xung yếu, xin tới gần đấy điều 49 người dân ấp Vĩnh Đức chia ban thay đổi canh giữ. Lại, ở chỗ xung yếu xứ Hợp Khâu, ấp Vạn Đức, đặt thêm 1 đồn ; rút dân 2 ấp trước giữ đồn Ly Khê về giữ đồn ấy”. Vua chuẩn y lời thỉnh cầu ấy.










    Chính biên



    đệ nhị kỷ - quyển cxIv



    thực lục về thánh tổ nhân hoàng đế



    Quý Tỵ, năm Minh Mệnh thứ 14 [1833], mùa đông, tháng 12. Bộ sách Hội điển toát yếu làm xong, cộng 14 quyển.


    Trước kia, vua sai soạn một bộ sách chép về chế độ chức trách của trăm quan, gọi là Hội điển toát yếu, kịp đến khi dâng bản mẫu, vua truyền cho các nha thuộc ở các bộ, các viện ai nấy đem đối chiếu với chức vụ mình mà hiệu chính cho đúng, rồi lại giao cho đình thần duyệt và nhuận sắc. Đến nay, sách xong trình lên vua.


    Vua dụ Nội các rằng : “Đường lối trị nước phải có thể chế chủ yếu nêu rõ điển tắc để giữ lấy mà theo mãi mãi. Bộ sách này mới được sửa lại một lần, dẫu chưa được mười phần hoàn bị, nhưng trong đó phân từng ngành chia từng mối, cũng có thể đem thi hành được. Vậy ra lệnh cho bộ Lại sao chép cấp phát cho các nha môn trong Kinh ngoài trấn tuân theo. Đến sau ngày khai ấn năm Giáp Ngọ Minh Mệnh thứ 15 [1834] mới bắt đầu thi hành để các quan chức đều biết rõ nhiệm vụ của mình. Song bộ sách này chỉ mới tóm tắt những điều cốt yếu, đợi sau này sẽ châm chước thêm bớt tuỳ theo tiện nghi mà sửa lại để làm khuôn mẫu cho sau này.


    (- Tôn nhân phủ : Những việc chia ra thứ tự chiêu, mục ((1) Chiêu, mục : theo chế độ thờ cúng ở tôn miếu của phong kiến, thì miếu của Thái tổ ở giữa, bên tả là chiêu thờ các đời thứ 2, thứ 4 và thứ 6 (số chẵn) ; bên hữu là mục thờ các đời thứ 3, thứ 5 và thứ 7 (số lẻ). 1) ghi chép các người họ xa họ gần và việc cấp dưỡng cho trẻ mồ côi chăm sóc đến việc hiếu, việc hỉ, đều thuộc về Tôn nhân phủ cả. Viên Quản lãnh phủ sự là do từ vua đặc cách chọn ra, không nhất định viên nào. Phủ thừa coi việc sổ sách các hoàng thân nhưng phải theo quyền viên quản lĩnh mà điều động tất cả ty thuộc của mình để làm việc trong phủ. Ty thuộc thì có Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại đều lệ thuộc vào Thừa biện ty trong phủ.


    - Các Cần chính điện Đại học sĩ, Văn Minh điện Đại học sĩ, Vũ Hiển điện Đại học sĩ, Đông các Đại học sĩ và Hiệp biện Đại học sĩ : Đều chiếu theo quan hàm của mình lĩnh chức Thượng thư các bộ, không được sung vào làm việc ở Nội các.


    - Bộ Lại : Phàm những cách thức về cất nhắc bổ dụng các quan văn về ban cho gia cấp kỷ lục, khen thưởng, phép khảo sát tài năng hơn kém, điển lệ về phong tước, tập ấm phong tặng và làm tờ cáo sắc chiếu mệnh, để tỏ lời nói của nhà vua : làm sổ biên tên các quan, để biết rõ số ngạch các quan lại, những việc đó đều thuộc về bộ Lại cả.


