0073.00012

26/1/16
0073.00012
  • PDF
    GoogleDocs

    {:Bang Tang Du Tu 1:}


    3) Như tri bất-đạo bất-hiếu chi luật (324), tắc bất cảm vi (325) can thường phạm nghĩa chi hành (326), tri dấu ẩu nhương-đoạt chi luật (327), tắc bất cảm sinh (328) cường-bạo hiêu-lăng chi khí (329), tri gian-dâm đạo-thiết chi luật (330), tắc hữu dĩ át kỳ tà-tích chi tâm (331), tri việt-tố vu-cáo chi luật (332), tất hữu dĩ cách kỳ kiện-tụng chi tập (333) tri thuế-khóa chi tự hữu định-ngạch (334), tắc vật tư-đồ bao-lãm nhi đà khiếm chính cung (335), tri nặc phạm chi tất chí can-liên (336), tắc vật hỗ-tương quán thông (337) nhi oa-tàng đào-phạm (338) [389,390,391,392,393,394,395,396,397,398,399,400,401,402].

    4) Phàm nhất thiết công-pháp sở cấm, giai đương cẩn tị (339), tự năng khư (340) kỳ ngụy-vọng (341), tiến nhi tu lương (342). Thư viết: “Các thủ nhĩ điển (343), dĩ thừa thiên-hưu” (344), phù như thị tắc hạ hữu phong-động chi hưu (345), thượng hữu hình-thố (346) chi trị, cố bất thịnh tai ! [403,404,405,406,407,408].

    X. Quảng thiện hạnh.

    1) Phù tích-thiện chi gia, tất hữu dư-khánh (347), thiện giả, phúc chi tập dã, sở vị thiện giả, vô tha (348), bât quá hiếu-đễ, trung-tín, nhân-nghĩa, lễ-trí nhi dĩ; tư Trẫm giáo nhĩ hữu dân, phi vị tiền hạng đẳng điều chi sở năng tất, nhiên kỳ di luân nhật-dụng chi thường, đại-yếu diệc bất ngoại thị [409,410,411,412,413,414,415,416,417,418,419,420].

    2) Nhĩ sĩ-thứ quân-nhân đẳng, các nghi kính-thính (349) Trẫm ngôn, miễn (350) tiến ư thiện, kim nhật hành nhất thiện, minh nhật hành nhất thiện, cửu chi nhi thực đắc chư kỷ(351), tích chi nhi khả quảng âm-công(352), tự-nhiên tai-ương bất chi, phúc-lộc, nhật-lai, túng sử báo-ứng sảo trì (353), kỳ thân vị hiển, tắc kỳ tử-tôn diệc tất bằng-tạ(354) dư-khánh, phồn-diễn (355) thịnh-đại ư vô- (356) hĩ. [421,422,423,424,425,426,427,428,429,430,431,432].

    3) Thư viết: “Tác thiện giáng chỉ bách tường” (357), nhĩ đẳng hàm thể Trẫm-ý (358), đòn-hành(359) thiện-đạo nhi bất đãi (360), vu dĩ các chính kỳ tính-mệnh, bảo-hợp thái-hòa(361), cộng tễ(362) nhân thọ chi vực, hoán (363) hồ vĩ tai [433,434,435,436,437,438,439,440].


    CHƯƠNG II


    PHIÊN-DỊCH BẢN THÁNH-DỤ

    HUẤN-ĐỊCH THẬP ĐIỀU

    A. 1) Thánh dạy: từ xưa, thánh-đế minh-vương lấy chính đạo cai-trị thiên-hạ, tất lấy việc giáo-hóa dân-chúng, tập-thành phong-tục làm nhiệm-vụ đầu-tiên [1,2,3,4]

    2) Giáo-dục bằng bản-thân, giáo-dục bằng ngôn-ngữ, tất cả đều có nghi-thức điển-hình, lại lo cái quan-cảm của dân bất-nhất, cái thị-thính của dân không đều, nên vào tháng mạnh-xuân, đã đặt các quan mang lệnh vua đi rao ở các ngã đường, vào tháng giêng các châu-trưởng đọc pháp-chế cho mọi nhà hiểu-rõ, đấy nhân đấy nhượng, để đạt tới một nền thịnh-vượng hòa-hợp, vui-vẻ lâu-dài [5,6,7,8,9,10,11,12,13,14].

