32.13 - Quách Châu (type done)

17/9/15
32.13 - Quách Châu (type done)
  • https://drive.google.com/file/d/0B8zMka7V_FK-cnUzM1czZkNiMjQ/view?pli=1

    Loài cua ở Viêm–hải không có chữa để đẻ con. Cua con ở đấy đều do loài sam hoá ra.

    Ở những chỗ khác không có con sam.

    Việc sinh ra cua lại lạ-lùng.

    Sách Vân–tiên tạp ký chép : Loài cá thích mùi thai non của con huơu. Người ta lấy thai non hươu tán nhuyễn làm thành khối treo ở phía trên phía dưới cái lưới để dụ cá, thì hàng vạn con cá đều tụ lại.

    Sách Văn–xương tạp lục lại chép : Nhà đánh cá lấy lông con hồ-tôn (loài khỉ đuôi ngắn) bỏ vào bốn góc lưới thì bắt được nhiều cá.

    Sách ấy nói : Cá thấy lông con hồ - tôn như người ta thấy cẩm tú (gấm thêu) vậy.

    Trang-Tử nói : “ Trái dưa hư thúi hoá ra cá. Đó là sự biến hoá của vạn vật.”

    Sách Sơn–đường tứ khảo chép : Sông Long- Môn ở huyện Mông tự châu Gia–hưng nước An–Nam, chảy đến đấy dòng sông bị cắt ngang chia làm ba ngả, từ trên cao đổ xuống, tiếng [100a] nghe ra xa hàng trăm dặm. Bên cạnh có một cái hang sản xuất cá anh–vũ màu xanh lục , mỏ và mặt giống chim anh–vũ (chim két)

    Sách Uyên–giám loại hàm chép : Núi Long–môn ở tại châu Gia–lăng, nước từ trên cao đổ xuống, tiếng nghe ra xa hàng trăm dặm.

    Thuyền qua đấy phải kéo lên bờ, đem qua khỏi chỗ ấy mới có thể đi nữa được.

    Bên cạnh có một cái hang sản–xuất nhiều anh–vũ màu xanh lục, mỏ quắm màu hồng. Tương truyền loài cá này có thể hoá thành rồng cho nên gọi là Long–môn.

    Xét ra núi Long–môn nay ở tại Vạn–ba. Tương truyền vào ngày mùng 8 tháng 4, loài cá lên núi ấy hoá thành rồng. Các loài cá đều ngược dòng mà lên, không chỉ có cá lý (cá chép) mà thôi. Cá nào không thành rồng được thì bị vỡ trán xước vảy. Người bổn–thổ đón ở hạ lưu bắt được nhiều không kể xiết.

    Lại nói : Cá anh–vũ thì vùng Vĩnh-lại huyện Sơn–vi và sông Mạc–giang huyện Tam–nông đều có nhưng không béo [100b] . Cá này ở sông Việt-trì mùi vị rất ngon. Tháng mùa đông khí-hậu lạnh lẽo mới được thứ cá này, còn vào mùa xuân mùa hạ ẩm thấp ấm áp thì một cái vảy cũng không thấy, không biết giống cá ấy đã đi đâu mất. Từ sông Bạch–hạc mà xuống thì tuyệt nhiên không có thứ cá ấy, bởi vì thứ cá ấy lấy sông Việt–trì làm giới hạn mà sống.

    Thói tục đã nói rất vô láy, nói rằng : Thời xưa ở biên giới tỉnh Hưng-hoá có một cây ngô-đồng cao ngất trời,rễ ăn thấy đến bên Tàu.

    Một khi gió thu (kim phong) thổi lalị lá rơi đến trước điện của vua Ngô.

    Vua Ngô hởi sứ giả nước Nam mới biết được việc ấy, mới sai Lý–Bạch cỡi ngựa đến đấy làm pháp thuật trấn áp.