    - Bộ Hộ : Phàm những việc đinh điền cống, phú, những phép lưu thông tiền tệ, vàng bạc, những của chứa trong kho tàng, những giá vật hoá đắt hay rẻ, những việc thu vào phát ra, chuẩn y hay bác bỏ những sự đó đều thuộc vào bộ Hộ cả. Và những kho tàng trong nội cung hay trong kinh thành đều lệ thuộc vào bộ Hộ.


    - Bộ Lễ : Phàm những nghi lễ về triều hội, khánh hạ điển lễ, tế tự, tấn tôn, phong tước, những lễ đi kinh lý các địa phương và cử người làm tướng, những việc giao thiệp với lân bang, yên ủi những người ở xa và vỗ về nước nhỏ, những quy tắc về trường học, thi cử, những việc thưởng cho người sống lâu, người tiết nghĩa, những việc phong sắc cho bách thần, ban tên thuỵ cho các quan. Những sự đó đều thuộc vào bộ Lễ cả. Và Thái thường tự, Quang lộc tự, Hồng lô tự và Văn miếu tự thừa cũng đều thuộc vào bộ Lễ.


    - Bộ Binh : Phàm những việc thuyên bổ các võ quan, chọn lọc và điểm duyệt các quân sĩ, gọi ra và điều khiển các quân lính đi trận hay đi thú, tuyển mộ dân đinh làm lính, khảo xét người có công, có tội, làm sổ sách trong ngạch quan võ, những việc đó đều thuộc vào bộ Binh cả. Bộ Binh lại còn quản đốc cả Thái bộc tự. Sở Bưu chính và 2 kho súng ống và thuốc súng, cũng đều thuộc vào bộ Binh.


    - Bộ Hình : Phàm những chính lệnh về pháp luật, những thể lệ về tra xét, tâu phán đoán xét lại những án tội nặng, tội còn ngờ, thẩm xét những kẻ bị giam cầm trong nhà tù, nhà ngục, những việc đó đều thuộc vào bộ Hình cả. Bộ Hình hợp với Đô sát viện và Đại lý tự, gọi là Tam pháp ty.


    - Bộ Công : Phàm những cuộc sửa sang mọi việc thổ mộc, đắp thành, đào hào, đóng các thuyền bè, thu phát các tài liệu, ra mẫu thức cho các ngành thợ. Những việc đó đều thuộc vào bộ Công cả. Ty Tiết thận trong Nội vụ phủ, ty Chế tạo của Vũ khố, ty Doanh thiện của Mộc thương, cũng đều thuộc vào bộ Công.


    Trong sáu bộ kể trên, bộ nào cũng do chức Thượng thư trông coi công việc trong bộ và Tả, Hữu tham tri, Tả, Hữu thị lang đều cùng giúp việc Thượng thư, lại có Lang trung thừa hành mọi việc trong bộ để giúp đường quan Viên ngoại lang, Chủ sự, Tư vụ cùng hàng Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại đều thuộc vào ty Thanh lại trong bộ, những chức sự ở trong bộ đều do đường quan tuỳ theo công việc nặng nhẹ nhiều ít mà châm chước phân chia cho có chuyên trách. Các nha đều như thế cả.


    - Viện Đô sát : Phàm những sự tâu bàn, đàn hặc đều do viện này phụ trách. Các ngôn quan ((1) Ngôn quan : viên quan có nhiệm vụ can ngăn và đàn hặc.1) trong khoa đạo đều lệ thuộc vào viện Đô sát. Trong viện Đô sát có 2 tả, hữu Đô ngự sử coi việc tu chỉnh thường quy của quan lại để làm cho phong cách của gián đài được nghiêm trang ; tả, hữu Phó đô ngự sử làm phó phụ tham gia giúp việc trong viện. Lục sự theo Viện trưởng giữ mọi sớ, tấu, án từ. Dưới quyền Lục sự có Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại. Lục khoa Cấp sự trung giữ việc soi xét sự gian tham, thối nát, sát hạch sự chậm trễ, sai trái và thống thuộc vào viện Đô sát.