    3) Quốc-gia Việt-nam ta đặt móng xây nền, thần truyền thành kế đã hơn hai trăm năm, đức lành nhuần-thấm, thói tốt dài lâu[[15,16,17,18].

    4) Hoàng-khảo ta, đức Thế-tổ Cao-hoàng đế, sau khi đại định, đã phục-hưng học-hiệu để dưỡng-dục nhân-tài, ban-hành điều-lệ để chính-tập phong-tục, chính-sách hay, giáo-dục tốt thấm sâu vào dân-tâm, sự vững vàng của đạo thường giống như đời tiền-tổ [19,20,21,22,23,24].

    5) Trẫm nối tiếp hồng-đồ, (364), noi theo phép lớn, vẫn suy-tư về ý-nghĩa của câu “làm cho dân giàu rồi sau mới giáo-hóa” nên đã từ lâu vỗ-về kẻ suy-bại, yên-ủi người bệnh-tật, ra ơn, tha thuế, lúc nào cũng canh cánh một niềm yêu-mến giúp-đỡ người dân [25,26,27,28,29,30].

    6) Tuy chưa có thể làm cho tất cả dân ta trở thành giàu-có, con cháu đông-đúc, nhưng mà nuôi-dưỡng yên-vui thong-thả, trải đến đã mười lăm năm (365), giáo-huấn để cho tập-tục chính-đáng, thật chỉ có đời này mà thôi! [31,32,33,34,35,36].

    7) Lâu nay đã ra lệnh cho các địa-phương tra xét những người hiếu-thuận tiết-nghĩa, có ai thì tâu lên, sẽ được ban thưởng trọng-hậu; những kẻ sĩ hiền-lương phương-chính, cũng ra lệnh co sở-tại sưu-cầu, thật là đủ phương-cách khuyến-lệ để làm kế-hoạch kiểm-soát toàn-bộ nhân-tâm và phong-tục [37,38,39,40,41,42,43,44].

    8) Nghĩ sâu về đạo thường của dân-chúng, về qui-tắc của sự-vật đủ để biết điều ấy; nhà tranh nơi hẻo-lánh tất cũng có người trung-tín, kẻ thành-phác thuần hậu không thiếu, tuy vậy, cũng có khi khí-bẩm bị che, vật-dục bị mờ, cho nên không thể không giáo-dục [45,46,47,48,49,50].

    9) Trẫm thường duyệt các án-quyển do bộ Hình đệ-trình, thấy có những người ngoan-cố tối dạ, khinh-phạm lưới phép, thật đáng thương-hại, lòng Trẫm rất lấy làm bất-nhẫn [51,52,53,54].

    10) Vả cho những đồ vô-lại ác-ôn (366), những bọn điên-cuồng bất-mãn (367), mỗi khi dám có những hành-động phạm-pháp thì lập tức bị trừng-trị, như vậy, cái lý thuận-nghịch thật là đã rõ-ràng, phàm có tai mắt đều nên nghe biết, đừng đợi phải nói nhiều rồi sau mới hiểu [55,56,57,58,59,60,61,62].

    11) Thực ra, dạy dân cũng rất dễ, vì bây giờ đương là thời bình, cho nên mới sai người biên-soạn lời huấn-địch gồm mười điều, ban-hành trong thiên-hạ, lại sắc cho bộ Lễ nghĩ-soạn, nghi-chú, phấn-phối tống-đạt cho các địa-phương ngoài kinh-đô [63,64,65,66].

    12) Kinh-doãn cùng các Đốc, Phủ, Bố, Án, các ngươi nên thể theo ý Trẫm, đem sao-chép, tống-đạt ấn-bản, phổ-biến rộng-rãi đến học-chính các phủ, huyện thuộc hạt cùng các cai-tổng, lý-trưởng, mọi người theo lệnh của Bộ lục-tống các bản nghi-chú, sức-truyền sâu-rộng những giáo-điều này cho sĩ-thứ, quân-nhân, đến kỳ đã định, tuyên-đọc giảng-giải rõ-ràng, cốt làm sao chuyển đến từng nhà cho mọi người đều đọc, chỉ-dẫn lẫn cho nhau để cùng nên tốt, ngày thấm tháng nhuần để cùng nhau trở về đường lành [67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78].

