Thơ dịch Olga Berggolts và những bài thơ mùa thu

Thảo luận trong 'Tủ sách Thi ca' bắt đầu bởi Ban Tang Du Tử, 16/8/16.

Trạng thái chủ đề:
Không mở trả lời sau này.
Moderators: Ban Tang Du Tử
  1. Ban Tang Du Tử

    Ban Tang Du Tử Moderator Thành viên BQT

    Olga Berggolts và những bài thơ mùa thu

    1- Petersburg và Olga Berggolts

    Olga Berggolts trải qua một cuộc đời với rất nhiều thăng trầm, thử thách cũng như chính thành phố Saint Petersburg. Bà sinh năm 1910 trong một gia đình bác sỹ ở Petersburg. Bà tốt nghiệp khoa ngôn ngữ trường đại học tổng hợp Petersburg và trải qua ba năm làm phóng viên cho tờ tạp chí “Thảo nguyên Liên Xô” tại nước cộng hòa Kazakhstan. Trong thời gian này bà đã cho ra đời cuốn sách “Nơi heo hút”. Năm 1933 Olga Berggolts trở lại Saint Petersburg và đã gắn bó cuộc của mình với thành phố này cho đến những ngày cuối cùng của đời mình.

    Người ta biết đến tên tuổi của Olga Berggolts từ năm 1935, sau khi bà cho ra đời ba tuyển tập truyện ngắn và thơ mang tên “Những năm xung phong”, “Đêm trong thế giới mới” và “Tuyển tập thơ”.

    Năm 1938, cũng như nhiều nhà thơ, nhà văn Nga khác, Olga Berggolts bị bắt vì tội “chống lại nhân dân” và phải ngồi tù 7 tháng. Mãi tới giữa năm 1939 bà mới được trả tự do và hòan tòan được phục hồi danh dự. May mắn hơn nhiều người khác, bà được trở về với đời thường, nhưng dấu ấn của những ngày tháng trong tù còn đeo đuổi theo bà suốt cả cuộc đời. Bà viết trong cuốn nhật ký bí mật của mình như sau: “Năm tháng sau khi đã được trả tự do, nhưng tôi không chỉ cảm thấy, ngửi thấy mùi nhà tù, mà còn cảm thấy cả cái cảm giác nặng nề của người ở trong tù nữa. Một cảm giác vô vọng, không lối thóat khi phải đi lấy cung. Người ta tìm cách dốc ngược tâm hồn của tôi, dùng những ngón tay bẩn thỉu mà moi móc trong đó, nhổ tọet vào nó rồi lộn ngược trở lại và phán một câu chỏng lỏng: sống đi!.”

    Những dòng hồi ký này của bà chỉ mới vừa được công bố vào năm 2001, nghĩa là 26 năm sau khi bà đã mất.

    Olga Berggolts đã chia sẻ với Petersburg suốt cả 1000 ngày đêm bị bao vây trong chiến tranh thế giới lần thứ 2. Bà làm việc trong đài phát thanh của thành phố và chính thời gian này tên tuổi của bà đã được biết đến như một nhà thơ vừa trữ tình vừa quả cảm của thành phố Petersburg.

    Cũng như Pushkin, Olga Berggolts không chỉ làm thơ, mà còn viết rất nhiều truyện ngắn, truyện vừa, trường ca, tiểu luận… Ngay cả thơ của bà cũng gồm nhiều chủ đề khác nhau và tình ca chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong đó. Nhưng những bài thơ vượt thời gian đến với chúng ta hôm nay chủ yếu lại là những bài thơ đượm chất trữ tình.

    Hôm nay chúng tôi muốn giới thiệu với các bạn hai bài thơ đặc sắc nhất của bà, cả hai bài đều là những bài thơ tuyệt tác về mùa thu. Bài “Mùa lá rụng” để diễn tả mùa thu ở Moskva và bài “Mùa hè rớt” để nói về mùa thu ở Saint Petersburg. Olga Berggolts mất năm 1975 tại Petersburg. Tên của bà được đặt cho một con phố giữa trung tâm của Petersburg, ngang hàng với những tên tuổi đã làm nên lịch sử và cuộc sống của thành phố này.