    Lại khoa kiểm tra, khảo hạch Lại bộ, Hàn lâm viện và Thừa Thiên phủ. Hộ khoa kiểm tra, khảo hạch Hộ bộ, phủ Nội vụ và Tào chính. Lễ khoa kiểm tra khảo hạch Lễ bộ, Thái thường tự, Quang lộc tự, Hồng lô tự, Quốc tử giám và Khâm thiên giám. Binh khoa kiểm tra, khảo hạch Binh bộ, Thái bộc tự và Kinh thành Đề đốc. Hình khoa kiểm tra, khảo hạch Hình bộ và Đại lý tự. Công khoa kiểm tra, khảo hạch Công bộ và Vũ khố.


    Giám sát ngự sử các đạo giữ việc sát hạch phép làm quan, điều trần đạo trị nước, cũng thuộc vào viện Đô sát.


    - Toà Nội các : Nội các là một cơ yếu, phải đặc cách chọn lấy những bề tôi chầu hầu tuỳ tùng ở bên nhà vua khiến cho ra vào gần gụi để phòng khi cần hỏi han. Những người sung vào chức đó thì lấy ở hàng quan Tam, Tứ phẩm trong các bộ các viện, còn các thuộc viên thì lấy những người có chức hàm trong viện Hàn lâm sung vào, cấp bậc thì ở dưới Lục bộ. Phàm những sắc, chiếu, sớ tấu, sách vở, ghi chép, hoặc xem xét giấy tờ, đều thuộc toà Nội các cả ; những viên chức đó đều tuỳ theo công việc nặng nhẹ, nhiều ít, chước lượng mà chia ra từng tào để cho có chuyên trách.


    - Viện Hàn lâm : Phàm những việc biên soạn, ngành từ hàn, thảo luận kinh điển, cùng hết thảy mọi sự văn từ, sắc mệnh, đều thuộc vào viện Hàn lâm cả. Chưởng viện Học sĩ coi về việc văn từ chế cáo, ra vào chầu hầu nhà vua để phòng khi vua hỏi. Trực học sĩ làm việc sự vụ trong viện, nhưng quyền cũng như chưởng viện học sĩ. Thị độc học sĩ, Thị giảng học sĩ, Thị độc, Thừa chỉ và Thị giảng, đều coi về việc biên soạn, trước thuật để giúp vào việc từ hàn. Tu soạn, Biên tu, Kiểm thảo đều coi về việc phiên duyệt thư tịch, và kiểm duyệt từ hàn. Điển bạ coi việc phát, nhận văn thư. Đãi chiếu coi việc hiệu đính và đối chiếu văn sử.


    - Thông chánh sứ ty : Thông chánh sứ và Thông chánh phó sứ đều giữ việc đệ đạt tờ tấu sớ của suốt thiên hạ gửi lên nhà vua. Thuộc quyền có Viên ngoại lang, Chủ sự, Tư vụ, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại để giúp việc trong ty.


    - Nội vụ phủ : Phàm các đồ phục sức của vua, các tài hoá và các đồ vật, các lễ cống hiến của bốn phương và những phẩm vật ban thưởng cho trăm quan, đều thuộc vào Nội vụ phủ.


    - Kho Vũ Khố : Phàm sự chế tạo binh khí và tích chứa vật liệu, đều thuộc vào kho Vũ khố. Nội vụ phủ và Vũ khố đều dùng chức Thị lang để giữ chính lệnh. Lang trung và Tham biện để giúp việc Thị lang. Các thuộc viên đều có Viên ngoại lang, Chủ sự, Tư vụ, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại, cùng chia nhau trông coi đồ vật và sổ sách.


    - Thiêm sự phủ : Thiêm sự coi giữ tất cả những việc lớn nhỏ ở Đông cung. Thiếu Thiêm sự, giúp việc Thiêm sự, tham dự làm các sự vụ ở cung ấy.