    13) Sĩ-thứ, quân-nhân, các ngươi đừng có xem đây là một bài văn suông, phải đặt mình vào đấy mà ra sức làm việc, cùng sống chung với nhau, cùng bắt chước lẫn nhau, cốt làm sao đổi mỏng theo dày, dần-dà trở thành mỹ-tục, rước lấy phúc trời dài-lâu, tất cả đều cầu được nhiều phúc. Thần-thứ csc ngươi tận hưởng cảnh đài xuân cõi thọ, mà triều-đình cũng được yên-trị trường-cửu, bởi vậy, Trẫm thiết tha nghĩ đến thần-thứ các ngươi, lo dùng giáo-dục mà đào-luyện thành. Một tấm khổ-tâm, chớ nên hư-phụ [79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92].

    Khâm thử.

    B. Mười điều huấn-địch.

    I. Đôn đốc nhân luân.

    1) Trong đạo làm người, không có việc gì đi trước việc sáng đạo; quân-thần có tình nghĩa, phụ-tử có tình thân, phu-phụ có cách-biệt, huynh-đệ có thứ-tự, bằng-hữu có thành-tín, đó là đại-luân của nhân-loại, nhân-luân sáng tỏ thì sau đấy nhân-đạo mới đứng vững. [93,94,95,96,97,98,99,100,101,102].

    2) Trẫm mong các thần-thứ, quân-dân, tất cả đều biết lấy việc đôn-hậu nhân-luân làm trọng [103,104].

    3) Kẻ làm quan vâng phép chung, tất phải hết lòng đi theo đường chính, khi làm việc, phải hết sức ra công [105,106].

    4) Người làm học trò, giảng-giải, học-hành cho sáng đạo, giùi-mài thành tài để cung-ứng nhu-dụng quốc-gia [107,108].

    5) Làm nhà binh, nhà nông, thợ thuyền, nhà buôn, bạc-nghiệp chuyên cần, an-thường thủ-phận, trong nhà thì ngửng lên thờ phụ-mẫu, cúi xuống nuôi thê-tử, ngoài nước thì nộp tô, đóng thuế, yêu lẽ phải, chăm việc chung [109,110,111,112,113,114,115,116].

    6) Những người thuộc quân-tịch đừng rời đội-ngũ mà trốn-tránh cẩu-thả, chớ lười-biếng mà không phấn-chấn, thời binh thì luyện-tập võ-nghệ, khi hữu-sự thì hùng-dũng đi tiên-phong [117,118,119,120].

    7) Kẻ làm tư-lại, đừng múa văn lộng phép, chớ xâm lấn tài-sản của dân, chỉ nên lo hôm sớm chuyên-cần không bỏ phế công-sự [121,122,123,124].

    8) Con như phụng-sự phụ-mẫu, tất lấy lòng hiếu-hính, phu-phụ đối-xử tất lấy tình hòa-thuận, huynh-đệ tất tương-ái mà không chống-đối nhau, bằng hữu tất tín-cẩn mà không khinh-nhờn dối-trá [125,126,127,128].

    9) Trung-kinh nói: “Quân-tử giữ đạo là giữ phúc của mình lâu dài”. Các ngươi nên tin như vậy; di-luân đã định, ơn-phúc đều đến cho đến khi thịnh-trị, thăng-bình vĩnh-viễn. Rõ ràng vậy thay!” [129,130,131,132,133,134].

    II. Thuật chính-tâm.

    1) Lòng là gốc của con người, lòng chính-đính thì muôn sự lanh ở đó mà sinh ra, lòng bất-chính thì trăm điều ác từ đó mà theo ra, há chẳng nên thận-trọng ru? [135,136,137,138,139,140].

    2) Thượng-đế đã phú-bẩm tính lành cho con người nên ai cũng có tính thường, đó là nhân, nghĩa, lễ, trí gọi là bốn mối, từ khi sơ-sinh, người ta không ai không có [141,142,143,144].

    3) Trẫm mong trăm họ, mỗi người lo giữ thiện-tâm, tồn-dưỡng lương-tính, tuy sở-nghiệp có bất-đồng nhưng hướng-thiện thì nhất-trí [145,146,147,148].

    4) Người giàu, chớ kiêu-xa, người nghèo, đừng gian-ngụy, đừng thay đổi vì lợi-dụ, chớ tự-hãm vào ác-tập [149,150,151,152].

    5) Nếu có một ngôn-từ bất-chính, một hành-vi bất-thiện, tất biết quí-sỉ (368) trong lòng, nghiêm-khắc cải-hối, thích thiện yêu nghĩa để bảo tồn đời mình, dẹp ác khử tà để cùng về đường chính [153,154,155,156,157,158].