    2- Mùa thu nước Nga

    Trước khi nói về những bài thơ mùa thu, Lan Hương muốn nói đôi chút về mùa thu ở Nga. Theo lịch thiên nhiên, mùa thu kéo dài từ tháng 9 đến tháng 11. Nhưng trên thực tế, mùa thu mà các nhà văn, nhà thơ, họa sỹ hay nói đến không kéo dài lâu như vậy. Cái khỏanh khắc mà người ta ca ngợi chỉ kéo dài lâu nhất là 1 đến 2 tuần lễ. Cuối tháng 9, trước khi những đợt gió lạnh, và những cơn mưa dài lê thê đổ xuống, thiên nhiên hào phóng ban tặng cho mặt đất một khỏang thời gian ấm áp, đẹp đẽ lạ thường. Cái khỏang thời gian tuyệt đẹp đó các nhà thơ gọi là mùa hè rớt, hay mùa hè của các bà, mùa lá rụng, còn các họa sỹ thì gọi đó là mùa thu vàng. Dù được gọi bằng cái tên gì, thì khỏanh khắc tuyệt đẹp đó cũng chỉ là một. Nó vừa ngắn ngủi, vừa mong manh, vừa hiếm khi gặp được, bởi nó kéo dài nhiều nhất cũng chỉ hai tuần và không phải năm nào cũng có. Một đợt mưa đến sớm, mặt trời không xuất hiện, những trận gió bất ngờ…thế là hỏng cả mùa thu mong đợi.

    Mãi đến thời kỳ của Pie Đại đế trị vì vào thế kỷ thứ 18 nước Nga mới đón Năm mới vào ngày 1 tháng 1 như bây giờ. Trước đó, trong nhiều thế kỷ, người Nga đón Năm mới vào ngày 1 tháng 9. Tháng 9 là thời điểm các công việc đồng áng vất vả đã chấm dứt, các lãnh chúa cũng như địa chủ đã thanh tóan tất cả tiền công cho nông dân. Bắt đầu từ ngày lễ Thánh Ivan Đại Trai 29 tháng 8, khắp nơi trong nước Nga người ta tổ chức các hội chợ. Hội chợ vừa là nơi mang bán các nông sản phẩm thu họach được, vừa là nơi hội hè, vui chơi sau một năm làm việc vất vả. Chính vào thời điểm này, thiên nhiên ban tặng cho con người một khỏang thời gian ấm áp cuối cùng trước khi mùa đông đến, và ở Nga người ta tận hưởng những ngày ấp áp đẹp đẽ này để tổ chức lễ hội, các bà các chị rủ nhau may áo mới, đi hát đối tại các hội chợ, làm những lọai bánh ngon nhất để thết đãi các đức ông chồng, các chàng trai đang ngấp nghé dạm hỏi.

    Chính vì vậy mà khỏang thời gian mùa thu ấp áp này được gọi là mùa thu của các quý bà hay là mùa hè rớt. Người ta ví, mùa xuân như cô dâu chưa về nhà chồng, rực rỡ, e lệ và đỏng đảnh, mùa hè như cô vợ mới cưới , nồng nàn, cháy bỏng và bồng bột, còn mùa hè rớt như người phụ nữ hồi xuân vừa đằm thắm, vừa thiết tha mà vẫn không kém phần tuyệt mỹ.

    3- Hai bài thơ tình của Olga Berggolts

    Olga Berggolts để lại rất nhiều bài thơ tình, nhưng có lẽ hai bài thơ về mùa thu của bà là tuyệt sắc nhất. Hai bài thơ mùa thu của bà không chỉ đẹp về ngôn ngữ, sâu sắc về nội dung mà nó còn hết sức đậm đà nữ tính.

    Bài thơ “Mùa lá rụng”, Olga Berggolts làm năm 1938, khi mới 28 tuổi. Bài thơ được làm trong bối cảnh mùa thu của Moskva, thành phố nơi người yêu của bà đang sống.
    Mùa thu Moskva có gì lạ. Chúng ta hãy nghe Olga Berggolts tả lại:

    Những đàn sếu bay qua, sương mù và khói tỏa
    Trên Mạc Tư Khoa lại đã thu rồi
    Những khu vườn như lửa cháy sáng ngời
    Vòm lá sẵm, ánh vằng lên rực rỡ
    Những tấm biển treo dọc trên đại lộ
    Nhắc những ai đi ngang, dù đầy đủ lứa đôi,
    Nhắc cả những ai cô độc trên đời
    “Tránh đừng động vào cây mùa lá rụng”

    Olga Berggolts lên thăm người yêu, nhưng cũng là cuộc gặp gỡ cuối cùng khi tình yêu tan vỡ, để rồi một mình ra ga trong những tiếng mưa rơi. Nhưng rất lạ, những cơn mưa mùa thu thường lạnh buốt, cũng như tình yêu khi tan vỡ thường làm người ta tuyệt vọng. Nhưng Olga Berggolts đã đủ nghị lực để nhìn thấy cái ấm áp của cơn mưa, cũng như nhìn thấy cuộc đời vẫn tiếp tục, dù tình yêu tan vỡ