    - Thừa Thiên phủ : Phàm các việc tuyên dương đức hoá, nghiêm trị cường hào, khuyến khích nông tang, nghiêm cấm gian phi, kính cẩn việc tế tự và giảm bớt thuế má, tạp dịch, mọi điều chính trị có quan hệ với Kinh kỳ đều thuộc vào Thừa Thiên phủ. Chính lệnh trong phủ do viên Phủ doãn cai quản. Tuyên hoá cho nhân dân hoà hợp để trong Kinh thành được yên ổn. Phủ thừa làm sự vụ trong phủ để giúp việc Phủ doãn, tả hữu Thông phán và Kinh lịch đem các thuộc viên theo quan trưởng để thừa hành công việc. Còn Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại thì phân ra lệ thuộc vào sáu phòng trong sáu bộ : Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công, để sai phái công vụ.


    - Đại lý tự : Phàm những tù tội nặng và án còn nghi ngờ hay khó xử thì cùng bộ Hình hội thẩm ; những đơn kêu khi vua trẩy hay kêu tại Kinh đều thuộc vào Đại lý tự.


    - Thái thường tự : Phàm những lễ khánh hạ hay tiết tế tự thì chiểu theo nghi lễ, sắp xếp công việc mà cùng làm.


    - Quang lộc tự : Phàm những lễ triều hội tế tự, những việc yến ẩm tặng tiễn thì chiếu theo lễ độ và đều phải tinh khiết và làm cho đầy đủ.


    - Thái bộc tự : Phàm sự kiểm duyệt các đồ nghi trượng, phép rèn dạy ngựa, đều thuộc Thái bộc tự.


    - Hồng lô tự : Phàm các nghi tiết khánh hạ tế tự các lễ triều hội, tân khách thì sắp xếp theo ban thứ và ngôi vị mà giúp đỡ cho.


    Các tự kể trên đều dùng viên Tự khanh trông coi sự vụ trong tự của mình, Thiếu khanh làm người phó phụ để giúp việc. Còn thuộc viên thì đều có Viên ngoại lang, Chủ sự, Tư vụ, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại.


    - Quốc tử giám : Phàm sự giảng dạy kinh sách, đào tạo nhân tài, sửa sang quy thức để đôn đốc sự giáo hoá, phân biệt lớp bậc để phân phát học bổng, mọi việc có quan hệ đến quốc học đều uỷ cho Quốc tử giám. Tế tửu coi việc học chính và đào tạo nhân tài để giúp cho nền văn hoá được thịnh đạt. Tư nghiệp tham dự công việc học chính làm phó phủ để giúp Tế tửu. Học chính theo viên Giám đường chuyên giữ việc giảng dạy học tập. Tôn học và Giám thừa đem các thuộc viên để làm mọi sự vụ Quốc học. Điển bạ và Điển tịch đều coi giữ kinh sách, sổ bạ, còn những Vị nhập lưu thư lại thì lệ thuộc vào Giám để sai phái làm việc công.


    - Tào chính : Phàm những thời hạn hành trình vận tải trên đường thủy và những ngạch thuế thuyền bè đều thuộc vào ty Tào chính. Đại thần kiêm lĩnh Tào chính thì do đặc cách kén chọn không nhất định là viên quan nào. Tào chính sứ coi việc quản đốc thuyền bè trên sông, như kiểm soát, giục nhổ neo để làm cho việc Tào chính được nghiêm túc. Phó sứ làm phó phụ giúp việc cho Tào chính. Các thuộc viên có Chủ sự và Tư vụ, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại. Nam, Bắc tào quản lĩnh giữ việc cai quản và hộ vệ các thuyền bè trên sông. Phó quản lĩnh tham dự giúp việc. Còn viên Đốc vận, Lĩnh vận và Thiên tổng thì đều theo Quản lĩnh để phụng hành việc vận tải của nhà nước. Cửu phẩm thư lại coi giữ sổ sách ghi chép công việc của Tào chính.