    6) Nếu không lo cảnh-tỉnh, điều dâm-tà ô-uế không chỗ nào là không làm, thì đó là tự-hãm vào hình-phạt, cắn rốn (369) sao kịp nữa ! Kinh Thư chép: “Thuận lẽ phải là tốt, theo điều nghịch là xấu, như bóng theo hình, nhưng tiếng vang theo tiếng nói”. [159,160,161,162,163,164].

    7) Nay giáo-dưỡng muôn dân. Trẫm lạc quan khi thấy các ngươi thành-đạt và không lạc-quan khi thấy các ngươi mắc phải điều lầm-lỗi. Các ngươi nên cẩn-thận suy-tư về điều này. [165,166,167,168].

    III. Chuyên-cần nghề-nghiệp.

    1) Trởi cao sinh ra dân, tất giao-phó cho mỗi người một nghề, cho nên mỗi người phải tự chọn lấy một nghề để làm căn-bản lập-thân. Kẻ sĩ, nhà nông, người làm thợ, kẻ đi buôn, người làm vườn, kẻ trồng rau, bái chài đánh cá, đứa trẻ chăn trâu, thậm-chí cả tay võ-biền trong quân-lữ, mỗi người đều có nghề-nghiệp, đều nhờ vào đấy mà sinh-sống. [169,170,171,172,173,174,175,176].

    2) Nghiệp thành-công là nhờ ở chuyên-cần mà bị phế bỏ là vì lười-biếng, chỉ nên tinh-chuyên làm việc, không lười dùng sức thì nếu lo-toan một ngày không đủ, lo-toan một tháng sẽ dư-thừa, cuối cùng tất thấy thành-hiệu [177,178,179,180].

    3) Làm học-trò, tắm rửa thân-xác, trau-giồi tính-hạnh, học rộng, nghe khắp, quyết đi đến một thế đứng vững-vàng, nếu có lợi nhỏ trước mắt, cũng không thể vội-vã thay-đổi chí-hướng. [181,182,183,184].

    4) Làm nhà nông, hãy tu-sửa cày bừa, chuyên-cần về việc cấy-gặt, cốt để cho trọn ngày no đủ, nếu có chuyện được mùa không đều, cũng không vì thế mà bỏ nghề. [185,186,187,188].

    5) Cho đến thợ-thuyền, phải chỉnh-sức các xuất-phẩm cho ăn hợp với vật-liệu, nhà buôn phải để cho của-cải lưu-thông, quân-ngũ giảng-tập võ-thuật, đều có nghề-nghiệp bình-thường để nuôi thân, không bao giờ không tập mà yên, vậy chuyên-cần mà làm việc, đấy là ý-nghĩa của sự chuyên-cần nghề-nghiệp. Kinh Thư chép: “Chỉ có sự chuyên-cần mới phát-triển được nghề-nghiệp”. Các ngươi nên gắng sức đi. [189,190,191,192,193,194,195, 196].

    IV. Chuộng tiết-kiệm.

    1) Việc sinh-tài có đường-lối lớn lao: làm nhiều, ăn ít, làm việc nhanh-chóng, tiêu-dùng từ-từ, tiền của thường đủ, cho nên thánh-hiền, mỗi khi bàn-luận về tài sản, đều lấy tiết-kiệm làm đầu. Ngày nay, hải-vũ hòa-bình, nhân-dân đa-số chuộng xa-xỉ, y-phục, khí-dụng, xa-hoa diễm-lệ quá-độ, thù-tạc qua lại, thảy đều hoang-phí phù-phiếm. [197,198,199,200,201,202,203,204,205,206].

    2) Lại có khi thờ Thần lễ Phật, một bữa tiệc cúng-tế phải tiêu dùng lên đến nghìn trăm, thậm-chí có những người bướng-bỉnh dại-dột, nghiện nha-phiến, la-cà rượu-chè cờ-bạc, cuối cùng bị phá sản khuynh-tài, xúc-phạm hình-pháp, thật khá thương thay ! [207,208,209,210,211,212].

    3) Sĩ-thứ quân-nhân, các ngươi nên nghiêm-chỉnh tuân-hành lời huấn-dụ của Trẫm, lấy cần-kiệm làm lương-thuật bảo-trì thân-thể, quản-trị gia-đình; y-phục không được xa-xỉ quá, ẩm-thực không được thiếu tiết-độ; phòng-ốc, khí cụ, chỉ cốt chất-phác; quan, hôn, tang, tế, chỉ quí ở chỗ đắc-nghi, không nên qusa xa-phí. [213,214,215,216].