    Dịu dàng quá, dịu dàng không chịu nổi
    Cơn mưa thầm thì trong lúc chia tay
    Mưa chan hòa, mưa ấm áp nhường nào
    Mưa run rẩy trong ánh chiều nhấp nhóang
    Anh hãy vui lên dẫu con đường hai ngả
    Tìm hạnh phúc bình yên trong ấm áp cơn mưa…

    Mùa thu Moskva rất lạ, trên khắp những đường phố có cây xanh, người ta gắn những tấm biển nhỏ: đừng động vào cây mùa lá rụng. Người Nga cũng rất hay dùng câu thành ngữ: “đừng rắc muối lên những vết thương lòng”. Phải chăng cái mong manh như lá mùa thu đã dậy cho con người bài học biết bao dung, tha thứ và yêu thương?

    “Tránh đừng động vào cây mùa lá rụng”
    Nhắc suốt đương cũng chỉ bấy nhiêu thôi…

    Bài “Mùa hè rớt” Olga Berggolts ấp ủ trong suốt 4 năm từ năm 1956, đến năm 1960 mới hòan thành, khi đó bà đã 50 tuổi, đúng là cái tuổi của “mùa hè rớt”, cái tuổi để biết nhẫn nhịn và quý trọng tình yêu hơn.

    Có một mùa trong sáng diệu kỳ
    Sức nóng êm ru, mầu trời không chói
    Mùa hè rớt cho những người yếu đuối
    Cứ ngỡ ngàng như trời mới vào xuân

    Trên má mơ hồ tơ nhện bay giăng
    Se sẽ như không, nhẹ nhàng phơ phất
    Lanh lảnh bầy chim bay đi muộn nhất
    Hoa cuối mùa sặc sỡ đến lo âu

    Những trận mưa rào đã tắt từ lâu
    Tất cả thấm trên cánh đồng lặng sẫm
    Hạnh phúc được yêu đã ít hơn xưa
    Ghen tuông dù chua chát cũng thưa hơn…

    Đấy, Olga Berggol đã diễn tả mùa hè rớt như vậy đó: vừa dịu dàng, vừa rực rỡ vừa nhẫn nại chịu đựng. Mùa thu là lúc người ta tận hưởng thành quả của cả mùa hè và mùa xuân vất vả lao động. Mùa thu dậy cho con người biết quý trọng những hạnh phúc đơn sơ mà mình có được: những bông hoa cuối cùng, những tia nắng ấm cuối cùng, một bầu trời xanh hiếm muộn ló ra, cũng như người ta bỗng cảm thấy thật hối tiếc khi nghĩ về một cuộc tình đẹp đẽ tan vỡ thời tuổi trẻ.

    Ôi cái mùa độ lượng rất thân thương
    Tôi tiếp nhận người, vì người sâu sắc quá
    Nhưng vẫn nhớ, trời ơi tôi vẫn nhớ
    Tình yêu ơi, người đang ở phương nào?

    Sao ơi sao, sao sắp rụng vào đêm
    Tôi biết lắm, thời gian đang vĩnh biệt
    Nhưng chỉ đến bây giờ tôi mới biết
    Yêu thương, giận hờn, tha thứ, chia tay…

    Người ta thường nghĩ, mùa thu là mùa của chia ly, mùa của tàn tạ và có cảm giác sợ mùa thu. Nhưng Olga Berggolts chỉ cho chúng ta thấy một thông điệp hòan tòan khác của thiên nhiên: “Hãy biết quý trọng tất cả những gì chúng ta đang có. Hạnh phúc cũng mong manh như lá thu, hãy nâng niu khi nó còn ở trên cành”.

    Nguồn: Bình minh mưa

    Chớ đụng vào cây mùa lá rụng

    Mùa lá rụng

    (Olga Berggoltz – Bằng Việt dịch)

    Mùa thu ở Matxcơva người ta thường treo những tấm biển trên các đại lộ, với dòng chữ : “Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng”

    Những đàn sếu bay qua. Sương mù và khói toả.
    Matxcơva lại đã thu rồi!
    Bao khu vườn như lửa chói ngời,
    Vòm lá sẫm ánh vàng lên rực rỡ
    Những tấm biển treo dọc đại lộ
    Nhắc ai đi ngang dù đầy đủ lứa đôi
    Nhắc cả những ai cô độc trong đời:
    “Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng!”