    - Các phủ hoàng tử, thân công : Phàm công việc trong phủ đều do Trưởng sử trông coi ; giúp việc có Phó trưởng sử. Các thuộc viên có Văn hàn ty, Tư vụ, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại, chia giữ sổ sách. Còn việc sai phái trong các phủ đệ thì có những binh đinh dưới quyền điều khiển của các Cai đội, Suất đội, và Suất thập.


    - Từ tế ty : Phàm những dụng cụ và phẩm vật trong việc tế tự, đều phải kính cẩn, chăm chỉ giữ gìn. Từ tế sứ coi giữ mọi việc tế tự trong nhà Tôn miếu, đốc suất thuộc ty người nào giữ chức nấy cho được tề chỉnh. Phó sứ làm phó phụ, tham gia giúp việc cúng tế. Các thuộc viên có Miếu lang, Cai đội, Suất thập và Miếu thừa, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại chia giữ đồ tế lễ và việc tế tự.


    - Thái y viện : Phàm việc phân biệt hư, thực, âm, dương và phép gốc, ngọn, sau trước, những sự có quan hệ đến thuốc thang đều giao cho viện Thái y cả. Ngoại khoa y ty cũng lệ thuộc vào viện đó. Viện sứ coi giữ chính lệnh về y dược, đốc suất thuộc viên để cùng làm việc thuốc. Ngự y và Phó ngự y cùng tham dự vào việc thuốc để giúp viện sứ. Các thuộc viên có y chánh, y phó, y sinh và thuộc nhân, chia nhau giữ phần việc mình. Về ngành ngoại khoa cũng có y chánh, y phó và y sinh làm việc chuyên khoa theo chức nghiệp mình.


    - Tượng y ty : Y phó đốc suất y sinh và thuộc nhân đem phương pháp chữa thuốc mà chữa cho voi của nhà nước. Kinh tượng pháp lục sinh chuyên nghề làm bùa để chữa bệnh cho voi.


    - Khâm thiên giám : Phàm suy tính để chiêm nghiệm sai độ của từng năm, bình trật để phân đều khí hậu, ghi chép lịch số để nêu đúng năm và mùa, miêu tả sắc mây và hình vật để xem đoán tượng trời, xem ngày giờ để chọn tốt lành, coi giọt lậu để báo trống canh. Mọi sự có quan hệ về cách suy tính ấy đều giao cho Khâm thiên giám. Đại thần quản lý Khâm thiên giám do đặc cách kén chọn cử ra, không nhất định là viên quan nào. Giám chính coi giữ công việc trong giám, Phó giám làm phó phụ hiệp sức làm việc giám. Các thuộc viên có ngũ quan Chánh linh đài lang, Khác cẩn ty cùng Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại được phân phái làm việc suy tính chiêm nghiệm.


    - Nội tạo : Phải cung biện các đồ dùng cho nhà vua. Người quản lĩnh trong Nội tạo là do mệnh vua kén lựa, không nhất định ở viên quan nào. Chánh phó tri tượng ở các tượng cục đều đốc suất cục mình làm mọi việc công.


    - Hành nhân : Phàm giá hàng hoá ngoại thương đều do ty Hành nhân lường xét và cân cho công bằng. Người quản lĩnh của Hành nhân là do mệnh vua kén chọn, không nhất định ở viên quan nào. Bát, Cửu phẩm hành nhân đều theo viên quản lãnh sai phái.


    - Văn miếu : Tự thừa đốc suất lễ sinh thừa hành mọi việc tế tự. Các tự thừa, lễ sinh và chủ bạ ở các tỉnh theo người quản lĩnh coi giữ sổ sách.


    - Các tỉnh : Tổng đốc coi việc thống trị quân dân và các hàng văn võ, sát hạch quan lại và sửa sang bờ cõi. Tuần phủ coi việc tuyên bố đức hoá của nhà vua, vỗ yên dân chúng, coi quản chính trị, giáo hoá, dấy lợi, trừ hại cho dân. Bố chính sứ coi việc thuế khoá, tài chính trong toàn hạt, chấn hưng phong hoá, kỷ cương, trừng thanh quan lại, kiêm quản cả việc bưu chính trong hạt. Hai ty Bố chính và án sát đều có Thông phán, Kinh lịch, Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại, theo quan trên làm việc công.