    4) Đến như người ngu-si, lưu-đãng, đã từng lỡ nhút nha-phiến, nghiện rượu-chè, mê cờ-bạc, nên mau mau tẩy-trừ. Kinh Thư chép: “Thận-trọng về đức cần-kiệm là nghĩ đến tiền-đồ lâu dài”. Các ngươi tin có thể được như thế thì tác-phong kiệm-ước sẽ thành, hiệu-quả đại-phú sẽ đến, há chẳng đẹp-đẽ sao? [217,218,219,220,221,222].

    V. Đôn-hậu phong-tục.

    1) Phong tục có quan-hệ không nhỏ, phong-tục thuần-mỹ thì việc hình sẽ được bãi, việc binh sẽ được xếp bỏ, bốn biển vang-dội tiếng nhạc hòa-bình. Trẫm mong các sĩ-thứ quân-nhân, cùng nhìn nhau làm việc thiện để hoàn-thành đạo lớn. [223,224,225,226,227,228,229,230].

    2) Có ân-ý để đãi-xử với thân-tộc, có tín-thuận để hòa-mục với hương-đảng, có lễ-nhượng để điều-hòa thiên-hạ, đừng lấy giàu lấn nghèo, đừng lấy mạnh hiếp yếu. [231,232,233,234].

    3) Ở thời bình thì bảo-ái lẫn nhau, khi hữu-sự thì chu tuất lẫn nhau, đừng chứa thù-phẫn mà tạo ra mối tranh-chấp, đừng thích kiện-tụng mà phương-hại đến lẽ sống. [235,236,237,238].

    4) Họp nhau để giữ-gìn trông coi đánh dẹp trộm cướp, đừng ẩn-nặc người tại-đào để khoi bị liên-can, hãy tập giữ liêm-sỉ, trung-tín, đừng có thói hiểm-trá, hư-ngụy. [239,240,241,242].

    5) Làm học-trò, ắt biết ở lòng thuần-hậu, giữ tính điềm-tĩnh; nhà nông, thợ làm vườn, đừng vượt giới-hạn để cầu ích-lợi cho mình, đừng ngăn nước ruộng mà gây thiệt-hại cho người, làm thợ, đi buôn, chớ tranh lợi mà giành-giật nhau, đừng khoe-khoang hàng-hóa để cầu bán. [243,244,245,246,247,248].

    6) Kinh Thư chép: “Phàm đã là thứ-dân, không nên có bè-đảng, làm con người, đừng có ý riêng tư”. Các ngươi nên biết rõ ý ấy để cải-cách thói kiêu-bạc, cùng nhau hướng đến mỹ-tục, đến hạnh-phúc hòa-bình lâu dài, tới được các đức thuận-hòa vĩ-đại. Các ngươi gắng sức nhiều để điều ấy vậy.

    VI. Giáo-huấn tử-đệ.

    1) Người ta bắt đầu làm tử-đệ, sau mới làm phụ-huynh sư-trưởng, ngày nay nếu không biết đạo làm con em, ngày sau tức không thể biết đạo làm cha anh, vì thế, sự giáo-huấn của cổ-nhân tất bắt đầu từ tử-đệ, cho nên, nếu muốn cho chúng sau này làm phụ-huynh, sư-trưởng thì theo cái cách yêu con em của người xưa, dạy thì dùng hiếu-nghĩa, không gần-gũi điều tà. [255,256,257,258,259,260,261,262,263,264].

    2) Nay Trẫm mong những bậc phụ-huynh sư-trưởng, các ngươi phải cần-mẫn giáo-huấn tử-đệ, cốt khiến cho chúng cung-kính giữ-gìn thiên-lương, không để mất nghiệp nhà, chớ để cho chúng chơi-bời bừa-bãi, say mê cờ-bạc, buông-tuồng rượu-chè, đừng để cho chúng kết-giao với những người trộm-cắp, chờ làm cho chúng tập-tành yêu-chuộng xa-xỉ. [265,266,267,268,269,270,271,272].

    3) Khi hành-động, tât nhiên chúng phải tôn-trọng hiếu-đễ, lực-điền; trong tâm-trí, tất-nhiên chúng phải giữ-
  • Chia sẻ trang này