    Lúc sắp trở về, Lý-Bạch để lại một tờ giấy giao cho một bà lão và bảo: “ Chờ đầy ba tháng mười ngày mới có thể dán lên cây ngô đồng”

    Vừa được ba tháng, bà lão quên lời của Lý-Bạch vội lấy tờ giấy ra dán lên cây ngô đồng. Lúc trời mưa cây ngô đồng sụp đổ, cành ngô đồng bay đi đè chết Lý-Bạch ở dọc đường. [101a] Lỗ ở gốc cây thành cái hang sâu thông đến cửa sông ở bên Tàu, cho nên cá anh vũ mới có thể sang nước Nam. Mùa đông lạnh lẽo cá anh-vũ đến đấy. Mùa xuân mùa hạ ấp áp cá anh-vũ trở về bên Tàu.

    Sách Giao-châu ký của Lưu-Hân-Kỳ đời Tấn chép : Hai trăm dặm về phía đông đất Hơp-phố có một cây sam, là rơi gió thổi đưa vào trong thành Lạc-dương. Ông thầy tướng giởi thời nhà Hán nói : ” Đó là điềm lành, có bậc vương ra đời”

    Cho nên sai một ngàn người đi đốn cây ấy . Phu đốn cây chết hết ba trăm người. Ở trên cây bị đốn thật là ông thầy tướng.

    Thuyết này quái đãn, cũng là hơi quê mùa.


    QUYỂN 9

    Sách Uyên-giám loại hàm chép : Cá lễ, tục gọi là ô-ngư, đầu đội bảy vì sao, ban đêm ứng với bảy ngôi của sao Bắc-đẩu.

    Đạo-gia kỵ ăn cá này.

    Tháng chạp người ta lấy mật cá nầy phơi trong mát, gặp ngừoi nào bị chứng hầu cấp tý, lấy một chút mật ấy chấm vào thì khỏi ngay.

    [101b] Sách Phi tuyết lục chép : NướcAn-nam có một giống cá đầu nhọn không vảy, chỗ có xương như giắt mũi tên , mùi vị như cá hà-đồn (một loài cá độc ở gần biển), gọi là cá đái-mạo (tực tục gọi là cá trê). Cá này ở bên Tàu không có, bởi vì loài cá này sợ lạnh ,những tháng mùa đông thường ở trong hang cho nên ở phương bắc lạnh-lẽo không có.

    Sách Uyên – giám loại hàm cũng nói : cá đái-mạo sản-xuất ở nước an-nam.

    Tỉnh Quảng-đông có hoa ngư bộ, tức là chợ bán cá con (chợ nhóm ở bên bờ sông gọi là bộ []) sáu bảy mươi chỗ. Hoa ngư là cá con. Mối lựoi về bán cá con bằng với mối lợi về làm ruộng trồng lúa.

    Làng Cửu-giang có ao cá giống.

    Ngạn-ngữ có câu :

    [] [] [] [] []

    [] [] [] [] []

    Cửu-giang có khách ngư chủng vi tiên

    Tả thủ sổ ngư, hữu thủ sổ tiền.

    Dịch nghĩa

    Ở Cửu-giang khách buôn lấy việc bán cá giống làm trên hết.

    Tay trái đếm cá, tay mặt đếm tiền.

    Cá giống đều sản-xuất ở hai con sông Tả-giang và Hữu-giang. Cá to đẻ trứng tản mác ở trong khe [102a] đầm. Đến sông Đoan-châu trứng ấy nở ra con.Nhân-dân đến chỗ nước chảy vòng qua mà bắt lấy.

    Lúc mới đầu bắt được cá con, người ta đựng vào chậu sành trắng. Cá con mới vừa bằng cây kim, nhưng người ta đã phân biệt được , lựa riêng ra từng giống một.

    Cá nổi trên mặt nước gọi là tông [], cá ở lưng-chừng gọi là kiềm [], cá ở dưới gọi là biện [], cá ở dưới đáy gọi là thổ linh [] [].

    Người ta phân ra từng loại nuôi ở trong ao , mỗi năm đến tháng 5 phân ra đem bán.

    Nước ta ở xứ Sơn-nam ven theo sông người ta cũng bắt cá con đem bán đại khái cũng giống như ở bên Tàu.

    Phạm-Lễ (Lãi)[1] nói : “ Nuôi cá ba năm , tiền lời có thể đến số ngàn muôn”

    Nay ở Tây –hồ, thuế đánh cá mỗi năm đến ngàn quan tiền.