    - Các phủ : Quản trị các huyện thuộc trong phủ hạt, tuyên dương chấn hưng, phong hóa, quân bình phú thuế, sưu dịch, xét xử kiện tụng. Những sự có quan hệ đến việc tuyên dương mệnh vua, làm cho mọi nơi tin phục đều giao cho cả. Phủ nào kiêm cả huyện thì phải giữ cả công việc của huyện nữa. Những phủ xung yếu, nhiều việc thì dùng quan võ cáng đáng. Quản phủ chuyên giữ những việc tuần tiễu, trị an. Tri phủ giữ chính lệnh một phủ, thừa lệnh trên tuyên dương đức hoá để giáo dục trăm họ. Đồng tri phủ làm phó phụ, cùng làm việc phủ.


    - Các huyện : Coi việc sưu thuế, xét xử kiện tụng, chấn hưng giáo hoá, khuyến khích phong tục, nuôi người già, tế thần linh, trừ trộm cướp để yên lương dân, mọi việc quan hệ đến trách nhiệm chăn dân đó đều giao cho cả. Tri huyện giữ chính lệnh một huyện, an ủi, chăn nuôi dân chúng, để triệu dân được hưởng sự vui hoà. Huyện thừa làm phó phụ cùng làm việc huyện. Phủ và huyện đều có sự lại mục, thông lại, theo quan bản nha sai phái. Lại có lệ mục đốc suất những kẻ lệ thuộc theo mệnh lệnh, làm việc công. Cai tổng đốc suất các Lý trưởng thuộc tổng mình theo các phủ, huyện sai phái làm những việc bắt lính, diêu dịch, thuế khoá, tuần phòng, bắt trộm cướp.


    - Đốc học các tỉnh : Coi việc học chính trong một tỉnh, phải kính cẩn đoan chính, nêu gương mô phạm để dạy học trò. Giáo thụ coi việc học chính trong một phủ. Huấn đạo coi việc học chính trong một huyện. Tất cả đều theo Thượng ty học chính để trông coi việc dạy học và khảo hạch học trò.


    - Chiêm hậu ty : Linh đài lang đốc suất Vị nhập lưu thư lại trong bản ty, chuyên giữ việc chiêm nghiệm, suy tính khí hậu trong một hạt.


    - Lương y ty : Y sinh đốc suất các thuộc viên chuyên giữ việc thuốc thang trong tỉnh hạt.


    - Bưu truyền ty : Tư vụ đem Bát, Cửu phẩm và Vị nhập lưu thư lại theo án sát sứ sai phái làm việc chuyển đệ các thư công đi các trạm.


    - Cẩm y vệ : Đóng quanh trong trại, thay phiên túc trực đi tuần cảnh, vệ Cẩm y là thân binh túc vệ. Chưởng vệ sự coi Cấm lữ thân binh để đêm hôm canh phòng nơi cung cấm. Dưới quyền lệ thuộc có Hiệu uý trong các đội : Túc trực, Thường trực, và Hiệu uý trong ba đội thuộc ty Trấn phủ sung vào chân hành tẩu trong vệ.


    - Loan giá vệ : Chuyên giữ việc hộ xa giá nhà vua, dùng Vệ uý coi giữ việc này, có Phó vệ uý làm phó phụ. Lệ thuộc vào đó có hộ vệ trong ty Hộ vệ và Thị vệ trong các đội thuộc ty Cảnh tất, ty Loan nghi, ty Kỳ cổ, theo hầu để hộ vệ nhà vua trong khi xa giá ra vào. Việc hỗ tụng thì dùng thị vệ hạng nhất đứng quản lĩnh, còn thị vệ các hạng hai, ba, tư, năm đều lệ thuộc vào đó.
  • Chia sẻ trang này