    Ôi trái tim, trái tim của một mình tôi
    Đập hồi hộp giữa phố hè xa lạ
    Buổi chiều kéo lang thang mưa giá
    Khẽ rung lên bên khung cửa sáng đèn

    Ở đây tôi cần ai khi xuôi ngược một mình?
    Tôi có thể yêu ai? Ai làm tôi vui sướng?
    “Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng”
    Nhắc suốt đường cũng chỉ bấy nhiêu thôi!

    Nếu không có gì ao ước nữa trong tôi
    Thì có nghĩa chẳng còn gì để mất
    Anh từng ở đây, từng là người thân nhất
    Sao phút này làm người bạn cũng không?
    Tôi chẳng hiểu sao cứ ngùi ngẫm trong lòng
    Rằng sẽ phải xa anh vĩnh viễn

    Anh – con người không vui, con người bất hạnh
    Con người đi cô độc quá trong đời
    Thiếu cẩn trọng chăng? Hay chỉ đáng nực cười?
    Thôi, hãy biết kiên tâm, mọi điều đều phải đợi

    Dịu dàng quá, dịu dàng không chịu nổi
    Mưa thầm thì rơi mãi lúc chia ly
    Mưa tối rầm nhưng ấm áp nhường kia
    Mưa run rẩy trong ánh trời chớp loá…
    Anh hãy cố vui lên dù con đường hai ngả
    Tìm hạnh phúc bình yên trong ấm áp cơn mưa!…

    Tôi ra ga, lòng lặng lẽ như xưa
    Một mình với mình thôi, không cần ai tiễn biệt
    Tôi không biết nói cùng anh đến hết
    Nhưng bây giờ còn phải nói gì thêm!
    Cái ngõ nhỏ con đã tràn ngập màu đêm
    Những tấm biển dọc đường càng thấy trống:
    “Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng…”

    ====================================================

    Mùa lá rụng

    (Olga Berggoltz – Bản dịch trên Blog Nina)

    Mùa thu ở Matxcơva trên các đại lộ người ta thường treo những tấm biểnvới dòng chữ “Thận trọng nhé, mùa này lá rụng!”

    Mùa thu, mùa thu! Trên Matxcơva
    Những con sếu, màn sương mù và khói
    Những khu vườn đang cháy trong chiều tối
    Bằng tán lá vàng rực rỡ trong hoàng hôn
    Và những tấm biển trên bao đại lộ
    Nói với mọi người qua lại nơi đây
    Đi một mình, hay đang tay trong tay
    “Thận trọng nhé, mùa này lá rụng!”
    Ôi con tim tôi, sao quá chừng đơn độc
    Trong con phố này quá xa lạ, lạnh lùng
    Buổi chiều đang dạo bước mông lung
    Ngang cửa sổ, giật mình khi mưa xuống
    Tôi ở đây một mình vì ai nhỉ
    Tôi quý mến ai, ai vui lúc gặp tôi?
    Sao bỗng dưng tôi lại nhớ mấy lời:
    “Thận trọng nhé, mùa này lá rụng”?
    Khi tôi đã không cần điều gì nữa
    Thì tức là có gì để mất đâu:
    Chẳng là người thương, thân thuộc với nhau
    Thậm chí cũng chẳng phải là bạn nữa.
    Nhưng sao lòng tôi nỗi buồn chất chứa,
    Vì chúng ta vĩnh viễn chia tay

    Hỡi con người không vui một mảy may
    Không hạnh phúc, và chắc là đơn độc?
    Nụ cười nhạo báng, hay chỉ không cẩn trọng?
    Cứ chịu đựng đi, mọi chuyện sẽ qua thôi…

    Không – đáng sợ hơn mọi thứ trên đời
    Là sự dịu dàng khi chia tay, như mưa trút
    Cơn mưa rào tối đen, ấm áp
    Chỉ rực sáng lên rồi run rẩy mà thôi!
    Hãy hạnh phúc, hãy vui vẻ bạn ơi
    Khi chia tay, như cơn mưa này vậy….

    Tôi một mình cất bước ra ga
    Và từ chối mọi người đưa tiễn.
    Tôi chưa kịp nói cho anh mọi chuyện
    Nhưng bây giờ chẳng cần phải nói thêm.

    Giờ màn đêm đã đầy trong ngõ nhỏ
    Những tấm biển vẫn nhắc nhở người ta
    Nhắc những người đơn độc đang lại qua
    “Thận trọng nhé, mùa này lá rụng”…
     
Moderators: Ban Tang Du Tử
Trạng thái chủ đề:
Không mở trả lời sau này.

Chia sẻ trang này