    Ao hồ ở dân-gian cũng đóng thuế mỗi năm năm sáu trăm quan tiền.

    Mối lợi về cá giống thật là to rộng.

    Sông Thao ở vùng Hạ-hoà và Thanh-ba có giống hoả-ngư, giống như cá trắng mà sắc hơi đỏ, có giống mã-[102b] ngư, miệng nó giống như miệng ngựa, có giống thiềm-ngư, đầu nó giống như đầu con cóc (thiềm là con cóc).

    Miền Sơn-vi và Phù-khang ở hạ lưu sông Thao không có những giống cá ấy.

    Sông Thanh-lâm có một giống cá tức, xương sống và bụng nó có sắc vàng, vị rất ngon, gọi là cá hoàng-mạt

    Về phép nuôi cá, sách Bắc –hộ lục [2] chép : Ở các bộ miền Nam-hải vào tháng 8 tháng 9 , người ta đi vớt trứnc cá vướng theo lá cỏ trong ao đầm, đem về treo gác trên khói bếp.

    Đến tháng 2, lúc sấm động, người ta đem những lá cỏ ấy ngâm xuống ao đầm. Trong mười ngày trứng cá nở ra con nòng-nọc, người ta đem ra chợ bán, gọi là cá giống.

    Cá giống này nuôi ở trong ao được một năm có thể ăn được.

    Gần đây có người nói có một phép nuôi cá : Trước nhà làm một cái hầm to, đổ vào nhiều bùn [103] màu-mỡ , lấy cỏ kê đầu thảo (cỏ gà) cắt khúc từng một tấc ném vào , trải cứt bò cứt trâu lên trên, đến lúc trời mưa to thì sinh ra cá tức (cá giếc), nuôi lấy thì ăn được.

    Bài Giang-phú của Quách-Phác nói : Con giang-đồn (lợn sông) , con hải-hỷ (lợn-biển) giống như con lợn (heo) mà không có vảy, có nhiều mỡ. Con hải-hỷ hình thể giống con cá, đầu giống con heo.

    Lại nói : Con giang-đồn khi sắp có gió thì nhảy lên, tục gọi nó biết có gió.

    Tôi phụng sứ sang Trung-quốc , thuyền đi ngang qua Hồ-bắc thấy con giang-đồn lội ra lội vào trong lớp sóng, chỗ nào cũng có, nhưng không thấy có gió thổi.

    Trinh-Tử nói : “ Nay ở Trung-đô có người nuôi cá có thể làm cho cá biến ra màu vàng, nhất là giống cá tức (cá giếc), kế đến là giống cá lý (cá chép).

    Bậc vương công[3] thường đục đá ở bể cạn đặt ở thềm nhà, nuôi cá để thưởng ngoạn.

    Có người [103b] nói : Bắt con trùn con màu hồng ở trong vườn trong rãnh cho cá ăn.

    Những con cá ấy rong một trăm ngày đầu đều như thế, mới đầu trắng như bạc, kế đến lần lần màu vàng , lâu rồi thì vàng hẳn.

    Riêng có thứ cá trắng như tuyết mà vằn đen rực-rỡ như dầu sơn gọi là cá đại-mội (cá đồi-mồi) màu sắc ngắm rất đẹp.


    VÂN-ĐÀI LOẠI-NGỮ

    QUYỂN 9

    DỨT

    Trọn bộ VÂN-ĐÀI LOẠI-NGỮ có 9 quyển đến đây là hết.






    [1] Phạm Lễ, người nước Sở đời Xuân-thu, tự là Thiếu-bá, thờ Việt-vương Câu-Tiển hơn 20 năm, chịu khổ thân kiệt sức mới diệt được nước Ngô. Thấy Việt-vương Câu-Tiển không thể sống chung cộng hưởng mới từ giả bỏ đi, đổi tên họ, sau trở thành nhà giàu to, tự gọi là Đào Chu-công.

    [2] Bắc-hộ lục, tên sách có 3 quyển, do Đoàn-Công-Lộ đời đường soạn, chép phong-thổ vùng Lĩnh-nam khá rõ rang, chép đầy đủ về các sản vật.

    [3] Quý du, bậc vương công.
  • Đang tải...